Braziliyada müsəlman üsyanı köləliyin ləğvi istiqamətində ilk addım oldu...

Qeyd edək ki, 1910-cu ildə təkcə Barziliyada təxminən 100.000 Afrika əsilli müsəlman var idi və bu üsyan köləliyin ləğvi hərəkatına səbəb olan bir dönüş nöqtəsi oldu...
Braziliyada müsəlman üsyanı köləliyin ləğvi istiqamətində ilk addım oldu...

...1835-ci ildə Braziliyanın Bahia əyalətinin Salvador şəhərində qul üsyanı baş verdi. Üsyançıların əksəriyyəti müsəlmanlar idi və qiyamın tarixi təsadüfən Fitr bayramının ilk günü idi. Bahia ştatında afrikalı müsəlmanları male adlandırırdılar. Onların arasında həm azad, həm də qullar həyatda fəal mövqe tutmuş, İslamın yayılması üçün səy göstərmişlər.

Onlar yerli əhali arasında bütpərəst inanclarla əlaqəli ənənəvi Afrika amuletləri yerinə dəri parçasına tikilmiş Quran ayələri taxmaları ilə seçilirdilər.

Müsəlmanlar da məclislərində abada kimi tanınan uzun ağ paltar geyirdilər. Lakin dövlət məmurlarının diqqətini cəlb etməmək üçün ictimai yerlərdə bunu geyinilməyiblər.

Qiyam günü dindarların ictimai yerlərdə belə paltar geyindiyi yeganə gün idi.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, 19-cu əsrdə El Salvador şəhərinin əhalisinin təxminən yarısı qul idi. Yəni əhalinin 42 faizi əsirlikdə idi.

Azad müsəlmanlar əsarət altında olanlarla ünsiyyətdə olur, cəmiyyətdə sıx əlaqələr saxlanılır, təhsil daim inkişaf edirdi. Pulsuz olanlar evlərini dua və təhsil üçün yer kimi təmin edirdilər.

Qullar da gizli və ya açıq şəkildə malikanənin otaqlarından birini namaz üçün təchiz edirdilər.

Kağız baha idi, ona görə də Quranı öyrətmək üçün taxta lövhələrdən istifadə olunurdu, onların üzərində ayələr yazılırdı. İslamın ictimai tətbiqi hakimiyyət tərəfindən məhdudlaşdırıldığı üçün Braziliya müsəlmanları gündəlik işlərinə İslami atmosferi yeritməyə çalışırdılar.

Məsələn, onlar naharda bir araya toplaşaraq, yeməyi həmimanlılarının əhatəsində keçirməyə çalışırdılar.

İbrahim peyğəmbərin qurbanlığını xatırlatmaq üçün də tez-tez quzu əti yeyirdilər.

Müsəlmanlar Bahia əyalətində əhalinin böyük bir hissəsini təşkil etdiyindən, savadlı insanlar olduqlarından və qullar tərəfindən hörmət edildiyindən, hakimiyyətə gəlmək və köləliyi ləğv etmək üçün üsyan etməyə qərar verdilər.

Ancaq gözlənilən üsyan haqqında şayiələr hakimiyyətə çatdı. Bazar günü gecə polis üsyançı liderlərdən biri Dominqos Marinyo de Sanın evində axtarış aparmağa gəlib.

Onun evində digər sui-qəsdçilər tapılıb. Onlar polisə qalib gələ bildilər və hazırlıqları başa çatdırmağa vaxt tapmadan qiyamı vaxtından əvvəl başladılar.

Sui-qəsdçilərdən bəziləri təpədə hökumət binalarına gedib, bəziləri küçələri gəzərək qulları üsyana çağırdı, bəziləri isə həbsxanaya basqın etməyə gediblər.

Lakin silahlı mühafizəçilərin atəşinə məruz qalan üsyançılar geri çəkiliblər. Onların bir neçə yüz nəfəri var idi, silah-sursat çatmadığından təhlükəsizlik qüvvələrinə müqavimət göstərə bilməyiblər. Kənara çəkilən 50-60 nəfər El Salvador yaxınlığındakı plantasiyalardan qullardan əlavə qüvvələr almağa ümid edirdi, lakin kazarmaları şəhərdən kənarda yerləşən əsgərlər tərəfindən qarşılanıblar.

Üsyan səhər saat birdən səhərə qədər cəmi bir neçə saat davam edib, amma...

...Nəticədə, dörd üsyan iştirakçısı edam cəzasına məhkum, 16 nəfər həbs edilib və təxminən 200 nəfər Afrikaya, indiki Beninə deportasiya edilib.

Qeyd edək ki, Nigeriyanın Laqos şəhərində hələ də Braziliya immiqrantları icması mövcuddur və Qanada Tabom xalqı Braziliya immiqrantlarından törəyiblər.

Onu da qeyd edək ki, üsyan Braziliya hakimiyyətini çox narahat edib.

Təkrarlanmadan qorxaraq, onlar Males əhalisini yaxından izləməyə başlayıblar və müsəlmanları zorla katolikliyə çevirməyə başladılar.

Lakin Afrika müsəlman icması bir gecədə yoxa çıxmadı.

Hələ 1910-cu ildə Barziliyada təxminən 100.000 Afrika əsilli müsəlman var idi. Üsyan köləliyin ləğvi hərəkatına səbəb olan bir dönüş nöqtəsi oldu.

Transatlantik kölə ticarəti mediada qızğın mövzuya çevrildi. Bir çoxları başqa bir üsyandan qorxaraq yeni kölələrin idxalına qarşı çıxdılar.

1851-ci ildə kölə ticarəti qadağan edildi.

1888-ci ildə Braziliya köləliyi tamamilə ləğv etdi və Cənubi Amerikada bunu edən sonuncu ölkə oldu.

Əli Babayev

Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə