Endokrinoloq Sevinc Həsənzadənin SİA-ya müsahibəsini təqdim edirik:
-Son illərdə gənclər arasında insulin müqavimətinin artması nə ilə bağlıdır?
-Bu əsasən həyat tərzi problemidir, amma genetik meyil də rol oynayır.
Əsas səbəblər: Hərəkətsiz həyat tərzi, yüksək şəkər və sürətli karbohidrat qəbulu, piylənmə (xüsusilə qarın nahiyəsində piylənmə), xroniki stress və yuxusuzluq, genetik meyil varsa, risk artır, amma əksər hallarda həyat tərzi əsas faktordur.
-Süni şirinləşdiricilər və “diet” məhsullar hormonal sistemə necə təsir edir?
-Məsələ tam qara-ağ deyil. Bəzi araşdırmalar göstərir ki, süni şirinləşdiricilər insulin ifrazını stimullaşdıra, bağırsaq mikrobiotasını dəyişdirə , aclıq və toxluq hormonlarına (leptin, qrelin) təsir edə bilər
Amma diabet xəstələrində şəkərlə müqayisədə daha təhlükəsiz alternativ sayılır. Uzunmüddətli və həddindən artıq istifadə tövsiyə edilmir.
-Qalxanabənzər vəzin düyünləri hansı hallarda təhlükəli hesab olunur və əməliyyat qərarı necə verilir?
-Əksər düyünlər xoşxassəlidir. Təhlükəli hesab olunur əgər, sürətlə böyüyürsə, səs tutulması, udma çətinliyi yaradırsa, USM-də şübhəli görüntü varsa, biopsiya nəticəsi şübhəli və ya bədxassəli çıxarsa.
Əməliyyat qərarı USM nəticəsi, iynə biopsiyası, düyünün ölçüsü və klinik əlamətlər əsasında verilir.
-Oruc tutmaq və ya uzunmüddətli aclıq rejimləri hormon balansına necə təsir edir?
-Qısa müddətli və düzgün planlanmış oruc insulin həssaslığını artıra, ç əkiyə müsbət təsir göstərə bilər. Amma uzunmüddətli və nəzarətsiz aclıq kortizolu artıra, qalxanabənzər vəz hormonlarını azalda, qadınlarda menstrual pozğunluq yarada bilər.
Xüsusilə xroniki xəstəliyi olanlar həkim nəzarətində etməlidir.
-Menopauza dövründə hormon əvəzedici terapiya təhlükəlidirmi, yoxsa düzgün seçildikdə faydalıdır?
-Düzgün seçildikdə çox faydalı ola bilər.
Faydaları:
İsti basmaları azaldır
Sümük əriməsinin qarşısını alır
Yuxunu və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırır
Risklər:
Süd vəzi xərçəngi riski (uzunmüddətli istifadə zamanı)
Tromboz riski
Şəxsi risk faktorlarına görə qərar verilməlidir.
-Kişilərdə testosteron səviyyəsinin azalması hansı yaşdan sonra başlayır və bu proses sürətlənə bilərmi?
-Adətən 30–35 yaşdan sonra ildə təxminən 1% azalma başlayır.
Sürətləndirə bilən faktorlar:
Piylənmə
Xroniki stress
Yuxusuzluq
Şəkərli diabet
Alkoqol və siqaret
Sağlam həyat tərzi prosesi ləngidə bilər.
-Uşaqlarda boy artımının ləngiməsi zamanı hansı hormonal analizlər vacibdir?
-Əsas analizlər:
Böyümə hormonu (GH)
IGF-1
Qalxanabənzər vəz hormonları (TSH, FT4)
Kortizol (bəzən)
Cinsi hormonlar (yaşa uyğun olaraq)
Bundan əlavə sümük yaşı rentgeni də vacibdir.
-Yuxusuzluq qalxanabənzər vəz və digər hormonlara təsir edə bilərmi?
-Bəli.
Yuxusuzluq:
Kortizolu artırır
İnsulin müqavimətini gücləndirir
Leptin və qrelin balansını pozur
Uzunmüddətli halda qalxanabənzər vəz funksiyasına dolayı təsir edə bilər
Xroniki yuxu pozuntusu ciddi hormonal disbalans yarada bilər.
-Ani çəki artımı və ya sürətli arıqlama hansı hallarda endokrin xəstəliyin siqnalı ola bilər?
Şübhəli hallar:
Qısa müddətdə 5–10 kq dəyişiklik
Ürəkdöyünmə, əsəbilik, tərləmə (hipertireoz)
Halsızlıq, ödem, saç tökülməsi (hipotireoz)
Dəri dəyişiklikləri, yüksək təzyiq (Kuşinq sindromu)
Belə hallarda endokrinoloqa müraciət edilməlidir.
-Bədən tərbiyəsi və intensiv idman hormon balansını poza bilərmi, yoxsa əksinə tənzimləyir?
-Orta səviyyəli və planlı idman:
İnsulin həssaslığını artırır
Testosteronu dəstəkləyir
Stress hormonlarını azaldır
Amma həddindən artıq intensiv və bərpa olmadan idman:
Kortizolu artırır
Qadınlarda menstrual pozğunluq yarada bilər
Testosteronu azalda bilər
Balans və bərpa müddəti əsas faktordur.
Son olaraq ümumi bir fikir deyə bilərəm ki, hormonal sistem çox həssas və bir-biri ilə sıx əlaqəli mexanizmdir. Müasir dövrdə stress, yuxusuzluq, qeyri-sağlam qidalanma, hərəkətsizlik və həddindən artıq pəhriz yanaşmaları bu balansı daha tez poza bilir. Genetik meyil rol oynasa da, əksər hallarda həyat tərzi faktorları əsas təsiredici qüvvədir.
Eyni zamanda, düzgün qidalanma, müntəzəm və balanslı idman, keyfiyyətli yuxu və vaxtında tibbi nəzarət hormonal sağlamlığın qorunmasında həlledici rol oynayır. Erkən əlamətləri ciddiyə almaq və özbaşına müdaxilələrdən qaçmaq uzunmüddətli sağlamlıq üçün ən doğru yanaşmadır.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
.jpg "Dünya niyə bu gündədir…")
.jpg)
USD
EUR
GBP
RUB
