Müsəlman ailəsində məsuliyyətin tərbiyə edilməsi...

...Müsəlman ailələri uşaq böyütmək, onların dini təhsili və gəncləri internetin pozucu təsirindən necə qorumaq barədə çox danışırlar.

Amma həmişə əlində olan, ixtisaslaşmış bilik tələb etməyən, lakin insanın xarakterini və gələcək uğurunu formalaşdıran bir vasitə var. Bu, adi ev işləridir.

Qabları yumaq, təmizlik etmək, mətbəxdə kömək etmək, zibili atmaq və kiçik bacı-qardaşlara baxmaq.

SİA-nın elmi mənbələrdən əldə etdiyi məlumata görə, kiçik şeylər kimi görünən şeylər əslində uşağın böyüyüb kim olacağını müəyyən edir: ümmətin məsuliyyətli üzvü və ya başqalarından işlərini görmələrini gözləyən biri...

Ev işləri: elmi dəlillər nə deyir...

...Uzun müddətdir ki, uşağın uğuru üçün ən vacib şeylərin yaxşı qiymətlər, repetitorlar və nüfuzlu məktəb olduğuna inanılırdı.

Lakin son onilliklərdə aparılan tədqiqatlar fərqli bir mənzərəni ortaya qoyur.

724 nəfərin iştirak etdiyi 75 illik Harvard tədqiqatı gözlənilməz bir nəticə ortaya qoydu.

50 yaşında karyera uğurunun ən dəqiq proqnozlaşdırıcılarından biri uşaqlıqda ev işləri görməkdir.

Qiymətlər deyil. Məktəb yox. Repetitor yox. Bu, rutin bir şeydir: qab yumaq, otağı təmizləmək, yemək bişirmək, zibili atmaq.

Mütəmadi olaraq bu cür ev işləri ilə məşğul olan uşaqlar böyüdükdə daha çox qazanırdılar və daha məsuliyyətli vəzifələr tuturdular.

Bəs məşhur Stanford "zefir təcrübəsi" necədir? Bu, göstərdi ki, sonradan nəticə naminə xoşagəlməz şeylər etmək bacarığı uğurun IQ-dan 8 dəfə daha dəqiq göstəricisidir.

Seçimlər məhz bu bacarığın gündəlik təcrübəsidir. Hər gün ev işləri görən uşaq öhdəliklərin əhval-ruhiyyədən asılı olmadığını öyrənir.

İstəməsəniz belə, iş görülməlidir.

Neyroalimlər nə deyir? Rutin tapşırıqları müntəzəm olaraq yerinə yetirmək prefrontal korteksi inkişaf etdirir.

Bu, beynin planlaşdırma, özünənəzarət, stressin idarə olunması və qərar qəbuletmə üçün məsul olan sahəsidir.

Ev işləri ilə məşğul olan uşaqlar 7 yaşına qədər daha çox inkişaf etmiş icra funksiyalarına malikdirlər - top menecerlərin maaş aldığı eyni funksiyalar...

Uşaq məsuliyyətdən azad edildikdə nə baş verir..?

...Bir çox valideyn, uşaqlarını həddindən artıq yüklənmədən qorumaq istəyəndə hər şeyi özü edir.

“Gedin dərsinizi oxuyun, mən özüm edəcəyəm”- tanış bir ifadədir. Amma bunun mənfi tərəfi də var. Mütəmadi məsuliyyətləri olmayan bir uşaq “Gözləsəniz, başqası mənim üçün edəcək”- düşüncəsi ilə böyüyür.

İşdə onlar aydın texniki tapşırıqlar gözləyirlər, təşəbbüs göstərmirlər və texniki olaraq öz sahələrindən kənarda olduqda problemləri görmürlər.

...Bu mənim məsuliyyətim deyil,.. karyera yüksəlişinə son qoya biləcək bir ifadədir.

Bu, həmçinin münasibətləri və şəxsi həyatları poza bilər. Mətbəx əşyaları yalnız təmizliklə bağlı deyil. Onlar uşağın kim olacağı ilə bağlıdır. Ən ucuz və ən təsirli təhsil vasitəsi hər evdə tapılır. Lakin təcrübə göstərir ki, son 20 ildə daha az istifadə olunur.

İş vasitəsilə təhsilə İslam baxışı...

Dinimiz "təhsil" və "iş vasitəsilə təhsil" arasında fərq qoymur. Məhəmməd Peyğəmbər (s) erkən yaşlarından çobanlıq etmiş, sonra ticarətlə məşğul olmuşdur.

Evdə arvadlarına kömək etməkdən çəkinməmiş, ayaqqabılarını özü təmir etmiş və paltarlarını yamamışdır. Həyat yoldaşı Aişə deyir ki, evin ətrafında lazım olan hər şeyi o edir və namaz vaxtı çatanda insanlarla görüşməyə çıxırdı. İslam ənənəsində iş cəza deyil, möminin ləyaqətinin bir hissəsidir.

...Heç biriniz işdən ayrılıb boş oturmamalıdır. Allahın ruzisini iş vasitəsilə axtarın.

Bunu Xəlifə Ömər ibn əl-Xəttab deyib.

...Və bu, yalnız böyüklərə aid deyil. Uşaqlara işləməyi öyrətmək valideynlərin borcudur. Peyğəmbər (s) uşaqları imkanları daxilində işə cəlb etmişdir.

Ənəs ibn Malik uşaqlıqdan Peyğəmbərə xidmət etmiş və bu, alçaldılma deyil, məsuliyyət, intizam və faydalı olmaq bacarığının aşılanması idi.

Təsadüfi deyil ki, Peyğəmbər (s) demişdir: “Heç kim öz əli ilə qazandığından daha yaxşı yemək yeməyib.”

Əgər uşaqlara təkcə yemək deyil, həm də ləyaqəti -zəhmət, məsuliyyət və işləri sona qədər görmək bacarığı ilə - qazanmağı öyrətsək, biz sadəcə uğurlu fərdlər yetişdirməyəcəyik.

Güclü bir ümmət qura bilən, müsəlman icmaları yarada bilən və dəstəkləyə bilən, ailələrinə və bütün ölkəyə dəstək ola bilən bir nəsil yetişdirəcəyik.

Fərdi tərbiyə etməkdən tutmuş icmanı tərbiyə etməyə qədər...

...Ev məsuliyyətlərindən danışarkən, yalnız uşağın gələcək karyerasından danışmırıq. Müsəlman icmasının bir hissəsi olacaq bir insanın formalaşmasından danışırıq. Güclü bir ümmət yalnız oxumağı və ya işləməyi bilənlərdən ibarət deyil. O, bir problemi görüb həll edənlərdən, təlimat gözləməyənlərdən, təşəbbüs göstərənlərdən və "öz səviyyələrindən kənar" olsa belə, edilməsi lazım olanı etməyə hazır olanlardan ibarətdir.

Məhz bu insanlar ümmətin dirçəlişinin təməlini təşkil edir. Bu gün Rusiyada, xüsusən də böyük şəhərlərdə müsəlman icmaları bir çətinliklə üzləşirlər: fəallar komandası, uşaqlar və gənclərlə iş, sosial xidmət, hökumət və bizneslə qarşılıqlı əlaqəni əhatə edən davamlı bir struktur necə yaradılmalıdır. Belə bir komandanın uğuru gözəl bir binadan deyil, icmada məsuliyyət daşıya bilən insanların olub-olmamasından asılıdır.

"Məscid necə tikilir?" sualı fəalların tez-tez verdiyi sualdır. Amma daha düzgün sual budur: icmada döşəmələri yumağa, icma üzvlərinin ayaqqabılarını düzəltməyə, iftar süfrələrini açmağa və özlərinin və başqalarının ardınca təmizlik etməyə hazır olan insanlar varmı?

Çünki bu insanlar olmadan heç bir layihə ilkin həvəsdən artıq davam gətirmir.

Məsuliyyətin dəyəri…

Uşaqlar üçün özləri edə biləcəklərini etməyin. Düzgün yolu izah edin. Səhv bir şey etsinlər. İşlərini təkrar etməyin. Yorğun valideynlərin bəzən axşamlar çatışmayan səbri, yetkin bir insanı böyütmək üçün ödəməli olduğunuz qiymətdir. Müsəlman icmalarının yaradılması üçün metodoloji materiallar bir sıra sahələri vurğulayır: struktur və məqsədlər, şöbələr və rollar, icma ilə əlaqə, sosial xidmət, uşaqlar və gənclərlə iş və yaşlı nəsil.

Lakin bu sahələrin hər birinin arxasında xüsusi bacarıqlara malik konkret insanlar dayanır. Və bu bacarıqlar uşaqlıqda aşılanır - özünüz təmizləməli olduğunuz otaqda və qabların yuyulmalı olduğu mətbəxdə.

Qoy uşaqlarımız "Bu mənim işim deyil" deyənlər kimi böyüməsinlər.

Uca Tanrıdan onların nə edilməli olduğunu görən və onu edən insanlar kimi böyümələrini diləyirik.

Əli Babayev