Günəş vannası qəbul etmək faydalı, yoxsa zərərlidir? - ARAŞDIRMA

Yay aylarında insanların əksəriyyəti daha çox günəş altında vaxt keçirməyə, qaralmağa və “günəş vannası” qəbul etməyə üstünlük verir. Bir tərəfdən günəş şüalarının D vitamini sintezini artırdığı və əhval-ruhiyyəyə müsbət təsir etdiyi deyilir, digər tərəfdən isə dəri xərçəngi, erkən qocalma və istilik vurması riskini artırdığı barədə xəbərdarlıqlar edilir. Bəs əslində günəş vannası qəbul etmək faydalıdır, yoxsa zərərlidir?

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib

Mütəxəssislərin fikrincə, bu sualın cavabı günəş altında nə qədər, hansı saatlarda və hansı şəraitdə qalınmasından asılıdır.

Günəşin orqanizm üçün faydaları

Günəş şüalarının insan sağlamlığı üçün bir sıra mühüm üstünlükləri var:

-D vitamini sintezini təmin edir. D vitamini sümüklərin möhkəmliyi, immun sisteminin fəaliyyəti və əzələ sağlamlığı üçün vacibdir.

-Serotonin hormonunun ifrazını artıraraq əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırır.

-Bioloji saatın tənzimlənməsinə kömək edir və yuxu keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər.

-Bəzi dəri xəstəliklərində (məsələn, psoriaz) həkim nəzarəti altında günəş və ya fototerapiya müsbət nəticə verə bilir.

Lakin bu faydalar yalnız təhlükəsiz dozada günəş şüalarına məruz qalındıqda əldə edilir.

Günəş vannasının riskləri

Dermatoloqlar bildirirlər ki, uzun müddət ultrabənövşəyi (UV) şüalara məruz qalmaq bir sıra ciddi problemlərə səbəb ola bilər:

-dəri xərçəngi riskinin artması;

-melanoma kimi aqressiv dəri xərçəngi növlərinin yaranması;

-dərinin elastikliyini itirməsi və erkən qırışların əmələ gəlməsi;

-piqment ləkələrinin yaranması;

-gözlərdə katarakta riskinin artması;

-istilik vurması və susuzlaşma.

Xüsusilə açıq rəngli dəriyə malik insanlar, uşaqlar və yaşlılar günəşin zərərli təsirlərinə daha həssas hesab olunur.

Dünyada vəziyyət necədir?

Dünya ölkələrinin əksəriyyətində son illərdə günəş vannasına münasibət dəyişib.

Avstraliya

Avstraliya dünyada ultrabənövşəyi şüalanmanın ən yüksək olduğu ölkələrdən biridir. Burada dəri xərçəngi halları çox geniş yayıldığı üçün uzun illərdir “Slip, Slop, Slap, Seek, Slide” kampaniyası həyata keçirilir. Kampaniya insanlara qoruyucu geyim geyinməyi, günəş kremindən istifadə etməyi, papaq taxmağı, kölgədə qalmağı və gün eynəyi istifadə etməyi tövsiyə edir.

ABŞ

ABŞ-də dermatoloqlar günəş altında qaralmağı sağlamlıq göstəricisi hesab etmirlər. Əksinə, süni qaralma cihazlarından (solarium) istifadənin də melanoma riskini artırdığı vurğulanır. Bir çox məktəbdə və ictimai yerlərdə günəşdən qorunma maarifləndirilməsi aparılır.

Avropa

Şimali Avropa ölkələrində günəş işığı az olduğuna görə D vitamini çatışmazlığı daha çox müşahidə edilir. Buna baxmayaraq, Avropa dermatoloji cəmiyyətləri də günəş vannasının məhdud müddətdə qəbul edilməsini və qoruyucu vasitələrdən istifadəni tövsiyə edir.

Aralıq dənizi ölkələrində isə insanlar günün ən isti saatlarında küçəyə çıxmamağa çalışır və “siesta” ənənəsi qismən bununla əlaqələndirilir.

Azərbaycanda vəziyyət

Azərbaycan yay aylarında yüksək UV indeksinin müşahidə olunduğu ölkələr sırasındadır. Xüsusilə iyun-avqust aylarında saat 11:00-16:00 arasında günəş şüalarının intensivliyi maksimum olur.

Mütəxəssislər bu saatlarda günəş vannası qəbul etməməyi, kölgədə qalmağı, açıq rəngli geyimlər seçməyi və kifayət qədər maye qəbul etməyi tövsiyə edirlər.

Günəş vannası necə təhlükəsiz qəbul edilməlidir?

Sağlamlıq təşkilatlarının tövsiyələrinə əsasən:

-Günəş altında daha çox səhər saatlarında və ya axşamüstü olmaq məqsədəuyğundur.

-Saat 11:00-16:00 arasında birbaşa günəş altında qalmaq məsləhət görülmür.

-SPF 30 və ya daha yüksək qoruyucu krem istifadə edilməlidir.

-Krem hər 2 saatdan bir, həmçinin üzgüçülük və ya güclü tərləmədən sonra yenilənməlidir.

-Papaq, UV qoruyuculu gün eynəyi və bədəni örtən yüngül geyimlərdən istifadə olunmalıdır.

-Gün ərzində kifayət qədər su qəbul edilməlidir.

-6 aydan kiçik körpələr birbaşa günəş şüalarından qorunmalıdır.

Günəş vannası D vitamini üçün mütləq lazımdır?

Son illərdə alimlər bildirirlər ki, D vitamini əldə etmək üçün uzun müddət qaralmağa ehtiyac yoxdur. Bir çox insan üçün qısa müddətli günəş təması kifayət edə bilər. Bundan əlavə, D vitamini qida məhsulları və həkim tövsiyəsi ilə qəbul edilən əlavələr vasitəsilə də təmin oluna bilər.

Bu səbəbdən mütəxəssislər D vitamini almaq məqsədilə uzun müddət günəş altında uzanmağın risklərinin faydalarından daha çox ola biləcəyini qeyd edirlər.

Müasir tibbin yanaşmasına görə, günəş vannası nə tamamilə zərərlidir, nə də məhdudiyyətsiz faydalıdır. Günəş şüaları insan orqanizmi üçün vacib olsa da, həddindən artıq UV şüalanması ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Buna görə də əsas prinsip günəşdən tam imtina etmək deyil, ondan düzgün və təhlükəsiz şəkildə faydalanmaqdır. Günəş vannası qəbul edərkən vaxt seçimi, qoruyucu vasitələrdən istifadə və günəş altında qalma müddəti sağlamlığın qorunmasında həlledici rol oynayır.

Ayşən Vəli