“Orta Dəhliz Azərbaycanın qeyri-neft iqtisadiyyatının əsas dayaqlarından birinə çevrilə bilər” -İQTİSADÇI
"Bu potensial artıq yalnız coğrafi üstünlük deyil, iqtisadi aktivə çevrilməyə başlayıb. Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutlarının kəsişməsində yerləşməsi uzunmüddətli perspektivdə enerji sektorundan sonra ikinci mühüm strateji gəlir və diversifikasiya mənbəyinə çevrilə bilər". Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib.
Onun sözlərinə görə, bunun üçün sadəcə tranzit yükünün ölkə ərazisindən keçməsi kifayət deyil:
"2026-cı ilin ilk yeddi ayında Azərbaycandan keçən tranzit yüklərin həcmi 9,1 milyon tonu ötüb və illik müqayisədə 11,6 faiz artıb. Şərq-Qərb istiqamətində tranzit 16,5 faiz, Şimal-Cənub istiqamətində isə 14,3 faiz artıb.
Daha geniş statistikaya baxanda da dinamika görünür. 2025-ci ildə Şərq-Qərb dəhlizi üzrə 16,9 milyon ton, Şimal-Cənub üzrə isə 9,3 milyon ton yük daşınıb. 2026-cı ilin yanvar-iyununda isə müvafiq göstəricilər 9,2 milyon və 4,6 milyon ton olub.
Burada əsas məsələ Azərbaycanın yalnız “yol üzərində olan ölkə” statusundan çıxıb logistika və əlavə dəyər yaradan mərkəzə çevrilməsidir. Yəni gəlir təkcə yol haqqından deyil, limanlardan, dəmir yolundan, anbarlardan, gömrük və logistika xidmətlərindən, yükün çeşidlənməsi və qablaşdırılmasından, sığortadan, ekspeditor xidmətlərindən və sonrakı sənaye fəaliyyətindən formalaşmalıdır.
Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Dünya Bankının 2026-cı ilin sentyabrında açıqladığı yeni qiymətləndirməyə görə, Trans-Xəzər dəhlizinə düzgün investisiya və islahatlar həyata keçirildiyi halda, 2040-cı ilədək dəhliz üzrə ticarət həcmi üç dəfədən çox arta, daşınma müddəti isə əhəmiyyətli dərəcədə azala bilər. Bank həmçinin bu dəhlizin marşrut üzərindəki ölkələrdə investisiya, məşğulluq və bazarlara çıxışı artırmaq potensialını qeyd edir.
Azərbaycanın üstünlüyü ondadır ki, burada bir neçə nəqliyyat növü bir-birinə bağlanır: Bakı Limanı, dəmir yolu, avtomobil yolları, Bakı-Tbilisi-Qars xətti və Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiya ilə əlaqə. Şimal-Cənub xəttində isə Azərbaycan İran vasitəsilə Hindistan və Fars körfəzi istiqamətini Rusiya və daha şimal bazarları ilə əlaqələndirir.
Amma “tranzit neft-qazdan sonra ikinci böyük gəlir mənbəyinə çevriləcək” demək hələ tezdir. Çünki bunun üçün üç əsas şərt var:
- tranzit həcmləri davamlı və böyük miqyasda artmalıdır;
- Azərbaycan dəhlizlərdə yalnız keçid məntəqəsi yox, regional logistika mərkəzi olmalıdır;
- daşınan yükün bir hissəsi ölkə daxilində emal, qablaşdırma, saxlama və digər xidmətlər hesabına əlavə dəyər yaratmalıdır.
Əks halda, tranzitdən əldə olunan gəlir enerji gəlirləri ilə müqayisədə məhdud qalacaq. Əsl iqtisadi üstünlük isə “yük Azərbaycandan keçir” modelindən “yük Azərbaycanda xidmət alır, burada dəyər yaradır və sonra yola davam edir” modelinə keçid zamanı yaranacaq.
Bu baxımdan Azərbaycanın coğrafi mövqeyi hazırda potensial üstünlükdür, son illərdəki yük artımı isə həmin potensialın reallaşmağa başladığını göstərən göstəricidir. 2040-cı ilə qədər Orta Dəhlizin həcminin ciddi böyüməsi ilə bağlı Dünya Bankının proqnozları reallaşarsa, tranzit-logistika sektoru qeyri-neft iqtisadiyyatının əsas dayaqlarından birinə çevrilə bilər".
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB