"Son onillikdə sosial media həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bu gün milyardlarla insan gündəlik olaraq Facebook, Instagram, TikTok, X, YouTube və digər platformalardan istifadə edir. Sosial media insanlara ünsiyyət qurmaq, məlumat almaq, əylənmək və öz fikirlərini paylaşmaq imkanı yaratsa da, onun insan psixologiyasına və davranışlarına təsiri ilə bağlı müzakirələr getdikcə artır. Xüsusilə diqqət müddətinin qısalması və səbrin azalması müasir dövrün ən çox müzakirə olunan mövzularından biridir".
Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında "Yeni Həyat" Humanitar və Sosial Dayaq İctimai Birliyinin sədri Nailə İsmayılova deyib.
Onun sözlərinə görə, əvvəllər insanlar qəzet məqalələrini sonadək oxuyur, televiziya verilişlərini diqqətlə izləyir, kitablarla saatlarla vaxt keçirirdilər: "Bu gün isə sosial media istifadəçiləri bir neçə saniyə ərzində onlarla fərqli məlumatla qarşılaşırlar. Bir videodan digərinə keçmək, davamlı yenilənən xəbərlər lentini izləmək və qısa məzmunlara baxmaq beynin məlumatı qəbul etmə tərzini dəyişdirir.
Qısa videoların populyarlığı insanların uzun müddət bir mövzuya fokuslanmasını çətinləşdirir. Bir neçə saniyəlik videolara öyrəşən insan üçün uzun məqalə oxumaq, kitab mütaliə etmək və ya uzun mühazirəni dinləmək əvvəlki qədər rahat olmur. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, davamlı olaraq sürətli və qısa məzmun istehlakı diqqətin parçalanmasına səbəb olur.
Sosial medianın insan davranışına təsir edən əsas xüsusiyyətlərindən biri ani məmnunluq hissi yaratmasıdır. Bir paylaşım etdikdən sonra alınan bəyənmələr, şərhlər və paylaşımlar istifadəçidə müsbət emosiyalar yaradır. İnsan beyni bu mükafat hissinə alışdıqca nəticələri daha tez əldə etmək istəyir.
Bu vəziyyət gündəlik həyatın digər sahələrinə də təsir göstərə bilir. Təhsil, peşə fəaliyyəti, ailə münasibətləri və şəxsi inkişaf kimi sahələr uzunmüddətli zəhmət və səbr tələb edir. Lakin sürətli nəticələrə alışan insanlar bəzən uzun proseslərə qarşı maraqlarını daha tez itirə bilirlər.
Sosial medianın təsiri xüsusilə uşaqlar və yeniyetmələr arasında daha qabarıq görünür. Çünki onların şəxsiyyəti və düşüncə sistemi hələ formalaşma mərhələsindədir. Davamlı olaraq qısa videolar izləyən və sürətli informasiya axınına məruz qalan yeniyetmələr dərs oxumaq, kitab mütaliə etmək və uzunmüddətli diqqət tələb edən fəaliyyətlərlə məşğul olmaqda çətinlik çəkə bilərlər.
Valideynlər və müəllimlər son illərdə uşaqların diqqətlərinin daha tez yayınmasından və dərs prosesində fokuslanmaqda çətinlik çəkmələrindən daha çox şikayət edirlər. Bu vəziyyətin səbəblərindən biri kimi rəqəmsal texnologiyaların və sosial medianın təsiri göstərilir.
Səbrin azalması yalnız diqqət məsələsində deyil, insanlararası münasibətlərdə də özünü göstərir. Sosial mediada ünsiyyət çox sürətli baş verdiyindən insanlar cavabların dərhal gəlməsinə öyrəşirlər. Bu isə real həyatda münasibətlər zamanı səbirsizlik yaradır. Ailə üzvləri arasında ünsiyyətin azalması, dostlarla canlı görüşlərin yerini virtual yazışmaların alması da sosial medianın təsirlərindən biri hesab olunur. Eyni evdə yaşayan insanların belə vaxtlarının böyük hissəsini telefon ekranı qarşısında keçirməsi ailədaxili ünsiyyətə mənfi təsir göstərir.
Bununla yanaşı, sosial medianın müsbət tərəfləri də var. Məsələyə yalnız mənfi tərəfdən yanaşmaq doğru olmaz. Sosial media insanların məlumat əldə etməsini xeyli asanlaşdırıb, təhsil imkanlarını genişləndirib və dünyanın müxtəlif yerlərində yaşayan insanları bir-biri ilə əlaqələndirib.
Bu platformalar vasitəsilə insanlar yeni biliklər əldə edir, peşəkar bacarıqlarını inkişaf etdirir, biznes qurur və ictimai təşəbbüslərdə iştirak edirlər. Bir çox hallarda sosial media maarifləndirmə və məlumatlandırma vasitəsi kimi mühüm rol oynayır.
Demək olar ki, əsas problem sosial medianın mövcudluğu deyil, onun həddindən artıq istifadəsidir. Rəqəmsal platformalardan şüurlu və ölçülü şəkildə istifadə etmək diqqət və səbr problemlərinin qarşısını almağa kömək edə bilər.
Kitab oxumağa vaxt ayırmaq, ailə üzvləri ilə canlı ünsiyyət qurmaq, idmanla məşğul olmaq, sosial şəbəkələr üçün gündəlik vaxt limiti müəyyən etmək və müəyyən saatlarda telefondan uzaq qalmaq bu istiqamətdə faydalı addımlar hesab olunur.
Sosial media müasir həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib və onun faydaları danılmazdır. Lakin sürətli informasiya axını, qısa videolar və ani məmnunluq mexanizmləri insanların diqqət müddətinə və səbrinə təsir göstərə bilir. Xüsusilə uşaqlar və yeniyetmələr bu təsirlərə daha həssasdırlar. Buna görə də sosial mediadan tamamilə imtina etmək deyil, ondan düzgün və balanslı istifadə etməyi öyrənmək müasir dövrün ən vacib bacarıqlarından biri hesab olunur. Belə olduqda texnologiyanın üstünlüklərindən faydalanmaqla yanaşı, diqqətimizi, səbrimizi və sosial münasibətlərimizi də qoruya bilərik".
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB