Dəm qazı zəhərlənməsindən qorunmaq üçün hansı qaydalara əməl edilməlidir? - ARAŞDIRMA

Dəm qazı zəhərlənməsindən qorunmaq üçün hansı qaydalara əməl edilməlidir? - ARAŞDIRMA

Qış mövsümünün başlaması ilə mənzillərdə qaz cihazlarından və müxtəlif isitmə vasitələrindən istifadə intensivləşir. Bu isə dəm qazından zəhərlənmə riskini yenidən gündəmə gətirir. Rəngsiz və iysiz olması səbəbindən hiss edilməyən dəm qazı qısa müddətdə insan həyatı üçün ciddi təhlükə yarada bilər. Xüsusilə nasaz qaz avadanlıqları, tüstü bacalarının tutulması və havalandırma sisteminin düzgün işləməməsi faciəvi hadisələrə yol açır. Bəs dəm qazından zəhərlənmə hansı hallarda baş verir, ilkin əlamətləri necə tanımaq və bu təhlükədən qorunmaq üçün hansı qaydalara əməl etmək lazımdır?

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib:

Dəm qazından zəhərlənmə hansı hallarda baş verir?

Dəm qazı nədir və hansı şəraitdə yaranır? Dəm qazı (karbonmonoksid – CO) yanacağın kifayət qədər oksigen almadan, natamam yanması nəticəsində əmələ gələn zəhərli qazdır. O, rəngsiz, iysiz və dadsız olduğu üçün insan tərəfindən hiss edilmir. Qazla işləyən su qızdırıcıları, kombilər, sobalar, odun və kömürlə işləyən isitmə vasitələri nasaz olduqda, düzgün quraşdırılmadıqda və ya havalandırma sistemi işləmədikdə qapalı məkanda dəm qazının toplanması mümkündür. Təhlükənin əsas xüsusiyyəti isə insanın zəhərli qazın mövcudluğunu hiss etmədən onu nəfəsə çəkməsidir.

Dəm qazı zəhərlənməsinin əsas səbəbləri hansılardır?

Məişətdə hansı səhvlər zəhərlənmə riskini artırır? Əsas səbəblər sırasında qaz cihazlarının texniki nasazlığı, tüstü bacalarının tutulması, ventilyasiya sisteminin işləməməsi, otaqda kifayət qədər hava dövranının olmaması və standartlara uyğun olmayan avadanlıqlardan istifadə dayanır. Xüsusilə hamam otağında quraşdırılmış qazla işləyən suqızdırıcıların təhlükəsizlik tələblərinə uyğun olmaması ciddi risk yaradır. Bundan başqa, qaz sobasından və ya mətbəx plitəsindən otağı qızdırmaq məqsədilə istifadə etmək, kömür manqalını qapalı məkanda yandırmaq, generatoru evdə, qarajda və ya pəncərəyə yaxın yerdə işlətmək də təhlükəlidir. Bu hallarda yanma məhsulları yaşayış sahəsinə daxil olaraq zəhərlənməyə səbəb ola bilər.

Zəhərlənmənin ilkin əlamətləri necə tanınmalıdır?

İnsan dəm qazından zəhərləndiyini hansı əlamətlərdən anlaya bilər? İlkin simptomlar adətən baş ağrısı, başgicəllənmə, halsızlıq, yorğunluq, ürəkbulanma və qusma ilə özünü göstərir. Bəzi hallarda nəfəs darlığı, sinədə ağrı və əzələ zəifliyi də müşahidə olunur. Bu əlamətlər qrip və digər xəstəliklərin simptomlarına bənzədiyi üçün insanlar vəziyyətin ciddiliyini vaxtında qiymətləndirməyə bilərlər. Xüsusilə eyni məkanda olan bir neçə şəxsdə oxşar şikayətlərin yaranması, simptomların qapalı yerdə güclənməsi, açıq havaya çıxdıqdan sonra isə azalması dəm qazı zəhərlənməsinə ciddi şübhə yaratmalıdır.

Dəm qazı orqanizmə necə təsir edir və ağır zəhərlənmə hansı nəticələrə səbəb olur?

Dəm qazı nəfəsalma yolu ilə orqanizmə daxil olduqda qandakı hemoqlobinlə birləşərək onun oksigen daşıma qabiliyyətini azaldır. Nəticədə beyin, ürək və digər həyati vacib orqanlar kifayət qədər oksigenlə təmin olunmur. Zəhərlənmənin ağırlığı qazın havadakı konsentrasiyasından və insanın həmin mühitdə nə qədər qalmasından asılıdır. Ağır hallarda çaşqınlıq, koordinasiyanın pozulması, huşun itirilməsi, qıcolmalar, ürək və beyin zədələnməsi, hətta ölüm baş verə bilər. Yuxuda olan insanlar təhlükəni hiss etmədən uzun müddət zəhərli qazla nəfəs ala bildikləri üçün xüsusilə risk altındadırlar.

Hansı şəxslər dəm qazının təsirinə qarşı daha həssasdır?

Dəm qazından zəhərlənmə hər kəs üçün təhlükəlidirmi? Bəli, lakin bəzi qruplarda ağır fəsadların yaranma ehtimalı daha yüksəkdir. Körpələr, uşaqlar, yaşlılar, hamilə qadınlar, ürək-damar və tənəffüs sistemi xəstəlikləri olan şəxslər xüsusi risk qrupuna daxildir. Hamiləlik zamanı dəm qazı ananın qan dövranı vasitəsilə dölə də təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən ailədə risk qrupuna aid şəxslər olduqda qaz cihazlarının sazlığına, havalandırmaya və təhlükəsizlik tədbirlərinə daha ciddi yanaşılmalıdır.

Dəm qazı zəhərlənməsinin qarşısını almaq üçün hansı təhlükəsizlik qaydalarına əməl edilməlidir?

Məişətdə hansı tədbirlər təhlükəni minimuma endirə bilər? İlk növbədə qaz cihazları saz, standartlara uyğun və düzgün quraşdırılmış olmalı, onların texniki baxışı mütəxəssislər tərəfindən mütəmadi aparılmalıdır. Tüstü bacaları və havalandırma kanalları yoxlanılmalı, tutulma və nasazlıq halları aradan qaldırılmalıdır. Fövqəladə Hallar Nazirliyi qaz cihazı olan məkanlarda havaçəkən sistemin işlək, nəfəsliklərin açıq olmasını, hamam otaqlarında ventilyasiya borusunun və qapının aşağı hissəsində hava keçidi üçün dəliklərin olmasını, tüstü bacalarının isə ildə iki dəfə təmizlənməsini tövsiyə edir. Bundan əlavə, yaşayış sahələrində karbonmonoksid detektorlarının quraşdırılması təhlükənin erkən aşkarlanmasına kömək edə bilər. Detektorun quraşdırılması texniki baxışı və düzgün havalandırmanı əvəz etmir.

Zəhərlənmə şübhəsi yarandıqda və ya hadisə baş verdikdə nə etmək lazımdır?

İlk yardım zamanı hansı addımlar atılmalıdır? Dəm qazından zəhərlənmə şübhəsi olduqda dərhal həmin məkanı tərk edərək açıq havaya çıxmaq, digər şəxsləri də təhlükəsiz şəkildə binadan uzaqlaşdırmaq və təcili tibbi yardım çağırmaq lazımdır. Azərbaycanda Fövqəladə Hallar Nazirliyinin 112 qaynar xəttinə, tibbi yardım üçün isə 103 nömrəsinə müraciət etmək olar. Zərərçəkmiş şəxs təmiz havada saxlanılmalı, nəfəsalmasını çətinləşdirən geyimləri boşaldılmalıdır. Huşsuz insana ağızdan su, qida və ya dərman vermək olmaz. Nəfəs almırsa və ilk yardım göstərən şəxs bu bacarığa malikdirsə, təlimata uyğun ürək-ağciyər reanimasiyasına başlanmalıdır. Xilasedici özünü təhlükəyə atmamalı, qoruyucu vasitə olmadan zəhərli mühitə daxil olmamalıdır. Ən vacibi, zərərçəkmişin vəziyyəti yaxşılaşsa belə, tibbi müayinə mütləqdir.

Cəmiyyətdə dəm qazı təhlükəsinə qarşı maarifləndirmə necə gücləndirilməlidir?

Belə hadisələrin sayını azaltmaq üçün yalnız fərdi ehtiyat tədbirləri kifayətdirmi? Xeyr, təhlükəsizliyin təmin olunması üçün ailələrin məsuliyyəti ilə yanaşı, mütəmadi maarifləndirmə, qaz avadanlıqlarına texniki nəzarət və təhlükəsizlik tələblərinə əməl olunmasına nəzarət də vacibdir. Xüsusilə qış mövsümü başlamazdan əvvəl yaşayış binalarında tüstü bacaları və havalandırma sistemləri yoxlanılmalı, köhnə və nasaz cihazlar yenilənməlidir. Məktəblərdə, ictimai məkanlarda və media vasitəsilə əhaliyə dəm qazının əlamətləri, risk mənbələri və ilkin davranış qaydaları barədə məlumat verilməlidir. Unutmaq olmaz ki, dəm qazı nə görünür, nə də qoxusu ilə hiss olunur. Buna görə də təhlükəsizlik qaydalarına əməl etmək, cihazların sazlığını yoxlatdırmaq və detektorlardan istifadə etmək insan həyatının qorunmasında mühüm rol oynayır.

Müəllif: Günay Hacıyeva

Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə