Gələcəyin ən gəlirli peşələri hansılar olacaq? - ARAŞDIRMA

Texnologiyanın sürətli inkişafı, süni intellektin geniş yayılması, iqlim dəyişikliyi, əhalinin yaşlanması və qlobal iqtisadi transformasiya əmək bazarını köklü şəkildə dəyişdirir. Bir neçə onillik əvvəl ən prestijli və gəlirli hesab olunan bəzi peşələr bu gün əvvəlki əhəmiyyətini itirir, eyni zamanda əvvəllər mövcud olmayan yeni peşələr meydana çıxır.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, gələcəyin əmək bazarında yalnız diplom deyil, dəyişən şəraitə uyğunlaşmaq, yeni bacarıqlar qazanmaq və texnologiyalarla işləmək qabiliyyəti əsas üstünlüklərdən biri olacaq. Bu səbəbdən gəncləri və valideynləri ən çox düşündürən suallardan biri də budur: gələcəyin ən gəlirli və ən çox tələb olunan peşələri hansılar olacaq?

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Əmək bazarı niyə dəyişir?
Əvvəllər bir peşəyə sahib olmaq və həmin sahədə ömür boyu işləmək normal sayılırdı. Bu gün isə texnologiya bir çox işi avtomatlaşdırır və bəzi peşələri tamamilə dəyişdirir.
Əsas səbəblər:
süni intellektin inkişafı;
robotlaşdırma;
rəqəmsallaşma;
qlobal əmək bazarı; yaşıl iqtisadiyyata keçid.
Bu dəyişikliklər yeni imkanlar yaratdığı kimi, bəzi peşələrin azalmasına da səbəb olur.

Süni intellekt mütəxəssisləri gələcəyin liderləri olacaqmı?

Hazırda ən sürətlə inkişaf edən sahələrdən biri süni intellektdir.
Bu istiqamətdə çalışan mütəxəssislər:
süni intellekt sistemləri hazırlayır;
maşın öyrənməsi modelləri qurur;
məlumatları analiz edir; yeni texnoloji həllər yaradır.
Bir çox beynəlxalq araşdırmalar göstərir ki, yaxın onilliklərdə bu sahədə çalışan mütəxəssislərə tələbat daha da artacaq.
Kibertəhlükəsizlik niyə strateji peşəyə çevrilir?
Dünyada rəqəmsal sistemlər genişləndikcə kibercinayətlərin sayı da artır.
Bu səbəbdən:
dövlət qurumları;
banklar;
beynəlxalq şirkətlər;
texnologiya platformaları kibertəhlükəsizlik mütəxəssislərinə daha çox ehtiyac duyurlar.
Məlumatların qorunması gələcəkdə ən vacib sahələrdən biri hesab olunur.

Məlumat analitikləri və data mütəxəssisləri niyə ön plana çıxır?
Müasir dövrdə məlumat yeni iqtisadi resurs hesab edilir.
Şirkətlər:
müştəri davranışını öyrənmək;
bazarı analiz etmək;
riskləri qiymətləndirmək üçün böyük həcmdə məlumatlardan istifadə edir.
Bu məlumatları analiz edə bilən mütəxəssislərin gələcəkdə də yüksək gəlir əldə etməsi gözlənilir.
Səhiyyə sektorunda hansı peşələrin əhəmiyyəti artacaq?
Yaşlanan əhali yeni tələbat yaradır
Dünyanın bir çox ölkəsində əhalinin yaş ortalığı artır.
Bu isə:
həkimlərə;
tibb texnologiyaları mütəxəssislərinə;
reabilitasiya mütəxəssislərinə; psixoloqlara olan ehtiyacı artırır.
Səhiyyə sahəsi gələcəkdə də sabit və gəlirli istiqamətlərdən biri hesab olunur.

Psixoloqlara tələbat niyə artır?
Müasir həyatın sürəti, stress və sosial dəyişikliklər psixi sağlamlıq məsələlərini daha aktual edib.
Son illərdə:
depressiya;
təşviş pozuntuları;
emosional tükənmə halları artdığı üçün psixoloji xidmətlərə ehtiyac da yüksəlir.
Bu tendensiyanın gələcəkdə davam edəcəyi gözlənilir.
Yaşıl enerji sahəsində hansı imkanlar yaranır?
İqlim dəyişikliyi və enerji təhlükəsizliyi dünya ölkələrini alternativ enerji mənbələrinə yönəldir.
Bu səbəbdən:
günəş enerjisi mühəndisləri;
külək enerjisi mütəxəssisləri;
ekoloji layihə menecerləri; enerji səmərəliliyi üzrə ekspertlər
gələcəyin perspektivli peşələri sırasında göstərilir.

Robot texnikası və avtomatlaşdırma sahələri nə qədər vacib olacaq?
Sənaye, logistika və xidmət sektorunda robotlardan istifadə sürətlə artır.
Bu isə:
robot mühəndislərinə;
avtomatlaşdırma üzrə mütəxəssislərə;
texniki xidmət mühəndislərinə olan tələbatı yüksəldir.
Bir çox ekspert hesab edir ki, gələcəyin fabrikləri və istehsal müəssisələri bugünkündən daha çox avtomatlaşdırılmış olacaq.
Təhsil sahəsində hansı dəyişikliklər gözlənilir?
Texnologiya inkişaf etsə də, insan kapitalının formalaşdırılması vacibliyini qoruyur.
Lakin gələcəyin müəllimləri:
rəqəmsal platformalarla işləməli;
fərdiləşdirilmiş tədris metodlarını bilməli; texnologiyaları tədrisə inteqrasiya etməlidirlər.
Bu səbəbdən müasir təhsil mütəxəssislərinə ehtiyac artacaq.
Yaradıcı peşələr yox olacaqmı?
Süni intellekt bir çox işi avtomatlaşdıra bilər, lakin yaradıcılıq tələb edən sahələr hələ də insan faktoruna ehtiyac duyur.
Məsələn:
dizayn;
strateji marketinq;
media istehsalı;
kontent yaradıcılığı;
brend idarəçiliyi gələcəkdə də aktual qalacaq.
Lakin bu sahələrdə çalışanların texnologiyadan istifadə bacarığı daha vacib olacaq.

Hansı bacarıqlar gələcəkdə diplomdan daha vacib ola bilər?
Mütəxəssislər hesab edir ki, gələcəyin əmək bazarında aşağıdakı bacarıqlar xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq:
analitik düşüncə;
problem həll etmə;
rəqəmsal savadlılıq;
xarici dillər;
kommunikasiya bacarığı; çevik öyrənmə qabiliyyəti.
Çünki texnologiyalar dəyişsə də, bu bacarıqlar uzun müddət aktual qalacaq.
Azərbaycanda hansı sahələrin inkişaf potensialı yüksəkdir?
Azərbaycan üçün perspektivli hesab olunan istiqamətlər:
informasiya texnologiyaları;
kibertəhlükəsizlik;
süni intellekt;
bərpa olunan enerji;
logistika; rəqəmsal maliyyə xidmətləri; tibb və biotexnologiya.
Ölkədə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi bu sahələrə marağı artırır.
Gələcəyin ən gəlirli peşələri əsasən texnologiya, məlumat analitikası, kibertəhlükəsizlik, səhiyyə, yaşıl enerji və yüksək ixtisas tələb edən yaradıcı sahələr ətrafında formalaşacaq. Lakin gəlirli olmaq yalnız peşədən deyil, həmin sahədəki bilik və bacarıq səviyyəsindən də asılı olacaq.
Əmək bazarı sürətlə dəyişdiyi üçün gələcəyin ən böyük üstünlüyü konkret peşədən daha çox öyrənmə qabiliyyəti, texnologiyalara uyğunlaşmaq və daim yeni bacarıqlar əldə etmək olacaq. Bu səbəbdən gələcəyin uğurlu mütəxəssisi yalnız bir peşəyə sahib olan deyil, dəyişən dünyanın tələblərinə uyğunlaşa bilən insan hesab edilir.