Bir neçə saat davam edən musiqi, yüksək səsli kolonkalardan yayılan gurultu, mikrofonla edilən çıxışlar, alqışlar və yüzlərlə insanın eyni məkanda olması… Böyüklər üçün əyləncə və şənlik hesab edilən bu mənzərə körpələr üçün heç də təhlükəsiz olmaya bilər. Xüsusilə həyatının ilk aylarını yaşayan, hələ qırxı belə çıxmamış uşaqların xına, toy və digər səs-küylü mərasimlərə aparılması onların sağlamlığı ilə bağlı bir sıra suallar doğurur.
Məsələ yalnız valideynlərin uşağı mərasimə aparmaq istəyib-istəməməsi ilə məhdudlaşmır. Burada körpənin eşitmə sisteminin inkişafı, yüksək səsin eşitmə orqanlarına təsiri, yuxu rejiminin pozulması və həddindən artıq stimullaşdırılma kimi amillər də nəzərə alınmalıdır. Bəs bir-iki aylıq körpənin saatlarla yüksək musiqi səslənən şadlıq evində olması hansı fəsadlara yol aça bilər? Belə məkanlar körpələr üçün nə dərəcədə təhlükəlidir?
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Yüksək səs körpənin eşitmə sisteminə zərər verə bilər
İlk növbədə nəzərə almaq lazımdır ki, körpələrin eşitmə sistemi həyatın ilk aylarında inkişafını davam etdirir. Bu dövrdə onları yüksək və uzunmüddətli səs-küydən qorumaq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Böyüklərin rahatlıqla iştirak etdiyi musiqili tədbirlərdə səsin səviyyəsi bəzən insan sağlamlığı üçün risk yarada biləcək həddə çatır.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatlarına görə, səsin insan eşitməsinə təsiri onun intensivliyindən, təsir müddətindən və təkrarlanma tezliyindən asılıdır. Səs nə qədər yüksək, ona məruzqalma müddəti nə qədər uzun olarsa, eşitmə zədələnməsi riski də bir o qədər artır. Təşkilatın 2026-cı ildə yenilənmiş təhlükəsiz dinləmə ilə bağlı məlumatında 80 desibel səviyyəsində səsə həftə ərzində 40 saata qədər məruzqalmanın təhlükəsiz hesab edilə biləcəyi, 90 desibeldə isə bu müddətin cəmi 4 saata qədər azaldığı göstərilir. Bu rəqəmlər ümumi təhlükəsiz dinləmə göstəriciləridir və körpələr üçün təhlükəsizlik zəmanəti kimi qəbul edilməməlidir.
Məsələn, adi söhbətin səs səviyyəsi təxminən 60 desibel olduğu halda, səs-küylü məclislərdə bu göstərici 70-80 desibelə, musiqinin və səsgücləndiricilərin yaxınlığında isə daha yüksək səviyyələrə çata bilər.
Amerika Pediatriya Akademiyasının 2023-cü ildə dərc etdiyi elmi tövsiyələrdə də körpələrin və azyaşlı uşaqların həddindən artıq səs-küylü məkanlardan uzaq tutulmasının vacibliyi vurğulanır. Sənəddə qeyd edilir ki, yüksək səsə məruzqalma nəticəsində daxili qulaqda yerləşən və səs dalğalarını sinir siqnallarına çevirən həssas hüceyrələr zədələnə bilər. Belə zədələnmələr bəzi hallarda daimi eşitmə itkisinə səbəb olur.
Körpənin yalnız eşitməsi deyil, yuxusu və sinir sistemi də təsirlənə bilər
Məsələnin digər tərəfi körpələrin səs-küyə və ətraf mühitdəki intensiv dəyişikliklərə həssaslığıdır. Bir-iki aylıq uşaq hələ ətraf mühitdəki stimulları böyüklər kimi idarə edə bilmir. Güclü musiqi, qəfil alqışlar, mikrofon səsləri, insanların yüksək səslə danışması və davamlı hərəkətlilik onun üçün həddindən artıq stimullaşdırıcı mühit yarada bilər.
Belə şəraitdə körpədə narahatlıq, ağlama, diksinmə və yuxuya getməkdə çətinlik müşahidə oluna bilər. Üstəlik, mərasimlərin bir neçə saat davam etməsi uşağın adi yuxu və qidalanma rejiminin pozulmasına gətirib çıxara bilər.
Burada mühüm məqam odur ki, körpənin səs-küyə öyrəşməsi onun həmin mühitdən zərər görmədiyi anlamına gəlmir. Uşağın yatması da səsin onun eşitmə orqanlarına təsir etmədiyini göstərmir.
Dünyada yanaşma necədir?
Məsələ beynəlxalq pediatriya və audiologiya mütəxəssislərinin də diqqətindədir. Xüsusilə uşaqların konsertlərə, idman yarışlarına, festivallara və yüksək səsli digər tədbirlərə aparılması ilə bağlı valideynlərə müxtəlif tövsiyələr verilir.
Amerika Pediatriya Akademiyası valideynlərə körpələri və azyaşlı uşaqları həddindən artıq səs-küylü məkanlardan uzaq tutmağı, belə tədbirlərdə iştirak zəruridirsə, xüsusi eşitmə qoruyucularından istifadə etməyi tövsiyə edir. Bu tövsiyənin hətta körpələrə də şamil edilməsi diqqətçəkən məqamdır. Akademiya bildirir ki, körpələr üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi qoruyucu qulaqcıqlar mövcuddur. Bununla belə, ən yaxşı seçim həddindən artıq səsli mühitdən uzaqlaşmaqdır.
ÜST isə 2022-ci ildə əyləncə məkanları və tədbirlər üçün təhlükəsiz dinləmə standartlarını açıqlayıb. Tövsiyələrə səs səviyyəsinin orta hesabla maksimum 100 desibellə məhdudlaşdırılması, səsin xüsusi avadanlıqla davamlı izlənməsi, tamaşaçılar üçün eşitmə qoruyucularının təqdim edilməsi və sakit zonaların yaradılması daxildir.
Lakin burada vacib bir fərq var: 100 desibel ÜST-nin tədbir məkanları üçün müəyyən etdiyi maksimum orta səs göstəricisidir, körpələr üçün təhlükəsiz hesab edilən səs səviyyəsi deyil.
Amerika Nitq-Dil-Eşitmə Assosiasiyası (ASHA) da körpə və azyaşlı uşaqların yüksək səsli tədbirlərdə iştirak etdiyi hallarda onların yaşına uyğun, qulaqları tam örtən xüsusi qoruyuculardan istifadə edilməsini tövsiyə edir.
Beləliklə, beynəlxalq yanaşmada əsas diqqət uşağın sosial tədbirlərdə iştirakına qadağa qoyulmasına deyil, onun sağlamlığını qorumağa və riskli səs mühitindən uzaq tutulmasına yönəlib.
Azərbaycanda vəziyyət necədir?
Azərbaycanda toy, xına, nişan və digər ailə mərasimləri sosial həyatın mühüm hissəsidir. Belə tədbirlərdə ailələrin körpələri də özləri ilə aparması, xüsusilə uşağa baxacaq başqa şəxsin olmadığı hallarda, rast gəlinən vəziyyətdir.
Bununla yanaşı, ənənəvi olaraq uşağın qırxının çıxması ilə bağlı adətlər də mövcuddur. Bəzi ailələr bu müddətdə körpənin evdən çıxarılmasına məhdudiyyət qoyur, digərləri isə daha sərbəst yanaşır. Ancaq qırx gün məsələsini tibbi baxımdan bütün körpələr üçün məcburi evdəqalma müddəti kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Əsas məsələ uşağın yaşı, sağlamlıq vəziyyəti və olduğu mühitin təhlükəsizliyidir.
Azərbaycan qanunvericiliyində də səs-küyün insan sağlamlığına təsiri ilə bağlı normalar mövcuddur. Prezidentin 2008-ci il 8 iyul tarixli fərmanı ilə təsdiq edilmiş normalar yaşayış və ictimai binalarda, insanların cəmləşdiyi digər yerlərdə səs-küyün yol verilən səviyyələrini müəyyənləşdirir. Bununla belə, həmin sənədin əhatə dairəsində konsert və teatr zalları, idman sarayları kimi xüsusi təyinatlı məkanlar üçün istisnalar nəzərdə tutulub. Sənəddə məhz yeni doğulmuş körpələrin toy və xına mərasimlərində iştirakı ilə bağlı ayrıca norma müəyyən edilməyib.
Əslində, müzakirənin əsas tərəfi də budur: böyüklər üçün təşkil edilən mərasimlərdə körpənin ehtiyacları nə dərəcədə nəzərə alınır? Valideynlər bəzən uşağın yanında olmasını vacib hesab etsələr də, onun saatlarla yüksək musiqi səslənən, izdihamlı və havası dəyişən qapalı məkanda qalmasının mümkün nəticələrini nəzərdən qaçıra bilirlər.
Valideynlər nələrə diqqət etməlidir?
Mütəxəssislərin beynəlxalq tövsiyələrinə əsasən, körpənin yüksək səsli tədbirlərə aparılmaması ən məqsədəuyğun seçimdir. İştirak zəruridirsə, bir sıra təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunmalıdır:
- Körpə səsgücləndiricilərin və musiqi avadanlıqlarının yaxınlığında saxlanılmamalıdır.
- Mərasimdə qalma müddəti mümkün qədər qısa olmalıdır.
- Körpə üçün sakit və səs-küydən uzaq məkan təmin edilməlidir.
- Zərurət yarandıqda, yaşa uyğun xüsusi qoruyucu qulaqcıqlardan istifadə edilməlidir.
- Qidalanma və yuxu rejimi pozulmamalıdır.
- Körpədə səs-küyə qarşı narahatlıq əlamətləri müşahidə edilərsə, dərhal həmin mühitdən uzaqlaşdırılmalıdır.
Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, qulaqcıqlar körpənin qulağına pambıq, salfet və ya digər əşyalar yerləşdirməklə əvəz edilməməlidir. Həmçinin böyüklər üçün nəzərdə tutulan qulaq tıxacları körpələrdə boğulma təhlükəsi yarada bilər. Buna görə də yalnız körpələr üçün hazırlanmış, uyğun ölçülü qoruyuculardan istifadə məsələsinə baxılmalıdır.
Nəticə etibarilə, xına və toy mərasimləri ailələr üçün sevinc, birlik və xoş xatirələr deməkdir. Ancaq böyüklərin əyləncəsi naminə həyatının ilk aylarını yaşayan körpənin sağlamlığını riskə atmaq düzgün yanaşma deyil. Uşağın hələ qırxı çıxmayıbsa, bir-iki aylıqdırsa və ya daha böyükdürsə, fərq etməz: onun olduğu mühitin təhlükəsizliyi valideynlərin əsas məsuliyyətlərindən biri olaraq qalır.
Ayşən Vəli
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB