Tarixdə ən isti iyul ayı qeydə alındı

Dünya okeanlarında iyul ayında rekord yüksək temperatur qeydə alınıb. Sakit okeanda formalaşmaqda olan El-Ninyo iqlim hadisəsinin də təsiri ilə okeanların temperaturu tarixi maksimuma çatıb.

SİA-nın xarici mətbuata istinadən verdiyi xəbərə görə, qütb bölgələri istisna olmaqla, şimal və cənub enliklərinin 60 dərəcəsi arasında yerləşən ərazilərdə dəniz səthinin orta temperaturu iyul ayında 20,96 dərəcə Selsi təşkil edib. Bu göstərici 2023-cü ilin iyulunda qeydə alınan 20,89 dərəcəlik əvvəlki rekordu geridə qoyub.

“Copernicus” İqlim Dəyişikliyi Xidmətinin məlumatına görə, iyul qlobal miqyasda tarixdə ən isti ikinci iyul aylarından biri olub. Temperatur sənayedən əvvəlki dövrün təxmin edilən orta göstəricisindən 1,47 dərəcə yüksək olub.

Qərbi Avropa isə tarixində ən isti iyun və iyul aylarından birini keçirib. Uzunmüddətli isti və quraq hava meşə yanğınlarının genişlənməsinə şərait yaradıb.

İyul ayında Avropanın Atlantik sahillərində və Qərbi Aralıq dənizində dəniz səthinin temperaturu rekord həddə çatıb. Bu vəziyyət genişmiqyaslı və güclü dəniz istilik dalğalarının yaranmasına səbəb olub.

Eyni zamanda Sakit okeanın El-Ninyo şəraitinin formalaşdığı böyük hissəsində dəniz temperaturu qeyri-adi yüksək olaraq qalır. El-Ninyo təbii iqlim hadisəsi olsa da, insan fəaliyyətinin yaratdığı qlobal istiləşmə ilə birləşdikdə temperaturun daha da artmasına və ekstremal hava hadisələrinin güclənməsinə səbəb ola bilər.

Okeanlar Yer kürəsinin iqlim sisteminin tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Onlar istixana qazlarının yaratdığı artıq istiliyin böyük hissəsini udur və planetdəki oksigenin təxminən yarısını təmin edir.

Okeanların isinməsinin əsas nəticələrindən biri dəniz səviyyəsinin yüksəlməsidir. Dəniz suyu qızdıqca genişlənir və alimlərin qeydə aldığı dəniz səviyyəsi artımının təxminən üçdə biri məhz bu istilik genişlənməsi ilə bağlıdır. Bu proses alçaq sahilyanı ərazilər və ada dövlətləri üçün ciddi risk yaradır.

İsti dənizlər daha uzunmüddətli və güclü dəniz istilik dalğalarına da səbəb olur. Bu hadisələr mərcan riflərinin kütləvi şəkildə ağarmasına, dəniz yosunu meşələrinin və balıqçılığın ciddi zərər görməsinə gətirib çıxarır.

Bundan başqa, daha isti okean səthi atmosferə daha çox istilik və rütubət ötürür. Bu isə tropik fırtınaların güclənməsinə və daha intensiv yağıntıların yaranmasına şərait yaradır.

Qərbi Avropada iyun və iyul aylarında rekord temperatur göstəriciləri qeydə alınıb. Bölgənin bəzi ərazilərində may ayından etibarən artıq üçüncü və ya dördüncü isti hava dalğası müşahidə olunub.

Qərbi Avropada iyun və iyul aylarının orta temperaturu 21,62 dərəcə Selsi olub. Bu, normadan 2,79 dərəcə yüksək göstəricidir və iki aylıq dövr üçün indiyədək qeydə alınan ən yüksək temperatur hesab olunur.

Avropanın Orta Müddətli Hava Proqnozları Mərkəzinin iqlim üzrə strateji rəhbəri Samantha Burgess bildirib ki, 2026-cı ilin iyulunda Qərbi Avropada qeyri-adi yüksək temperatur ardıcıl üçüncü ay müşahidə olunub.

Onun sözlərinə görə, davamlı yüksək təzyiq sistemləri bölgədə isti havanı saxlayır, torpaqların quruması isə təbii soyutma imkanlarını azaldır. Bu vəziyyət iqlim dəyişikliyinin ekstremal temperatur göstəricilərini necə gücləndirdiyini nümayiş etdirir.

Fransa, İspaniya, Almaniyanın bəzi bölgələri və Böyük Britaniyada yağıntı və torpaq rütubəti göstəriciləri son dərəcə aşağı səviyyələrə düşüb. Qərbi Avropanın böyük hissəsində torpaq rütubəti 2022-ci ildəki şiddətli quraqlıq dövründəkindən də aşağı olub.

Çaylarda suyun səviyyəsi də orta göstəricidən xeyli aşağı düşüb. Xüsusilə Sena, Reyn və Dunay çaylarında ciddi azalma qeydə alınıb. Bu vəziyyət su ehtiyatları, kənd təsərrüfatının suvarılması, su ekosistemləri, çay nəqliyyatı və enerji istehsalına təzyiqi artırır.

Uzunmüddətli isti və quraq hava Avropada meşə yanğınlarının genişlənməsi üçün əlverişli şərait yaradıb. İyul ayında Qərbi Avropanın müxtəlif bölgələrində böyük meşə yanğınları baş verib və yanan ərazilərin, eləcə də atmosferə yayılan tüstü və emissiyaların həcmi qeyri-adi dərəcədə yüksək olub.

“Copernicus” Atmosfer Monitorinq Xidmətinin direktoru Laurence Rouil qeyd edib ki, iqlim dəyişikliyi Cənubi Avropada böyük və yüksək intensivlikli meşə yanğınlarına şərait yaradan isti və quraq hava hallarını artırır, eyni zamanda yanğın mövsümünün şimala doğru genişlənməsinə səbəb olur.

Böyük Britaniyada da davam edən quraqlıq su ehtiyatlarına təzyiqi artırır. Meteorologiya Xidmətinin məlumatına görə, İngiltərə və Uels meteoroloji müşahidələrin aparılmağa başlanmasından, yəni təxminən 190 il ərzində ən quraq iyul ayını keçirib.

İngiltərənin böyük hissəsində və Uelsin bütün ərazisində rəsmi quraqlıq elan edilib. Quraqlığın davam edəcəyi təqdirdə ölkənin daha çox bölgəsində belə rejimin tətbiq oluna biləcəyi bildirilir.

Böyük Britaniyanın iqlimi ilə bağlı son hesabatda bir vaxtlar ekstremal hesab olunan hava şəraitinin artıq “yeni norma”ya çevrildiyi vurğulanır.

Alimlərin fikrincə, El-Ninyo qlobal temperaturu müvəqqəti olaraq daha da yüksəldə bilər. Bu təsirlər əsasən fosil yanacaqların istifadəsindən qaynaqlanan insan mənşəli qlobal istiləşmə fonunda daha ciddi şəkildə özünü göstərə bilər.

Hazırda Yer kürəsinin orta temperaturu XIX əsrin sonları ilə müqayisədə təxminən 1,4 dərəcə Selsi yüksəkdir.