"Bakı əməkdaşlıq etdiyi tərəfdaşlarla münasibətlərini konkret maraqlar və qarşılıqlı öhdəliklər əsasında formalaşdırır" - POLİTOLOQ

"Dublində keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin 9-cu Zirvə toplantısı Azərbaycanın Avropa ilə münasibətlərinin mövcud vəziyyətini və gələcək perspektivlərini qiymətləndirmək baxımından mühüm siyasi hadisədir. 12 noyabr 2026-cı ildə keçirilən sammitdə Prezident İlham Əliyevin iştirakı və tədbir çərçivəsində baş tutan çoxsaylı ikitərəfli görüşlər göstərir ki, Azərbaycan artıq Avropanın siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik gündəliyində yalnız regional tərəfdaş kimi deyil, daha geniş geosiyasi maraqları olan mühüm aktorlardan biri kimi çıxış edir".

Bu fikirləri SİA-ya açıqlamasında politoloq Amid Əliyev deyib.

Onun sözlərinə görə, bu toplantının əhəmiyyətini anlamaq üçün ilk növbədə Avropanın hazırda üzləşdiyi geosiyasi çağırışlara diqqət yetirmək lazımdır. Rusiya-Ukrayna müharibəsi, enerji təhlükəsizliyi, Qara dəniz hövzəsində dəyişən təhlükəsizlik mühiti, Şərq-Qərb nəqliyyat marşrutlarının əhəmiyyəti və Avropanın alternativ enerji mənbələrinə ehtiyacı qitənin xarici siyasət prioritetlərini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirib:

"Belə bir şəraitdə Cənubi Qafqazın geosiyasi əhəmiyyəti artır və Azərbaycan bu proseslərin mərkəzində yerləşən ölkələrdən biri kimi diqqət çəkir. Azərbaycanın Avropa üçün əhəmiyyəti artıq təkcə enerji resurslarının ixracı ilə məhdudlaşmır. Ölkəmiz Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında nəqliyyat bağlantılarının inkişafında, enerji təchizatının şaxələndirilməsində və regional təhlükəsizlik məsələlərinin həllində mühüm mövqeyə malikdir.

Dublin sammitinin ən diqqətçəkən nəticələrindən biri Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında Birgə Strateji Tərəfdaşlıq Bəyannaməsinin mübadiləsi oldu. Bu hadisə xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyır. Çünki Böyük Britaniya Azərbaycanın müstəqillik tarixində enerji, investisiya və iqtisadi əməkdaşlıq baxımından mühüm tərəfdaşlardan biridir. Yeni strateji sənəd isə münasibətlərin ənənəvi enerji əməkdaşlığından kənara çıxaraq bərpaolunan enerji, texnologiyalar, süni intellekt və digər perspektivli sahələri əhatə etməsinə imkan yaradır. Əslində, bu, Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin dəyişən dünya iqtisadiyyatının və yeni texnoloji çağırışların tələblərinə uyğunlaşdırılması cəhdidir. Eyni zamanda, bu əməkdaşlıq Azərbaycanın Avropa siyasi məkanında mövqeyinin yalnız enerji amili ilə izah edilə bilməyəcəyini göstərir.

Digər mühüm siyasi hadisə İlham Əliyevlə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan arasında keçirilən görüşdür. Bu görüşü yalnız Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin ikitərəfli müstəvisində qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Çünki sülh prosesi artıq Cənubi Qafqazın gələcək iqtisadi və nəqliyyat arxitekturası, eləcə də Avropanın Asiya ilə bağlantıları baxımından daha geniş məna kəsb edir. Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmaların davamı olaraq TRIPP layihəsinin, sərhədlərin delimitasiyasının, nəqliyyat əlaqələrinin və iqtisadi əməkdaşlığın müzakirəsi göstərir ki, regionda siyasi razılaşmaların praktiki nəticələrə çevrilməsi istiqamətində proses davam edir. Xüsusilə Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana yük daşımalarının həyata keçirilməsi iqtisadi qarşılıqlı asılılığın və regional əməkdaşlığın formalaşması baxımından diqqətəlayiqdir. Burada Azərbaycanın əsas marağı regionda kommunikasiyaların açılması, suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə hörmət əsasında dayanıqlı sülhün təmin olunmasıdır. Eyni zamanda, regionun nəqliyyat potensialının reallaşması Avropa ilə Asiya arasında yeni iqtisadi imkanlar yarada bilər.

Sammit çərçivəsində Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ilə keçirilən görüş də Azərbaycanın xarici siyasətinin çoxşaxəli xarakterini nümayiş etdirən mühüm diplomatik təmaslardan biridir. Azərbaycanın Ukraynaya humanitar yardımı, xüsusilə elektrik enerjisi infrastrukturunun bərpasına dəstəyi iki ölkə arasında münasibətlərin praktiki məzmununu göstərir.

Dublin görüşlərinin digər mühüm istiqaməti enerji diplomatiyasıdır. Moldova, Bolqarıstan, Yunanıstan və Çexiya ilə keçirilən təmaslar Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki rolunun müxtəlif istiqamətlər üzrə genişləndiyini göstərir. Xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizi, TANAP və TAP layihələri Azərbaycanın Avropanın enerji təchizatının şaxələndirilməsindəki mövqeyini möhkəmləndirən əsas infrastrukturlardır. Bununla yanaşı, Avropanın enerji keçidi və bərpaolunan enerji mənbələrinə yönəlməsi Azərbaycan üçün yeni əməkdaşlıq imkanları yaradır.

Bununla yanaşı, sammitdən sonra Azərbaycanın üç siyasi sənədə qoşulmaması ilə bağlı Xarici İşlər Nazirliyinin açıqlaması da xüsusi diqqət tələb edir. Bu məqamı Avropa ilə münasibətlərdə siyasi məsafələşmə və ya əməkdaşlıqdan imtina kimi təqdim etmək doğru olmazdı. Əslində, burada Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda iştirakı ilə əlavə siyasi öhdəliklərin qəbul edilməsi arasında fərq qoyması müşahidə olunur. Avropa Siyasi Birliyi qeyri-rəsmi siyasi dialoq platformasıdır və belə formatlarda iştirak hər bir təklif olunan sənədə qoşulmaq öhdəliyi yaratmır. Azərbaycanın yanaşması ondan ibarətdir ki, beynəlxalq əməkdaşlıq milli maraqlar, suveren qərarvermə və qarşılıqlı fayda prinsipləri əsasında həyata keçirilməlidir. Bu, Avropa ilə münasibətlərin inkişafı ilə xarici siyasət müstəqilliyinin qorunmasının paralel şəkildə mümkün olduğunu göstərən siyasi yanaşmadır.

Bütün bu hadisələri birlikdə təhlil etdikdə Dublində Azərbaycanın iştirakı ilə bağlı bir neçə mühüm nəticə ortaya çıxır. Birincisi, Azərbaycanın Avropa üçün əhəmiyyəti enerji təchizatçısı statusundan daha geniş məzmun almaqdadır. İkincisi, Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələyə keçməsi, Ukrayna ilə təmaslar və Ermənistanla sülh danışıqları Azərbaycanın eyni diplomatik platformada müxtəlif geosiyasi istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərdiyini nümayiş etdirir. Üçüncüsü, Cənubi Qafqazda sülh və kommunikasiyaların açılması məsələsi artıq yalnız regional dövlətlərin deyil, Avropa və daha geniş beynəlxalq siyasi sistemin də maraq dairəsindədir.
Məsələnin digər tərəfi isə Azərbaycanın bu proseslərdə öz milli maraqlarını qorumaq qabiliyyətidir. Avropa ilə yaxınlaşma siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi deməkdir, lakin bu, Azərbaycanın bütün beynəlxalq məsələlərdə eyni mövqedən çıxış etməsi anlamına gəlmir. Bakı əməkdaşlıq etdiyi tərəfdaşlarla münasibətlərini konkret maraqlar və qarşılıqlı öhdəliklər əsasında formalaşdırmağa çalışır.

Dublin sammiti Azərbaycanın Avropa siyasi məkanında artan iştirakını nümayiş etdirən növbəti diplomatik platforma olmaqla yanaşı, ölkəmizin dəyişən beynəlxalq münasibətlər sistemindəki funksiyasını da aydınlaşdırır. Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat bağlantıları, regional sülh və iqtisadi əməkdaşlıq kimi bir-biri ilə sıx bağlı olan məsələlərdə Avropa üçün əhəmiyyətli tərəfdaşdır. Lakin bu rolun davamlılığı yalnız diplomatik görüşlərin və siyasi bəyanatların sayı ilə deyil, əldə olunan razılaşmaların konkret iqtisadi, siyasi və təhlükəsizlik nəticələrinə çevrilməsi ilə ölçüləcək. Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə isə artan geosiyasi əhəmiyyətini uzunmüddətli strateji dividendlərə çevirmək, Avropa ilə münasibətlərini bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq və milli maraqlar əsasında inkişaf etdirməkdir".