Smartfonlar artıq sadəcə zəng etmək üçün istifadə olunan cihaz deyil. Onların yaddaşında şəxsi şəkillər, bank tətbiqləri, sosial media hesabları, elektron poçtlar, sənədlər, əlaqə siyahıları və hətta biometrik məlumatlar saxlanılır. Telefon dəyişdirərkən və ya köhnə cihazı satarkən bir çox istifadəçi sadəcə şəkilləri silməklə və ya “Factory Reset” (zavod parametrlərinə qaytarma) etməklə bütün məlumatların yox olduğunu düşünür. Lakin informasiya təhlükəsizliyi mütəxəssislərinin fikrincə, bu həmişə kifayət etmir.
Yanlış silinmiş məlumatlar xüsusi proqramlar vasitəsilə bərpa oluna bilər və bu da şəxsiyyət oğurluğu, maliyyə fırıldaqları və şəxsi məlumatların yayılması kimi ciddi risklər yaradır.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Telefonu sıfırlamaq bütün məlumatları tamamilə silirmi?
Zavod parametrlərinə qaytarma telefonun istifadəçi məlumatlarını və tətbiqlərini silir, lakin bəzi hallarda məlumatların izi yaddaşda qala bilər.
Xüsusilə köhnə modellərdə və şifrələnmə funksiyası aktiv olmayan cihazlarda xüsusi bərpa proqramları ilə məlumatların bir hissəsini geri qaytarmaq mümkündür.
Şəxsi məlumatlar telefonda hansı riskləri yaradır?
Köhnə telefonda aşağıdakı məlumatların qalması təhlükəli hesab olunur:
bank kartı və mobil bankçılıq məlumatları;
elektron poçt hesabları;
sosial şəbəkə profilləri;
şəxsi şəkillər və videolar;
şəxsiyyət sənədlərinin surətləri;
əlaqə siyahısı və mesajlar;
qeyd və şifrələr.
Bu məlumatlar kibercinayətkarlar tərəfindən müxtəlif məqsədlərlə istifadə oluna bilər.
Telefon satılmadan əvvəl hansı addımlar atılmalıdır?
İlk növbədə:
Google hesabından;
Apple ID hesabından;
sosial media tətbiqlərindən;
bank və elektron ödəniş tətbiqlərindən çıxış edilməlidir.
Əks halda yeni istifadəçi bəzi xidmətlərə giriş əldə edə və ya aktivasiya problemləri yarana bilər.
SIM və yaddaş kartı çıxarılmalıdırmı?
Mütəxəssislər cihaz satılmadan əvvəl:
SIM kartın;
microSD yaddaş kartının
çıxarılmasını tövsiyə edirlər.
Çünki bu daşıyıcılarda çox vaxt ayrıca məlumatlar saxlanılır.
Şifrələmə niyə vacibdir?
Telefonun daxili yaddaşı əvvəlcədən şifrələnibsə, məlumatların bərpası xeyli çətinləşir.
Müasir Android və iPhone modellərinin əksəriyyətində bu funksiya standart olaraq aktivdir.
Zavod parametrlərinə qaytarma necə aparılmalıdır?
Ən təhlükəsiz üsul:
- Vacib məlumatların ehtiyat nüsxəsini çıxarmaq.
- Bütün hesablardan çıxış etmək.
- Telefonun şifrələnməsini yoxlamaq.
- Zavod parametrlərinə qaytarmaq.
- Yenidən başladıqdan sonra cihazda heç bir şəxsi məlumatın qalmadığını yoxlamaq.
Köhnə telefonlarda risk niyə daha yüksəkdir?
Bir çox köhnə modeldə:
təhlükəsizlik yeniləmələri dayandırılıb;
yaddaş şifrələnməsi zəifdir; proqram təminatı köhnədir.
Bu səbəbdən məlumatların bərpası daha asan ola bilər.
Telefon işləmirsə və ya açılmırsa nə etmək lazımdır?
Əgər cihaz açılmırsa və istifadə olunmayacaqsa, onu sadəcə tullamaq düzgün deyil.
Belə hallarda:
yaddaş çiplərinin peşəkar şəkildə məhv edilməsi;
sertifikatlı elektron tullantı mərkəzlərinə təhvil verilməsi daha təhlükəsiz hesab olunur.
Bulud yaddaşı haqqında nəyi unutmaq olmaz?
Bir çox istifadəçi telefonu silsə də, məlumatlar:
Google Drive;
iCloud;
OneDrive; digər bulud xidmətlərində qalmağa davam edir.
Telefon satıldıqdan sonra da bu hesablar yoxlanmalı və lazımsız ehtiyat nüsxələri silinməlidir.
Ən çox edilən səhvlər hansılardır?
İstifadəçilər tez-tez:
yalnız şəkilləri silirlər;
hesablardan çıxış etmirlər;
SIM kartı telefonda saxlayırlar;
bank tətbiqlərini deaktiv etmirlər; bulud yaddaşını nəzərə almırlar.
Bu səhvlər şəxsi məlumatların üçüncü şəxslərin əlinə keçməsi riskini artırır.
Problemin qarşısını necə almaq olar?
İnformasiya təhlükəsizliyi mütəxəssisləri aşağıdakı addımları tövsiyə edirlər:
güclü ekran kilidindən istifadə etmək;
iki mərhələli təsdiqləməni aktivləşdirmək;
mütəmadi ehtiyat nüsxələri yaratmaq;
cihaz satılarkən bütün hesabları deaktiv etmək; zavod parametrlərinə qaytarmadan əvvəl şifrələməni yoxlamaq.
Köhnə mobil telefonlarda qalan şəxsi məlumatlar düzgün silinmədikdə ciddi təhlükəsizlik riskləri yarada bilər. Sadəcə şəkilləri silmək və ya telefonu sıfırlamaq hər zaman kifayət etmir. Bank məlumatlarından şəxsi sənədlərə qədər bütün rəqəmsal izlərin təhlükəsiz şəkildə silinməsi həm şəxsi həyatın qorunması, həm də maliyyə təhlükəsizliyi üçün vacibdir.
Mütəxəssislərin fikrincə, telefon dəyişdirərkən ən qiymətli əşya cihazın özü deyil, onun yaddaşında qalan məlumatlardır. Buna görə də köhnə telefonu satmazdan və ya başqasına verməzdən əvvəl məlumatların tam və təhlükəsiz şəkildə silinməsi vacib addım hesab olunur.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
.png)
USD
EUR
GBP
RUB
