Hierapolis (Pamukkale) qədim şəhəri və onun sirləri

Günün aydınlıq bir saatında qəfildən hava qaralmağa başladıqda minlərlə il əvvəlki atalarımızı qorxu götürərdi. Bəzi mədəniyyətlər əjdahanın günəşə hücum etdiyini düşünür, bəziləri isə bunun şeytanın işi olduğuna inanırdı. Bunun tanrıları qəzəbləndirdiyi üçün baş verdiyini düşünənlər də var idi, bir heyvanın günəşi yeməyə çalışdığına inananlar da! Onların əbədi inamı var idi ki, qışqıraraq və ya müxtəlif əşyaları döyərək, yaxud tanrılara qurban kəsməklə səslər çıxaranda hər şey bitəcək. Arxaik dövrdə naməlum olan və böyük ilahi bir güc hesab edilən bir çox sirlər elmin inkişafı ilə izah olundu. Son zamanlar üzəri açılan bu sirrlərdən birinə Anadolu torpaqları da şahidlik etdi. "Anadolunun ilkləri"ndə bu gün öz sirri və qeyri-adi quruluşları ilə bir dövrə damğasını vuran Hierapolis antik şəhərindən söhbət gedəcək.

Hierapolis Perqamon Krallığı dövründə qurulmuşdur. Minlərlə il ərzində formalaşan nağıllardakına oxşar ağ hovuzların, ya da travertinlərin füsunkar təsvirləri ilə yanaşı, onların suları da müalicəvi idi. Bu gün Dənizli şəhərində yerləşən Hierapolis, yəni Pamukkale antik şəhəri Ellinizm dövründən başlayaraq həmişə əhəmiyyətli və məşhur bir şəhər olmuşdur. O, həm ticarət yollarının mərkəzində, həm də incəsənət və turizm sahəsində aparıcı ellen şəhəridir. Şəhərdə Kibele, Apollon, Dionis və bir çox başqa tanrıların adına tikilmiş çoxlu məbədlər var. Ona görə də “müqəddəs şəhər” mənasını verən “Hierapolis” adlanır. Roma İmperiyası dövründə Frigiya bölgəsinin paytaxtı olmuşdur. Hieropol Bizans dövründə də çox əhəmiyyətli bir mərkəzə çevrildi. Şəhər əvvəlcə xristianlığı qəbul etməyə həvəs göstərməsə də, sonralar bu dinin yayılmasında mühüm rol oynamışdır. Hz. İsanın on iki həvarisindən biri olan Әziz Filippusun öldürüldüyü şəhər olduğundan sonralar dini mərkəz elan edilib.

Hierapolis mühüm turizm mərkəzidir. Məlumdur ki, Roma imperatorları da şəhərə sadə insanlarla birlikdə səfər ediblər. Çünki Hierapolisdə qədim zamanlarda ölülər diyarının qapısı sayılan mağara var. Bu mağaraya girən canlılar öldüyündən bura “Cəhənnəm qapısı”, o dövrdəki adıyla sonra Ploutonium (Plotunium) ziyarətgahı kimi tanınır. Hierapolisin sirri elə burada ortaya çıxır. Sehrbazlar və bütpərəst kahinlər insanın naməlum və izaholunmaz şeylərə məftun olmasından tez xəbərdar olurlar. Bu mağara onların güclərini göstərə və toxunulmaz olduqlarını sübut edə biləcəkləri yerə çevrilir. Çünki keşişlər quşların və öküzlərin müşayiəti ilə mağaraya girər, ancaq onlar sağ qalardı və digər canlılar ölürdü. Günəş tutulmasını anlaya bilməyən o dövrün insanları üçün bu, inanılmaz hadisə idi! Keşişlər rəsmi olaraq ölüm və ölüm tanrılarına meydan oxuyurdular. Halbuki keşişlər içəridə çoxlu miqdarda karbon qazı olduğunu bilirdilər. Bir neçə il əvvəl elm adamları bu mağarada səhər tezdən karbon qazının miqdarının çox yüksəldiyini və bu qazın yerə çökdüyünü aşkar etdilər. Ona görə də quş kimi kiçik canlılar dərhal ölür, öküzlər əvvəlcə gicəlləyib, sonra isə qazdan zəhərlənirdilər. Heç kim bilmirdi ki, içəridəki kahinlər bu mağaradan başlarını dik tutaraq, havanı udmamaqla diri-diri çıxa bilirlər, amma elm sayəsində bu gün mağarada hadisələrin necə inkişaf etdiyini bilirik.

Dərhal mağara haqqında kiçik bir qeyd edək. Tədqiqatçılar möhtəşəm Pamukkale travertinlərini təşkil edən termal su mənbəyinin məhz bu mağarada olduğunu müəyyən ediblər.

Hierapolis Anadolunun beşinci ən böyük qədim şəhəridir. Təxminən 1 kilometr uzunluğunda əsas küçəsi, qədim teatrı, məbədləri, monumental fəvvarələri və idman zalı ilə Türkiyənin ən çox ziyarət edilən qədim şəhəridir. İki min il əvvəlki bütün əzəmətini qoruyub saxlayan Hierapolis UNESCO-nun Dünya Mədəni və Təbii İrs Siyahısına daxil edilib və qeyri-adi gözəl Pamukkale travertenləri ilə göz qamaşdırır.

Qədim teatr Hierapolis şəhərinin mühüm tikililərindən biridir... Yamaca söykənmiş teatr Anadoludakı Roma teatrlarının ən gözəl nümunələrindəndir. Tikintisi təxminən 150 il davam edən, akustikası və ölçüsü ilə diqqət çəkən teatr bütün fasadları ilə günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Qədim teatrda səhnə ilə tamaşaçılar arasında dəst-xəttin çəkilməsi bu yerin vəhşi heyvanların və qladiatorların döyüşü səhnəsi olduğunu göstərir. Hierapolisin də digər qədim şəhərlərdən fərqi var, hamam şəhərdən kənarda yerləşir. Ziyarətçilərin şəhərin müqəddəsliyinə yaraşan təmiz və səliqəli daxil olması üçün şəhərdən kənarda tikilmiş hamam. Daha sonra bazilikaya çevrilən hamam hazırda qazıntılar zamanı üzə çıxarılan əsərlərin sərgiləndiyi muzey kimi istifadə edilir. Zamana müqavimət göstərən bu quruluş bizi zamana səyahətə çıxarır!

Möhtəşəm Hierapolis zəlzələ zolağında yerləşdiyi üçün böyük zəlzələlər görür və şəhər yenidən qurulur. Bu zəlzələlər zamanı şəhərin ortasında çuxur əmələ gəlir, bu çuxura möhtəşəm sütunlar, heykəllər düşür. Zaman keçdikcə çuxur termal sularla doldurulur və bununla da şəhərin əfsanəvi “Qədim hovuzu” əmələ gəlir.

Bu gün travertinlərdən sonra Pamukkalenin ən maraqlı yeri bu qədim hovuzdur. Termal sulardan qidalanan qədim hovuzun bəzi dəri və qan dövranı problemlərinə faydalı olduğu düşünülür... İstiliyi sabitdir, yay-qış 36 dərəcə istidir! Bu qədim hovuzda üzməklə, minlərlə il əvvəlin tarixini gəzmək şansı əldə edə bilərsiniz! Belə bir təcrübəyə kim yox deyə bilər? Bu hovuzla bağlı bir mif də var; gözəllik və uzun ömür arxasınca düşmüş məşhur Misir kraliçası Kleopatranın da bu hovuzda üzdüyü güman edilir.

Pamukkale Hierapolis qədim şəhəri, Frontinus küçəsi və onun ecazkar qapısı, agora, Apollon ziyarətgahı, Әziz Filippus martyriumu (martrium) və nekropol ərazisi ilə tarixin qoxusunu nəfəs ala biləcəyiniz qeyri-adi dərəcədə təsir edici bir yerdir. 2000 illik bənzərsiz qədim şəhəri ziyarət etmək, keçmişə şahid olmaq, illər sonra açılan bir sirrin izlərini izləmək və onun təqdim etdiyi atmosferlə xəyallar dünyasına səyahətə çıxmaq üçün daha çox gözləməyin.