...Alimlər insan bədənində yaşla bağlı dəyişikliklərin hamar deyil, qəfil partlayışlar şəklində baş verdiyi qənaətinə gəliblər. Uşaqlıqda aktiv böyümə və gənc yetkinlikdə nisbi sabitlik dövründən sonra aşınma və yırtılma birdən sürətlənə bilər. SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, tədqiqatın nəticələri Nature jurnalında dərc edilib.
Mütəxəssislər 50 yaş ətrafında bir çox sistemin nəzərəçarpacaq dərəcədə daha sürətli qocalmağa başladığı əsas mərhələni müəyyən ediblər.
Tədqiqatçılar zülal proseslərini öyrənməyə diqqət yetiriblər və bu həddə çatdıqdan sonra toxumaların və orqanların daha sürətli şəkildə funksionallığını itirdiyini aşkar ediblər.
Bioloji yaşı qiymətləndirmək üçün xüsusi zülal analizi metodları hazırlanıb.
Aşınmanın nəzərəçarpacaq əlamətlərini ilk göstərənlərin qan damarları olduğu aşkar edilib.
İnsanların əksər heyvanlardan daha uzun ömür sürməsinə baxmayaraq, daxili orqanların yaşla bağlı pisləşməsi tez-tez xroniki xəstəliklərə səbəb olur.
Tədqiqat necə aparılıb..?
Yaşlanma mexanizmlərini daha yaxşı başa düşmək üçün tədqiqatçılar 14-68 yaş arası 76 könüllüdən nümunələr toplayıblar. Ümumilikdə, ürək-damar sistemindən əzələ sisteminə qədər bədənin əsas sistemlərini təmsil edən müxtəlif toxumalardan 500-dən çox nümunə təhlil edilib.
Alimlər müəyyən edilmiş zülalların ətraflı siyahısını tərtib etdilər və yaşla onların konsentrasiya dinamikasını izləyiblər. Məlum olub ki, ürək və qaraciyər patologiyaları ilə əlaqəli təxminən əlli birləşmə yaşlandıqca tədricən artır.
Ən nəzərəçarpan dəyişikliklər...
Tədqiqata görə, ən əhəmiyyətli dəyişikliklər 45-55 yaşları arasında baş verir. Bu dövrdə bir çox toxuma əhəmiyyətli transformasiyaya məruz qalır və əsas koronar arteriya xüsusilə həssasdır.
Həzmdə əsas rol oynayan dalaq və mədəaltı vəzində də əhəmiyyətli dəyişikliklər qeydə alınır.
Tapıntılarını təsdiqləmək üçün tədqiqatçılar heyvanlar üzərində təcrübə aparıblar. Gənc siçanlara yaşla əlaqəli proseslərlə əlaqəli bir protein vurulub. Daha sonra onların fiziki dözümlülüyü azalıb, tarazlıq hissi pisləşib və damar qocalma əlamətləri ortaya çıxıb.
Alimlər əzələ gücünün bədənin yaşla əlaqəli xəstəliklərə qarşı müqavimət qabiliyyətinə birbaşa təsir etdiyini vurğulayıblar.
Yaşlanma mürəkkəb və çoxmərhələli bir prosesdir...
Digər elmi tədqiqatlar da bir neçə yaşla əlaqəli "pik"in mövcudluğuna işarə edir. Bu piklərdən biri təxminən 40 ilə 50 yaş arasında baş verir və lipid metabolizmasında dəyişikliklərlə əlaqələndirilir.
İkincisi isə 60 yaş ətrafında pik həddə çatır və karbohidrat emalına və immun funksiyasına təsir göstərir.
Bütün bunlar qocalmanın bədənə mürəkkəb şəkildə təsir etdiyini və mərhələlərlə inkişaf etdiyini təsdiqləyir.
Bu mexanizmlərin başa düşülməsi tibb üçün yeni imkanlar açır.
...Bu məlumatlar qocalma və yaşla əlaqəli xəstəliklərlə mübarizə aparmaq üçün hədəflənmiş tədbirlərin hazırlanmasına kömək edə və yaşlı yetkinlərdə sağlamlığın yaxşılaşdırılmasına yol aça bilər.
Bunu tədqiqat müəllifləri qeyd edirlər.
Əli Babayev
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
.jpg)
.jpg)
USD
EUR
GBP
RUB