Evdəki saat dayananda ilk düşündüyümüz şey onu təmir etdirmək olur. Telefonun ekranı sınanda, paltaryuyan maşın işləməyəndə və ya mətbəxdəki kran xarab olanda isə vəziyyət bir qədər dəyişir. Təmirin qiymətini öyrənirik, yeni modellərə baxırıq, seçimləri müqayisə edirik. Bəzən bir neçə dəqiqə ərzində qərar veririk ki, köhnəni düzəltməkdənsə, yenisini almaq daha yaxşıdır. Beləcə, hələ istifadə edilə biləcək bir əşya həyatımızdan çıxır.
Əslində, bu qərar həmişə yanlış deyil. Bəzi cihazların təmiri həqiqətən baha başa gəlir, ehtiyat hissələri tapılmır, köhnə texnologiya isə artıq ehtiyaclarımızı qarşılamır. Ancaq getdikcə daha çox sahədə yenisini almaq ilk seçimə çevriləndə başqa bir sual ortaya çıxır: biz həqiqətən təmir etməyə imkan tapmırıq, yoxsa təmir mədəniyyətini yavaş-yavaş itiririk?
Əvvəllər bir çox evdə sınmış əşyanı dərhal atmaq əvəzinə onun necə düzəldilə biləcəyi düşünülürdü. Köhnə paltar tikilir, mebelin boşalmış hissəsi bərkidilir, məişət əşyalarının nasazlığı aradan qaldırılırdı. Bu, yalnız qənaət məsələsi deyildi. Əşyanın dəyəri onun yeniliyindən çox, nə qədər müddət istifadə edilə bilməsi ilə ölçülürdü. İndi isə bəzi məhsulların ömrü başa çatmamış onlara münasibətimiz dəyişir. Kiçik bir nasazlıq belə əşyanı bütövlükdə yararsız hesab etməyimizə səbəb ola bilir.
Bu dəyişiklikdə istehsalçıların yanaşmasının da rolu var. Bəzi məhsulların hissələrini dəyişmək çətin olur, ehtiyat hissələri baha satılır və ya təmir üçün xüsusi avadanlıq tələb olunur. Nəticədə istehlakçı üçün yeni məhsul almaq daha asan görünür. Halbuki əşyanın istehsalı üçün sərf edilən xammal, enerji və əmək onun mağazadan alındığı anla məhdudlaşmır. İstifadə müddəti qısaldıqca yeni məhsula tələbat artır, tullantıların miqdarı çoxalır və təbii resurslara düşən yük ağırlaşır.
Təmirin başqa bir tərəfi də var: o, səbir tələb edir. Nasazlığın səbəbini tapmaq, uyğun usta axtarmaq, ehtiyat hissəsi gözləmək və nəticəyə əmin olmaq lazımdır. Yeni məhsul almaq isə çox vaxt daha sürətli qərardır. Müasir həyatın sürəti bizi problemləri mümkün qədər tez aradan qaldırmağa alışdırıb. Belə şəraitdə təmir üçün vaxt ayırmaq əlavə zəhmət kimi görünür. Ancaq hər çətinlikdən ən sürətli yolla çıxmağa çalışmaq uzunmüddətli baxımdan həmişə sərfəli olmur.
Maraqlıdır ki, bu vərdiş yalnız əşyalarla münasibətimizdə deyil, gündəlik düşüncəmizdə də özünü göstərə bilər. Bir işi yenidən öyrənməkdənsə, ondan imtina etmək, çətinləşən bir vərdişi dəyişdirmək əvəzinə onu tamamilə kənara qoymaq, kiçik bir problem qarşısında bütöv planı ləğv etmək bəzən daha asan görünür. Əlbəttə, insan münasibətlərini və şəxsi qərarları məişət əşyaları ilə eyniləşdirmək olmaz. Hər şeyi qorumaq və hər vəziyyəti düzəltməyə çalışmaq da düzgün yanaşma deyil. Bununla belə, təmirə münasibətimiz səbrə, zəhmətə və mövcud olanın dəyərinə necə yanaşdığımız barədə müəyyən təsəvvür yaradır.
Əşyanı təmir etmək onu keçmişdə olduğu vəziyyətə qaytarmaqdan daha çox şeydir. Bu, hələ də işlək olanı qorumaq, israfın qarşısını almaq və qərar verməzdən əvvəl alternativləri nəzərdən keçirmək deməkdir. Bunun üçün hər kəsin usta olması vacib deyil. Bəzən məhsulun təmir imkanlarını araşdırmaq, zəmanət şərtlərini yoxlamaq, nasazlığın səbəbini öyrənmək və dərhal tullantıya çevriləcək əşyanı başqasının istifadəsinə vermək kifayət edir.
İqtisadi baxımdan da təmir imkanlarının geniş olması əhəmiyyətlidir. İnsanlar məhsulların ehtiyat hissələrinə çıxış əldə etdikdə, münasib qiymətə xidmət tapdıqda və istehsalçılar təmirə yararlı məhsullar hazırladıqda seçim imkanları artır. Beləliklə, məsuliyyət yalnız istehlakçının üzərinə düşmür. Davamlı istifadəni təşviq edən istehsal və xidmət sistemi də qurulmalıdır.
Bəzən yeni əşya almaq həqiqətən ən düzgün qərardır. Ancaq bu qərarın hər dəfə avtomatik verilməsi bizi lazımsız xərclərə və artan tullantılara aparır. Əlimizdəki məhsulun nə qədər yeni göründüyündən əvvəl, nə qədər işə yaradığına diqqət yetirmək daha düşünülmüş seçimdir.
Bəlkə də əsas məsələ köhnə əşyalardan ayrılmamaq deyil, onların dəyərini yalnız yeniliklə ölçməməkdir. Çünki hər köhnə əşya yararsız deyil, hər yeni məhsul da ehtiyacımızı daha yaxşı qarşılamır. Bəzən nəyisə qorumaq üçün onu yenidən almaq yox, ona ikinci dəfə şans vermək kifayətdir.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB