Bir yaşlı uşaqlar üçün hansı cizgi filmləri daha uyğundur? - ARAŞDIRMA

Rəngarəng görüntülər, şən mahnılar, sevimli heyvanlar və maraqlı səslər… Bir yaşlı uşaqların diqqətini cəlb etmək üçün bəzən bunlar kifayət edir. Valideynlər körpələrinin maraqla izlədiyi videoları seçərkən isə bir sıra suallarla qarşılaşırlar: Hansı cizgi filmləri bu yaş qrupu üçün daha uyğundur? Ekranda gördükləri obrazlar uşaqların nitq və təfəkkür inkişafına müsbət təsir göstərə bilərmi? Sürətli görüntülər və yüksək səslər körpələrin diqqətinə necə təsir edir? Ən əsası, uşağı əyləndirmək istəyərkən ekran qarşısında keçirdiyi vaxtın onun inkişafına mənfi təsir göstərməməsi üçün nələrə diqqət edilməlidir?

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Həyatının ilk ilini geridə qoyan uşaqlar ətraf aləmi böyük maraqla kəşf etməyə başlayırlar. Bu dövrdə onlar səslərə reaksiya verir, tanış simaları seçir, əşyaları bir-birindən fərqləndirməyə çalışır, böyüklərin hərəkətlərini təqlid edir və eşitdikləri səslərə maraq göstərirlər. Sadə mahnılar, heyvan səsləri, təkrarlanan sözlər və aydın görüntülər onların diqqətini cəlb edə bilər. Məhz buna görə valideynlər bəzən körpələri üçün xüsusi hazırlanmış mahnılı videolara və cizgi filmlərinə üstünlük verirlər.

Ancaq uşağın hansısa videoya maraq göstərməsi həmin məzmunun onun inkişafı üçün faydalı olması demək deyil. Bir yaşlı körpənin ekranda gördüklərini real həyat təcrübəsi ilə əlaqələndirməsi hələ məhduddur. O, videoda heyvan görə, onun səsini eşidə və hərəkətlərini izləyə bilər. Lakin bu görüntülərin uşağın yaddaşında möhkəmlənməsi, yeni sözləri öyrənməsi və ətraf aləmi tanıması üçün canlı ünsiyyət, təkrar və valideynin iştirakı mühüm rol oynayır.

Amerika Pediatriya Akademiyasının tövsiyələrinə əsasən, 18 aydan kiçik uşaqlarda videozəng istisna olmaqla, ekranlardan istifadədən çəkinmək məsləhət görülür. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da bir yaşlı uşaqlar üçün oturaq vəziyyətdə ekran qarşısında vaxt keçirməyi tövsiyə etmir. Bu yanaşmanın əsas səbəbi odur ki, körpələrin sağlam inkişafı üçün hərəkət, oyun, yuxu və insanlarla qarşılıqlı ünsiyyət xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bununla belə, valideynlər bəzən uşaqlarına qısa müddətə video göstərməyə üstünlük verirlər. Belə hallarda məzmunun seçilməsi, görüntülərin və səslərin xüsusiyyətləri, eləcə də uşağın ekran qarşısında nə qədər vaxt keçirməsi nəzərə alınmalıdır. Sakit tempdə təqdim olunan, aydın nitqə, sadə mahnılara və tanış mövzulara əsaslanan videolar daha münasib seçim kimi nəzərdən keçirilə bilər. Bununla belə, heç bir cizgi filmini bir yaşlı uşağın inkişafı üçün zəruri vasitə hesab etmək olmaz.

Məsələn, Super Simple Songs sadə sözlərə və təkrarlanan melodiyalara əsaslanan mahnıları ilə seçilir. Bu videolarda rənglər, heyvanlar, gündəlik hərəkətlər və müxtəlif əşyalar haqqında mahnılara rast gəlmək mümkündür. Valideyn mahnını uşaqla birlikdə dinləyə, hərəkətləri təkrarlaya və eşidilən sözləri real əşyalarla əlaqələndirə bilər. Ancaq mahnıların sadə olması uşağın onları mütləq öyrənəcəyi anlamına gəlmir.

Ms. Rachel videoları isə danışıq, mahnı və jestlər vasitəsilə uşaqlarla ünsiyyət qurmağa yönəlib. Videolarda sözlərin təkrarlanması, sadə ifadələr və üz-üzə ünsiyyəti xatırladan təqdimat tərzi diqqət çəkir. Bununla belə, ekrandakı şəxsin uşağa müraciət etməsi canlı ünsiyyəti əvəz etmir. Körpənin səsinə cavab vermək, onun işarələrini anlamaq və ehtiyaclarına uyğun reaksiya göstərmək valideynlə qarşılıqlı münasibətin əsas hissəsidir.

Sesame Street layihəsinin bəzi videolarında mahnılar, sadə hekayələr, rənglər və gündəlik həyatla bağlı mövzular təqdim olunur. Lakin layihənin bütün materialları bir yaşlı uşaqlar üçün nəzərdə tutulmayıb. Buna görə də valideyn yalnız yaşa uyğun görünən, məzmunu sadə olan materialları seçməli və uşağın reaksiyasını müşahidə etməlidir.

Valideynlər arasında Baby Einstein videolarına da maraq var. Bu məzmunlar musiqi, rənglər, əşyalar və müxtəlif görüntülərlə diqqəti cəlb edir. Ancaq onların uşağın intellektual inkişafını sürətləndirdiyini və ya gələcək bacarıqlarını xüsusi şəkildə artırdığını düşünmək üçün əsaslı zəmanət yoxdur. Videonun tədris məqsədli təqdim edilməsi onun canlı oyun və ünsiyyətdən daha faydalı olması demək deyil.

Daniel Tiger’s Neighborhood isə daha çox məktəbəqədər yaşlı uşaqlara yönəlmiş layihədir. Burada emosiyalar, davranışlar və sosial münasibətlər kimi mövzulara toxunulur. Bu səbəbdən onu bir yaşlı uşaqlar üçün əsas seçim kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Valideynlər gələcəkdə, uşaq böyüdükcə yaşına və anlama səviyyəsinə uyğun məzmunları nəzərdən keçirə bilərlər.

Cizgi filmi seçərkən yalnız onun adı və populyarlığı ilə kifayətlənmək olmaz. Videonun həddindən artıq sürətli dəyişən görüntülərlə, gurultulu səslərlə və fasiləsiz hərəkətlərlə dolu olmaması vacibdir. Uşağın diqqətini saxlamaq üçün daim yeni səslərin və parlaq görüntülərin təqdim edilməsi məzmunun daha keyfiyyətli olduğu anlamına gəlmir. Valideyn videonun uşağa necə təsir etdiyini, körpənin qorxub-qorxmadığını, narahat olub-olmadığını və ekran söndürüldükdə necə reaksiya verdiyini də müşahidə etməlidir.

Bir yaşlı uşağın inkişafını dəstəkləmək üçün cizgi filmlərindən başqa daha sadə və əlçatan imkanlar da var. Valideyn heyvanların şəkillərini göstərə, onların səslərini təqlid edə, rəngli kitabların səhifələrini birlikdə çevirə, mahnı oxuya və uşağı oyuncaqlarla sərbəst oynamağa təşviq edə bilər. Məsələn, videoda pişik göründükdə onun adını demək, oyuncaq pişiyi göstərmək və səsini təqlid etmək uşağın gördüyü görüntünü real əşya ilə əlaqələndirməsinə kömək edə bilər.

Beləliklə, bir yaşlı uşaqlar üçün ən yaxşı seçim mütləq müəyyən bir cizgi filmi deyil. Bu yaşda əsas diqqət uşağın təhlükəsiz mühitdə hərəkət etməsinə, ətraf aləmi kəşf etməsinə, valideynləri ilə ünsiyyət qurmasına və oyun vasitəsilə öyrənməsinə yönəlməlidir. Ekrandan istifadə edilirsə, bu, gündəlik vərdişə çevrilməməli və canlı ünsiyyətin yerini tutmamalıdır. Valideyn üçün əsas meyar uşağın videoya nə qədər maraqla baxması deyil, onun sağlam inkişafı üçün hansı imkanların yaradılmasıdır.

Ayşən Vəli