Hörmüz boğazından keçən gəmilərin hərəkəti ilə bağlı məlumatlar göstərir ki, regionda yaranmış gərginlik fonunda bir çox gəmi öz marşrutunu və kimliyini gizlətməyə çalışır. Bununla belə, mövcud statistika gəmi operatorlarının İranın tələblərinə qarşı çıxmaqdan ABŞ-ın tələblərinə qarşı çıxmaqdan daha çox ehtiyat etdiyini göstərir.
SİA-nın xarici mətbuata istinadən verdiyi xəbərə görə, ABŞ prezidenti Donald Tramp Vaşinqtonun Hörmüz boğazında gəmiçiliyə nəzarət etdiyini bildirir. İran isə Tehranla razılaşdırılmadan boğazdan keçən gəmilərin hərəkətinə qarşı çıxır. ABŞ-ın İranla əlaqəli gəmilərə qarşı dəniz blokadası tətbiq etməsi vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirib.
Gəmilər hansı marşrutlardan istifadə edir?
Müharibədən əvvəl gəmilər əsasən boğazın mərkəzindən keçən müəyyən edilmiş hərəkət dəhlizlərindən istifadə edirdi. Hazırda isə iki əsas marşrutdan söhbət gedir: İranın üstünlük verdiyi şimal marşrutu və Omana yaxın olan cənub marşrutu.
Kpler şirkətinin məlumatına görə, avqustun 1-dən 19-dək Hörmüz boğazından neft, LPG və LNG daşıyan 112 gəmi keçib. Onlardan 21-i İran marşrutundan, yalnız 2-si Oman marşrutundan açıq şəkildə istifadə edib. Digər 89 gəminin marşrutu isə müəyyən edilməyib və ya gəmilər izləmə sistemlərini söndürüblər.
Eyni dövrdə ümumilikdə 236 gəmi Hörmüzdən keçib. Onların 83-ü İran marşrutundan, 3-ü Oman marşrutundan, 2-si isə müharibədən əvvəl istifadə edilən mərkəzi marşrutdan açıq şəkildə keçib. 148 gəminin marşrutu isə naməlum qalıb.
Gəmilər niyə izləmə sistemlərini söndürür?
Ekspertlər hesab edirlər ki, bunun əsas səbəblərindən biri təhlükəsizlikdir. İran və ABŞ tərəfindən gəmilərə qarşı hərbi zərbələrin endirilməsi operatorları gəmilərin dəqiq koordinatlarını gizlətməyə sövq edir.
Gəmilərin AIS adlı avtomatik identifikasiya sistemini söndürməsi onların hərəkətinin izlənməsini çətinləşdirir. Lakin bu üsul dəniz təhlükəsizliyi və şəffaflıq baxımından əlavə risklər də yaradır.
Bundan başqa, bəzi gəmilərin izləmə sistemlərini söndürərək yolda digər gəmilərlə yük dəyişdirdiyi bildirilir. Bu üsul həm İranın mümkün hücumlarından yayınmaq, həm də sanksiyalardan və ABŞ blokadasından yan keçmək üçün istifadə oluna bilər.
İran, yoxsa ABŞ?
Məqalədəki məlumatların ən diqqətçəkən nəticəsi budur: ABŞ-ın dəniz blokadasına baxmayaraq, enerji daşıyan gəmilərin təxminən beşdə biri açıq şəkildə İran marşrutundan keçib. Digər yük və kimyəvi maddə daşıyan gəmilər də nəzərə alındıqda bu göstərici 35 faizə yüksəlir.
Bunun əksinə olaraq, İranın müəyyən etdiyi marşrutdan fərqli istiqamətdən açıq şəkildə keçən gəmi sayı olduqca azdır. Buna görə də məqalə müəllifləri belə nəticəyə gəlirlər ki, gəmi operatorlarının Tehranı narazı salmaq qorxusu Vaşinqtonun təhdidlərindən daha güclü görünür.
İran Hörmüz üzərində nəzarəti itirir?
Ekspertlərin fikrincə, İran hələ də Hörmüz boğazında gəmiçiliyə ciddi təsir imkanlarını qoruyur. Bununla belə, alternativ logistika marşrutlarının, gəmidən-gəmiyə yükdaşımanın və regional təhlükəsizlik tədbirlərinin genişlənməsi İranın boğaz vasitəsilə təzyiq imkanlarını müəyyən qədər məhdudlaşdıra bilər.
Hörmüz boğazının qlobal enerji bazarı üçün əhəmiyyəti isə olduqca böyükdür. Münaqişədən əvvəl dünya neft və LNG tədarükünün təxminən beşdə biri bu boğazdan keçirdi və gündə orta hesabla 130 gəmi boğazdan istifadə edirdi. Avqustun ilk 19 günündə isə cəmi 236 gəminin keçməsi bölgədəki vəziyyətin miqyasını göstərir.
Gərginliyin artması enerji bazarlarına da təsir edib. Məqaləyə görə, Brent markalı neftin qiyməti avqustun 20-də təxminən 92,9 dollar olub.
Məqalənin əsas nəticəsi: Hörmüz boğazında kimin tam nəzarətə malik olduğunu müəyyən etmək hazırda çətindir. Lakin gəmiçilik məlumatları göstərir ki, İranın tələblərinə açıq şəkildə qarşı çıxan gəmilərin sayı ABŞ-ın tələblərinə məhəl qoymayan gəmilərdən daha çoxdur. Bu isə Tehranın boğaz üzərində təsir imkanlarının hələ də əhəmiyyətli olduğunu göstərir.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB