“Fermerlərin qarşılaşdığı çətinliklərdən biri də məhsulun satış bazarlarına çıxarılmasıdır” - EKSPERT DANIŞDI

“Kənd təsərrüfatı hər bir ölkənin iqtisadi inkişafında və ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunmasında strateji əhəmiyyət daşıyan sahələrdən biridir. Azərbaycanda da bu sektor qeyri-neft iqtisadiyyatının əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur və son illərdə onun inkişafı dövlət siyasətinin prioritet istiqamətləri sırasında yer alır”.

Bu sözləri SİA -ya açıqlamasında Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib.
Onun sözlərinə görə, aqrar sahənin inkişafı həm regionlarda məşğulluğun artırılması, həm əhalinin sosial rifahının yüksəldilməsi, həm də daxili bazarın yerli istehsal hesabına təmin olunması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir:

“Son illərdə dövlət tərəfindən kənd təsərrüfatının inkişafına yönəlmiş müxtəlif dövlət proqramları, subsidiya mexanizmləri və güzəştli kredit layihələri həyata keçirilir. Əkin subsidiyalarının verilməsi, gübrə və pestisidlərin güzəştlə təqdim olunması, müasir kənd təsərrüfatı texnikasının lizinq yolu ilə fermerlərin istifadəsinə verilməsi, eləcə də aqrar sığorta sisteminin tətbiqi istehsalçıların fəaliyyətini dəstəkləyən əsas vasitələrdən hesab olunur. Bu tədbirlər fermerlərin maliyyə yükünün müəyyən qədər azalmasına, istehsalın genişlənməsinə və məhsuldarlığın yüksəlməsinə müsbət təsir göstərir.

Bundan əlavə, son illərdə aqroparkların yaradılması, intensiv bağçılıq təsərrüfatlarının inkişafı, istixana komplekslərinin genişləndirilməsi və rəqəmsal kənd təsərrüfatı həllərinin tətbiqi də aqrar sektorun müasir tələblərə uyğun inkişafına xidmət edir. Yeni texnologiyaların tətbiqi su və gübrə sərfiyyatının optimallaşdırılmasına, məhsul itkisini azaltmağa və daha keyfiyyətli məhsul istehsalına imkan yaradır.

Lakin bütün bu müsbət dəyişikliklərə baxmayaraq, kənd təsərrüfatı sektorunda həllini gözləyən bir sıra ciddi problemlər qalmaqdadır. Ən mühüm problemlərdən biri su ehtiyatlarının azalması və iqlim dəyişikliklərinin təsirinin getdikcə daha çox hiss olunmasıdır. Yağıntıların qeyri-bərabər paylanması, quraqlıq dövrlərinin uzanması və suvarma suyunun çatışmazlığı xüsusilə taxılçılıq, pambıqçılıq, tərəvəzçilik və meyvəçiliklə məşğul olan təsərrüfatların məhsuldarlığına mənfi təsir göstərir. Suvarma infrastrukturunun bəzi ərazilərdə köhnəlməsi də mövcud problemləri daha da dərinləşdirir.

Digər mühüm problem istehsal xərclərinin artmasıdır. Yanacaq, gübrə, toxum, kənd təsərrüfatı dərmanları, texnika ehtiyat hissələri və digər istehsal vasitələrinin bahalaşması fermerlərin rentabelliyini azaldır. Nəticədə bəzi təsərrüfatlar istehsal həcmini azaltmağa və ya fəaliyyətini məhdudlaşdırmağa məcbur qalır.

Fermerlərin qarşılaşdığı əsas çətinliklərdən biri də məhsulun satış bazarlarına çıxarılması ilə bağlıdır. Bəzi hallarda məhsulun saxlanılması üçün müasir anbar və soyuducu infrastrukturunun çatışmazlığı, logistika xərclərinin yüksək olması və bazarlarda qiymət dəyişkənliyi istehsalçıların gəlirlərinə mənfi təsir göstərir. Xüsusilə kiçik fermer təsərrüfatlarının iri ticarət şəbəkələrinə çıxış imkanlarının məhdud olması onların rəqabət qabiliyyətini zəiflədir.

Eyni zamanda, kənd təsərrüfatında innovativ texnologiyaların tətbiqi bütün regionlarda eyni səviyyədə deyil. Dəqiq əkinçilik sistemləri, peyk müşahidələri, pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə, avtomatlaşdırılmış suvarma sistemləri və rəqəmsal idarəetmə həlləri məhsuldarlığın artırılması üçün böyük imkanlar yaratsa da, bu texnologiyaların tətbiqi yüksək maliyyə və peşəkar bilik tələb edir. Bir çox kiçik və orta fermerlər bu imkanlardan tam istifadə edə bilmirlər.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, aqrar sahənin davamlı inkişafı üçün subsidiya mexanizmlərinin daha da təkmilləşdirilməsi, su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması, müasir suvarma sistemlərinin geniş tətbiqi, torpaq münbitliyinin qorunması və aqrar elmlə istehsalat arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bununla yanaşı, fermerlərin maarifləndirilməsi, peşə hazırlığının artırılması, kənd təsərrüfatı üzrə məsləhət xidmətlərinin genişləndirilməsi və innovativ texnologiyalara çıxış imkanlarının asanlaşdırılması da vacib istiqamətlərdəndir.

Bundan başqa, kənd təsərrüfatı məhsullarının ixrac potensialının artırılması, emal sənayesinin inkişaf etdirilməsi, logistika və soyuq zəncir infrastrukturunun genişləndirilməsi, kənd təsərrüfatı kooperativlərinin fəaliyyətinin stimullaşdırılması fermerlərin gəlirlərinin artmasına və daxili bazarın daha səmərəli təmin olunmasına şərait yarada bilər.

Azərbaycanda kənd təsərrüfatının inkişafı istiqamətində mühüm addımlar atılsa da, sektorun qarşısında duran çağırışlar kompleks yanaşma tələb edir. Dövlət dəstəyi, müasir texnologiyaların tətbiqi, su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması, bazar infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi və fermerlərin bilik və bacarıqlarının artırılması aqrar sektorun rəqabət qabiliyyətini gücləndirəcək, məhsuldarlığın yüksəlməsinə, regionların sosial-iqtisadi inkişafına və ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin daha da möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verəcəkdir”.