![Azərbaycanın Ermənistandakı mədəni-irs nümunələri: Aşağı Talin qalası](https://azertag.az/files/2024/1/1200x630/17084600743560362300_1200x630.jpg)
Aşağı Talin qalası Qərbi Azərbaycanın Araqatsion bölgəsində Daştadem kəndinin (Aşağı Talin) cənub tərəfində yerləşir. Memarlıq baxımından Qala onu əhatə edən bürclərlə möhkəmləndirilmiş mühafizə divarından, yaşayış evlərindən, inzibati binalardan, məscid və digər qurğulardan, gizli yeraltı keçiddən, su anbarlarından və digər tikililərdən ibarət olub.
Qalanın qədim istehkam quruluşu, sonrakı əsrlərdə mühafizə divarları bürclərlə möhkəmləndirilib, daha sonrakı tarixi dövrlərdə isə qalanın ərazisi ikiqat qala divarı ilə əhatə olunub. Qala X-XII əsrlərdə oğuz-türk təməli üzərində Səlcuqlar tərəfindən tikildiyi ehtimal edilir. Bunu qalanın memarlıq quruluşu, divarlar üzərində qismən salamat qalmış bir divar yazısı da sübut edir.
SİA-nın AZƏRTAC-dan əldə etdiyi məlumata görə, bu sözləri açıqlamasında AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunun əməkdaşı Faiq İsmayılov deyib.
O bildirib ki, qalanın mühafizə divarları kobud yonulmamış daşlarla, əsasən əhəng məhlulu ilə hörülüb. Qüllələri olan divarlar kifayət qədər hündür və əzəmətli görkəmə malikdir. Plana görə qala divarları türk-oğuz simvolu olan səkkizbucaqlı ulduza bənzədilib. Bu formalı qalalara Azərbaycan ərazilərində çox nadir hallarda rast gəlinir.
Qala divarlarınin küncləri hündür qüllələrlə əhatələnib. Yeddi qüllə düzbucaqlı formada yeddi üzlü və əsas tağlı giriş qapısının açıldığı yerdə tikilən səkkizinci qüllə isə dairəvi planda tikilib. Qala divarlarının bütün çevrəsi boyunca ensiz dar pəncərələr açılır. Qala divarının sonuncu bürcün cənub-qərb tərəfində o qədər də işlək olmayan kiçik giriş qapısı da vardır. Qüllələrin zirzəmiləri bir qayda olaraq döyüş sursatı saxlanılan anbar kimi istifadə olunurmuş.
Ehtimal olunan mühasirəni yarmaq üçün, Qalanın mərkəzindən başlanan və cənub-qərb qala divarının orta hissəsindən keçərək qalanın qərbində yerləşən dərəyə çıxan gizli yol olub. Bu yolun XI-XIII əsrlərə aid olduğu ehtimal olunur. Gizli yol böyük bazalt plitələrlə tikilmiş, plitələrin üzəri kiçik daşlarla bağlanıb.
F.İsmayılov, həmçinin diqqətə çatdırıb ki, qalanın, bürcləri üçmərtəbəli dairəvi formada, qırmızımtıl təmiz yonulmuş və cilalanmış tuf daşlarla inşa edilib. Qala daxilindəki bütün binalar bir qayda olaraq düzbucaqlı formada tavanı tağla tikilib. Binaların daxili divarları suvaqlı, döşəmələrinə daş plitələr döşənib. Binaların içərisi tavanda açılmış yarıqlarla işıqlandırılırdı. Qala divarının cənub-qərb qülləsi üzərində qalanın 1174-cü ildə tikildiyi bildirilən ərəb qrafikası ilə yazılan bir yazı lövhəsi indiyədək qalmaqdadır. Daş lövhənin əksər yazılarının oxunmaz hala gətirilməsinə baxmayaraq, bu lövhənin varlığı qala haqqında erməni təbliğatının kökündən yalan və uydurma olduğunu sübut edən yeganə dəlildir.
Qalanın yaşayış evlərindən fərqli olaraq, qüllələrin içərisində pəncərələr olub. Qalanın cənub-qərb küncündə açılan qapı, qalanın yeganə giriş qapısıdır. 1583-cü ildə qalanın mühafizə divarları buradakı Osmanlı ordusunun komandanı tərəfindən yenidən bərpa edilərək möhkəmləndirilib. Bu məlumatı erməni mənbələri də təsdiq edirlər.
Qalanın strateji əhəmiyyətini nəzərə alan İrəvan xanı Hüseynqulu xan Sərdar 1812-ci ildə qala və onu əhatə edən mühafizə divarlarını yenidən quraraq daha güclü və keçilməz qala divarı ilə əhatə olunmasına nail olub və 20 hektar ərazini keçilməz qalaya çevirib.
Bildirilib ki, Hüseynqulu xan Sərdar Azərbaycan sərkərdəsi, siyasi xadim, İrəvan xanı. Qacarların Qovanlı tayfasına mənsub olmuşdur. Bəzən Qəzvini adından istifadə etməsinə görə onun Qəzvində doğulduğu ehtimal edilir. Atası Məhəmməd xan Qacar məşhur sərkərdə olub. Heç bir əsası olmayan bu məlumatın yalan və uydurma olduğu inkaredilməz faktdır. Məlumdur ki, XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın bu əraziləri ermənilərə 99 illiyə icarəyə verilib. Belə çıxır ki, o dövrdə qalada bərpa-quruculuq işləri aparılmış olsa belə, bu ermənilərin nəzarəti altında aparılmış olmalı idi. Ermənilər isə heç vaxt hansısa bir erməni kilsəsinin və ya kilsələrinin sökülməsinə icazə verməzdilər. Halbuki ermənilərin bu iddialarının yalan olduğunu öz tarixçiləri də etiraf edirlər. Erməni tarixçilərinin yazdıqlarına görə qalada ilk bərpa-təmir işləri XX əsrin əvvəllərində deyil, 1961-ci ildə aparılıb. Ümumilikdə qalanın ümumi tikintisində oğuz-türk elementlərindən istifadə edilməsi və qalanın Səlcuqlar tərəfindən tikilməsi bu abidənin ermənilərə heç bir aidiyyətinin olmadığını göstərir.
Tarixçi onu da bildirib ki, qalada ilk “bərpa” adı ilə təmir işləri 1961-ci ildə aparılıb. Qalanın divarlarında mövcud olan bədii daş nümunələri, onun haqqında yazılı mənbələr, eləcə də bəzi istehkamlar, məscid və qala kompleksinin tikilmə tarixi haqqında bütün məlumatlar, rəmzlər və digər memarlıq elementləri ermənilər tərəfindən “bərpa və quruculuq” işləri adı ilə aparılan təmir zamanı silinib, dağıdılıb və yox edilib. 1989-1990-cı illərdə qala divarının şimal hissəsində qazıntı işləri aparılıb, nəticədə qalada ermənilərə aid heç bir dəlil aşkarlanmayıb. Bunun davamı olaraq 2005-2007-ci illərdə Ermənistan hökumətinin dəvəti ilə əraziyə gələn, Milan Erməni Mədəniyyətinin Tədqiqat və Bərpa Mərkəzinin əməkdaşlarının iştirakı ilə qala divarının əsas tağlı girişinin daxili tərəfində qazıntılar aparılsa da, nəticəsiz oldu, erməni mədəni irsinə aid heç bir dəlil tapılmadı. 2011-2012-ci və 2015-ci illərdə qalanın qərb və cənub-qərb hissələrində Ermənistanın “Tarixi Ətraf Mühitin Mühafizəsi Xidməti və Tarix-Mədəniyyət Muzey-Qoruqları” adlı təşkilat tərəfindən yenə nəticəsiz qazıntı işləri aparıldı. Erməni mədəni-irsinə aid yenə də heç nə tapılmadı.
Bütün bu olanlardan sonra Ermənistan hökuməti tərəfindən 2015-ci ildə qalanın ərazisində olan “yad” tikililərin sökülməsi barədə qərar verildi. Bu qərardan sonra qala divarları, daxilindəki yaşayış evlərinin, inzibati binaların, istehkamların və digər memarlıq qurğularının qalıqları sökülərək yox edildi. Onların yerində qırmızı tuf daşlardan qalanın mənşəyinə uyğun olmayan binalar və erməni kilsəsi tikildi. Bundan sonra qala Ermənistanın mədəni-irs siyahısına salındı.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
Digər xəbərlər
![](/assets/images/gs_sia.az.png?v2)
Xəbər lenti
Qadın nadir infeksiyadan ölüb...
Dünya 00:45Venesiya Film Festivalında “Qızıl Şir” mükafatının qalibi məlum olub
Mədəniyyət 00:00Müxtəlif dillərdə duyğuların ifadəsi
Maraqlı 7 Sentyabr 23:54Bu hökumət övladlığa götürmə prosedurlarını dayandırdı
Dünya 7 Sentyabr 23:43Mehriban Əliyeva Raman Saleyi təbrik edib
İdman 7 Sentyabr 23:37“Muxtariyyət kuboku”nun final oyunu keçirilib
İdman 7 Sentyabr 23:301916-cı il tarixli elektrik avtomobili hərraca çıxarılıb
Texnologiya 7 Sentyabr 23:25Çırt-çırtlı klyonka necə yarandı?
Maraqlı 7 Sentyabr 23:16Qan təzyiqini aşağı salmaq üçün ən təsirli tərəvəzlər məlum olub
Səhiyyə 7 Sentyabr 23:05Almaniyada havaya qalxan təyyarəyə ac kirpi mane olub
Maraqlı 7 Sentyabr 22:54Vyetnamda son on ilin ən güclü qasırğası baş verib...
Dünya 7 Sentyabr 22:50Türkiyə-Misir münasibətləri yeni mərhələdə
Dünya 7 Sentyabr 22:45Lukaşenko çaşqındır..?
Dünya 7 Sentyabr 22:34Fırıldaqçılar 79 yaşlı DTK generalını da “pulsuz qoyublar”..?
Dünya 7 Sentyabr 22:24"Fiorentina"dan Türkiyə klubuna
İdman 7 Sentyabr 22:13Zelenski Ukrayna ilə bağlı yeni planını açıqlayıb
Dünya 7 Sentyabr 22:05İdmançılarımız Paralimpiya Oyunlarını 11 medalla başa vurublar
İdman 7 Sentyabr 21:53Əsgər Akayev Qırğızıstana qayıtmaq istəyir...
Dünya 7 Sentyabr 21:48Üç yeniyetmə kişini döydüyü üçün saxlanılıblar...
Dünya 7 Sentyabr 21:36Mehriban Əliyeva İlham Zəkiyevi təbrik edib
İdman 7 Sentyabr 21:23“TPAO” dövlət şirkəti ilk dəfə olaraq “YEK-G” ekoloji sertifikatı alıb
Dünya 7 Sentyabr 21:15Xarkovda baş verən partlayışlardan sonra elektrik və su kəsilib
Dünya 7 Sentyabr 21:06Bu millət içəndi də...
Dünya 7 Sentyabr 20:57Deyəsən, Nikolun arzusu ürəyində qalacaq..?
Dünya 7 Sentyabr 20:43“Azərbaycan” pavilyonunda Moskva Günü qeyd olunub
Mədəniyyət 7 Sentyabr 20:33Şamaxıda Üçüncü Üzüm və Şərab Festivalının açılışı olub
Mədəniyyət 7 Sentyabr 20:24Rusiya Bakıda keçiriləcək COP29-un gündəliyini açıqlayıb..?
Dünya 7 Sentyabr 20:15Babək və Şahbuz şəhərlərində yanğın olub
Təhsil 7 Sentyabr 20:02"Makron, çıx get!”
Dünya 7 Sentyabr 19:5637 yaşlı Luis Suares milli ilə vidalaşdı...
İdman 7 Sentyabr 19:45Türk Sənədli Filmlər Festivalına 9 ölkədən 300 müraciət
Dünya 7 Sentyabr 19:37Voronejdə Şimali Koreyaya məxsus raket anbarı məhv edilib
Dünya 7 Sentyabr 19:23Ukrayna Rusiyanın dərinliklərinə zərbə endirməyəcək, çünki...
Dünya 7 Sentyabr 19:17Rusiyanı təhlükəsizlik blokunda ciddi dəyişikliklər gözləyir
Dünya 7 Sentyabr 19:06“Paris-2024”: İlham Zəkiyev bürünc medal qazanıb
İdman 7 Sentyabr 19:00FAO Əfqanıstanda on milyondan çox insana yardım edəcək
Dünya 7 Sentyabr 18:58Argentina Venesuela prezidenti Maduronun həbsinə çağırır…
Dünya 7 Sentyabr 18:54Ukrayna Silahlı Qüvvələri Rusiya üçün gözlənilməz tələ təşkil edib
Dünya 7 Sentyabr 18:43Moskvada dosent tutulub, bilirsiniz niyə..?
Dünya 7 Sentyabr 18:35Avropa çempionatı: Azərbaycanın daha iki cüdoçusu medal əldə edib
İdman 7 Sentyabr 18:28İngiltərədə körpələrin kütləvi məzarlığı tapılıb
Dünya 7 Sentyabr 18:15Pakistanda poliomielit xəstəliyinə 17 yoluxma halı qeydə alınıb
Dünya 7 Sentyabr 18:03Nazir müavini: Hazırda COP29-a hazırlıq işləri zirvə mərhələsindədir
Sosial 7 Sentyabr 17:53"Barselona" Conatan Ta və Kimmixi pulsuz almaq istəyir
İdman 7 Sentyabr 17:42Macarıstan XİN başçısı Ermənistana səfər edəcək
Siyasət 7 Sentyabr 17:31Kim Çen In rus avtomobilindən imtina edib..?
Dünya 7 Sentyabr 17:27Putin: Moskva Rusiya dövlətçiliyinin qalasıdır
Dünya 7 Sentyabr 17:12Azərbaycan cüdoçusu Avropa çempionatında gümüş medal qazanıb
İdman 7 Sentyabr 17:11Azərbaycan V Dünya Köçəri Oyunlarında 54 idmançı ilə təmsil olunacaq - FOTOLAR
İdman 7 Sentyabr 16:54Türkiyənin nağıl dünyası və tarixi incisi - Kapadokiya
Mədəniyyət 7 Sentyabr 16:45Masallıda ölümlə nəticələnən yol qəzası baş verib
Sosial 7 Sentyabr 16:37Azərbaycan cüdoçusu Avropa çempionatında finala yüksəlib
İdman 7 Sentyabr 16:35Xüsusi təyinatlı hərbi kolleclərində peşəkar gizir miçman heyəti hazırlanacaq
Siyasət 7 Sentyabr 15:40Dövlət hərbi qulluqçulara verilən güzəştli ipoteka kreditlərinə maliyyə dəstəyi göstərəcək
Siyasət 7 Sentyabr 15:39Narkotik satmaqda şübhəli bilinən qadın və kişi saxlanılıb
Sosial 7 Sentyabr 15:18Abşeron rayonunda “Bilik Günü” şəhid övladları ilə birgə qeyd edilib - FOTOLAR
Sosial 7 Sentyabr 15:10İlham Zəkiyev bürünc medal qazana bilər
İdman 7 Sentyabr 15:07Moskva vilayətində parkinqdə yanğın baş verib, iki nəfər ölüb
Dünya 7 Sentyabr 15:02Mehriban Əliyeva Paralimpiya çempionu Orxan Aslanovu təbrik edib
İdman 7 Sentyabr 14:52Azərbaycan millisinin Bakıdakı oyununa fransalı hakimlər təyinat alıblar
İdman 7 Sentyabr 14:42Zelenski və İtaliyanın Baş naziri Ukrayna ordusunun müdafiə ehtiyaclarını müzakirə ediblər
Siyasət 7 Sentyabr 14:32Azərbaycan Basketbol Liqasında Qubanı təmsil edən komanda olacaq
İdman 7 Sentyabr 14:22Əlcəzairdə növbədənkənar prezident seçkiləri keçirilir
Siyasət 7 Sentyabr 14:11Xüsusi texnika və nəqliyyat vasitələri tam gücü ilə "Formula 1"ə hazırdır - FOTOLAR
Sosial 7 Sentyabr 14:10Fransanın 150 şəhər və qəsəbəsində Makrona qarşı etiraz nümayişi təşkil olunur
Siyasət 7 Sentyabr 14:05Mehriban Əliyeva gümüş medal qazanan Lamiyə Vəliyevanı təbrik edib
İdman 7 Sentyabr 13:39Azərbaycanın daha bir idmançısı Paralimpiya çempionu olub
İdman 7 Sentyabr 13:36“Paris-2024”: Azərbaycan paracüdoçuları bürünc medal uğrunda yarışacaqlar
İdman 7 Sentyabr 13:26Bomba hədəsinin əsassız olduğu ortaya çıxdı
Dünya 7 Sentyabr 12:34Paris-2024: Lamiyə Vəliyeva gümüş medal qazanıb
İdman 7 Sentyabr 12:29“Naxçıvanpoçt” 12 saatlıq iş rejiminə keçib
Sosial 7 Sentyabr 12:28Sabah ölkə ərazisində 34 dərəcə isti olacaq
Sosial 7 Sentyabr 12:04Regionlarda məktəb açılışları olub - FOTOLAR
Sosial 7 Sentyabr 11:38“Effektiv idarəetmə və makroiqtisadi göstəricilər” işçi qrupunun iclası olacaq
İqtisadiyyat 7 Sentyabr 11:35Hakimdən qatilə müdaxilə
Dünya 7 Sentyabr 11:20Bakıda evdə partlayış olub, xəsarət alan var
Hadisə 7 Sentyabr 11:16Xankəndidə avtomat, pulemyot, qumbaraatan və qumbaralar tapılıb
Hadisə 7 Sentyabr 10:50Zakir Həsənov hərbçilərin sosial-məişət şəraiti ilə tanış olub
Siyasət 7 Sentyabr 10:33Azərbaycanın amfibiya təyyarəsi İzmir-Berqama istiqamətində meşə yanğınlarına cəlb olunub
Hadisə 7 Sentyabr 10:31DİN: Ötən gün 58 cinayətin üstünün açılması təmin olunub
Hadisə 7 Sentyabr 10:21Bakıda bəzi yollarda hərəkət istiqaməti dəyişdiriləcək
Sosial 7 Sentyabr 10:20Axtarışın 17-ci günü
Dünya 7 Sentyabr 10:20Yol qəzası zamanı xəsarət alanlardan biri xəstəxanada ölüb
Hadisə 7 Sentyabr 09:48Məktəblər açıldıqca mütəxəssislər xəbərdarlıq etdilər
Dünya 7 Sentyabr 09:36İki mütəşəkkil cinayətkar qrupa qarşı əməliyyat tədbiri
Dünya 7 Sentyabr 09:29300 min manatlıq mal-qaranı dələduzluqla ələ keçirdilər və...
Hadisə 7 Sentyabr 09:28Teatr sənətinin aşiqi və ya ... - Hüseynağa Atakişiyev - 75
Mədəniyyət 7 Sentyabr 09:27İsrail əsgəri türk fəalı öldürdü
Dünya 7 Sentyabr 09:22Salyan Regional Qaz İdarəsinə yeni rəis təyin olunub
Sosial 7 Sentyabr 09:15Zelenski ilk dəfə Ramşteyn sammitində
Dünya 7 Sentyabr 09:00Polis Xocalıya gedən vətəndaşlara xəbərdarlıq edib - FOTO
Sosial 7 Sentyabr 08:40Xəzər rayonunda 600-dən yuxarı bal toplayan tələbələrlə görüş keçirilib - FOTOLAR
Təhsil 7 Sentyabr 08:21Özəl xəbərlər
Digər xəbərlərEkologiyanın və ətraf mühitin mühafizəsi diqqət mərkəzindədir - TƏHLİL
MEDİA 6 Sentyabr 17:36“Antiterror tədbirləri tariximizin qürur duyulası səhifəsidir” - MÜNASİBƏT BİLDİRİLDİ
Siyasət 6 Sentyabr 17:27“Mühacir hökumətinin yaradılmasının vaxtı artıq yetişib“ - ŞƏRH EDİLDİ
Siyasət 6 Sentyabr 16:56ABŞ ailələri narahatdır
Dünya 6 Sentyabr 16:36"Əlaqələrin inkişafı regionumuz və ölkəmiz üçün çox önəmlidir" - MÜNASİBƏT BİLDİRİLDİ
Siyasət 6 Sentyabr 16:22Rusiya Ukraynanı vurdu - 5 yaralı var
Dünya 6 Sentyabr 16:18![adv](/assets/adv/adv_hotline.png)
Redaktorun seçimi
Köşə yazıları
Populyar
Valyuta məzənnəsi
-
USD 1,7000
0,00%
-
EUR 1,8896
0,00%
-
GBP 2,2403
0,00%
-
RUB 0,0193
0,00%