Güclü küləkdə açıq havada çalışanlar hansı təhlükələrlə üzləşirlər? - ARAŞDIRMA

Güclü küləkdə açıq havada çalışanlar hansı təhlükələrlə üzləşirlər? - ARAŞDIRMA

Güclü külək yalnız piyadalar və sürücülər üçün deyil, gün ərzində açıq havada işləmək məcburiyyətində qalan insanlar üçün də ciddi təhlükə yaradır. Tikinti işçiləri, kran operatorları, elektrik montyorları, yol fəhlələri, kuryerlər, dam örtüyü ustaları və yaşıllaşdırma sahəsində çalışanlar belə hava şəraitindən daha çox təsirlənirlər. Küləyin sürətinin artması iş prosesini çətinləşdirməklə yanaşı, bədbəxt hadisələrə, xəsarətlərə və hətta insan tələfatına səbəb ola bilər.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Məsələnin diqqətçəkən tərəfi odur ki, güclü külək zamanı təhlükə yalnız əşyaların uçması və ya ağacların aşması ilə məhdudlaşmır. Hündürlükdə çalışan işçinin tarazlığını itirməsi, tikinti materiallarının yerindən qopması, kranların idarə edilməsinin çətinləşməsi və elektrik xətlərində yaranan nasazlıqlar da ciddi risklər sırasındadır.

Külək açıq havada çalışanlar üçün hansı riskləri yaradır?

Tikinti sektorunda çalışanlar güclü külək zamanı ən çox risklə üzləşən peşə qruplarındandır. Hündürmərtəbəli binaların fasadında işləyən ustalar, dam örtüyü ilə məşğul olan fəhlələr və kran operatorları küləyin təsirindən tarazlıqlarını itirə, istifadə etdikləri alətləri əllərindən sala və hündürlükdən yıxıla bilərlər. Xüsusilə dam örtüyü, taxta lövhə, metal təbəqə və digər iri səthli materiallarla işləyərkən təhlükə daha da artır. Çünki külək belə materialları yelkən kimi hərəkət etdirərək işçinin idarəetməsini çətinləşdirə bilər.

Digər risklərdən biri tikinti meydançalarında materialların və alətlərin ətrafa səpələnməsidir. Düzgün bərkidilməyən metal konstruksiyalar, taxta parçaları, reklam lövhələri və digər əşyalar küləyin təsiri ilə hərəkətə gələrək yaxınlıqda çalışan insanların üzərinə düşə bilər. Bu isə baş və bədən xəsarətləri ilə nəticələnə bilər.

Külək elektrik təsərrüfatında çalışanlar üçün də təhlükəlidir. Elektrik montyorları açıq havada və yüksəklikdə işləyərkən küləyin yaratdığı tarazlıq pozuntusu ilə yanaşı, naqillərin hərəkəti və elektrik qurğularının zədələnməsi riski ilə üzləşirlər. Belə şəraitdə adi bir ehtiyatsızlıq belə ağır nəticələrə gətirib çıxara bilər.

Yol tikintisi və təmiri ilə məşğul olan fəhlələrin işi də küləkli havada çətinləşir. Toz və qum hissəciklərinin havaya qalxması görmə məsafəsini azaldır, gözlərə və tənəffüs yollarına təsir edir. Eyni zamanda, magistral yolların kənarında çalışan işçilər güclü külək zamanı nəqliyyat vasitələrinin hərəkətindən yaranan əlavə təhlükələrlə qarşılaşırlar.

Kuryerlər, poçt və çatdırılma xidmətlərinin əməkdaşları, küçə satıcıları, yaşıllaşdırma işçiləri və açıq ərazidə xidmət göstərən digər şəxslər də bu risklərdən kənarda qalmırlar. Uzun müddət külək altında qalmaq, uçan əşyalarla təmas və soyuq havanın təsiri onların sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər.

Azərbaycanda qanunvericilik nə deyir?

Azərbaycanda açıq havada çalışanların təhlükəsizliyi Əmək Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Xüsusilə diqqətçəkən məqam odur ki, 2026-cı il noyabrın 16-da Əmək Məcəlləsinin 233-cü maddəsinə küləkli hava şəraitində açıq iş yerlərində işin dayandırılması və işçilərə fasilələrin verilməsi ilə bağlı yeni müddəalar əlavə edilib.

Dəyişikliyə əsasən, küləkli havada açıq şəraitli iş yerlərində, o cümlədən həmin iş yerlərindəki qurğularda işin dayandırılması və fasilələrin verilməsi məsələsi də qanunvericiliklə əhatə olunur.

Kranlarla bağlı isə yeni qaydada xüsusi şərtlər müəyyən edilib. Küləyin gücü 6-8 bal arasında olduqda quruda istismar olunan kranlarla işlərin görülməsinə yalnız həmin kranların texniki pasportlarında nəzərdə tutulan hallarda icazə verilir. Küləyin gücü 8 baldan artıq olduqda isə bu kranlarla bütün işlər dayandırılmalıdır.

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti də daha əvvəl işəgötürənlərə müraciət edərək küləkli havada açıq sahələrdə çalışanların həyat və sağlamlığının qorunması üçün zəruri tədbirlərin görülməsinin vacibliyini vurğulayıb.

Burada vacib məqamlardan biri də işçinin hüquqlarıdır. Əmək Məcəlləsinin 233-cü maddəsinə görə, müvafiq hallarda verilən fasilələr iş vaxtına daxil edilir və həmin müddət üçün əməkhaqqı ödənilir. İş dayandırıldıqda isə boşdayanma işçinin təqsiri olmadan baş verdiyi halda, qanunda nəzərdə tutulan qaydada ödəniş təmin edilməlidir.

Dünya ölkələrində hansı tədbirlər görülür?

Dünyanın müxtəlif ölkələrində güclü külək zamanı açıq havada işləyənlərin təhlükəsizliyi üçün konkret qaydalar və risk qiymətləndirməsi mexanizmləri tətbiq olunur. Bu yanaşmada əsas məqsəd yalnız hadisə baş verdikdən sonra tədbir görmək deyil, təhlükə yaranmamışdan əvvəl iş prosesini qiymətləndirməkdir.

Məsələn, Böyük Britaniyanın Sağlamlıq və Təhlükəsizlik üzrə İcra Hakimiyyəti (HSE) dam örtüyü işləri ilə bağlı xəbərdarlıqlarında küləyin sürəti saatda 23 milə, yəni təxminən 37 kilometrə çatdıqda insanın tarazlığına təsir göstərə biləcəyini bildirir. Qurum güclü və xüsusilə qəfil şiddətlənən külək zamanı damda işləməkdən çəkinməyi tövsiyə edir. Burada diqqətçəkən məqam odur ki, təhlükəsizlik yalnız küləyin orta sürətinə deyil, onun ani güclənməsinə və iş yerinin xüsusiyyətlərinə görə də qiymətləndirilir.

Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Əbu-Dabi əmirliyində isə açıq havada və hündürlükdə görülən işlər üçün daha konkret risk qiymətləndirməsi yanaşması mövcuddur. Əbu-Dabi İctimai Səhiyyə Mərkəzinin qaydalarına əsasən, küləyin sürəti və ya ani külək zərbələri saatda 38 kilometrə çatdıqda hündürlükdə və açıq ərazidə görülən işlərin təhlükəsizliyi yenidən qiymətləndirilməlidir. Bu həddi keçən külək zamanı qaldırma əməliyyatlarının dayandırılması tələb olunur.

Həmin qaydalarda tikinti materiallarının bərkidilməsi, yüngül əşyaların açıq ərazidən yığışdırılması, işçilərin xəbərdar edilməsi, qoruyucu dəbilqələrin möhkəm bağlanması və kranların təhlükəsiz vəziyyətə gətirilməsi də nəzərdə tutulur.

ABŞ-da isə Əməyin Təhlükəsizliyi və Sağlamlığı Administrasiyasının (OSHA) qaydalarında güclü külək zamanı bəzi tikinti işlərinin məhdudlaşdırılması xüsusi yer tutur. Məsələn, müəyyən təhlükəli hava şəraitində, səlahiyyətli mütəxəssis işin təhlükəsiz olduğunu müəyyən etmədikcə, meşələrdə və tikinti meydançalarında qaldırma əməliyyatlarının aparılmasına məhdudiyyətlər tətbiq edilir.

Bu nümunələr göstərir ki, beynəlxalq təcrübədə küləyin sürəti ilə yanaşı, işçinin hansı hündürlükdə çalışması, istifadə olunan avadanlığın texniki xüsusiyyətləri, materialların çəkisi və ərazinin açıq və ya qapalı olması da nəzərə alınır.

İşəgötürənlər hansı tədbirləri görməlidir?

Mütəxəssislərin beynəlxalq tövsiyələrində bir neçə əsas təhlükəsizlik tədbiri ön plana çıxır:

  • Güclü külək barədə işçilər əvvəlcədən məlumatlandırılmalıdır.
  • Hündürlükdə görülən işlər hava şəraitinə uyğun qiymətləndirilməlidir.
  • Kranlar və digər qaldırıcı qurğuların istismarı texniki göstəricilərə uyğun tənzimlənməlidir.
  • Tikinti materialları, alətlər və müvəqqəti konstruksiyalar möhkəm bərkidilməlidir.
  • İşçilər qoruyucu dəbilqə, təhlükəsizlik kəməri və uyğun geyimlə təmin olunmalıdır.
  • Təhlükəli hava şəraitində iş dayandırılmalı, əməkdaşlar təhlükəsiz əraziyə keçirilməlidir.
  • Külək səngidikdən sonra işə başlamazdan əvvəl konstruksiyalar, elektrik qurğuları və avadanlıqlar yenidən yoxlanılmalıdır.

Nəticə etibarilə, güclü külək zamanı açıq havada çalışanların təhlükəsizliyi yalnız fərdi ehtiyat tədbirlərindən asılı deyil. Burada işəgötürənin məsuliyyəti, texniki təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunması və hava şəraitinə uyğun iş rejiminin müəyyənləşdirilməsi əsas rol oynayır. Beynəlxalq təcrübə də göstərir ki, təhlükəli hava şəraitində işin vaxtında dayandırılması bədbəxt hadisələrin qarşısının alınmasında mühüm vasitələrdən biridir.

Ayşən Vəli

Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə