Yay tətili bir çox yeniyetmə üçün yalnız istirahət deyil, həm də ilk əmək təcrübəsi qazanmaq imkanıdır. Dünyanın müxtəlif ölkələrində yeniyetmələrin yay aylarında mövsümi işlərdə çalışması geniş yayılmış təcrübədir. Azərbaycanda da son illərdə bu tendensiya güclənir. Xüsusilə xidmət sektoru, satış, turizm, ictimai iaşə və kənd təsərrüfatı sahələrində yay mövsümündə əlavə işçi qüvvəsinə ehtiyac yaranır və bu vakansiyaların bir hissəsini yeniyetmələr doldururlar.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Dünyada vəziyyət necədir?
Beynəlxalq Əmək Təşkilatının (ILO) məlumatlarına görə, gənclərin əmək bazarına erkən daxil olması onların gələcək karyera imkanlarına müsbət təsir göstərə bilər. İş təcrübəsi qazanan gənclər əmək bazarının tələblərini daha yaxşı anlayır, peşə seçimində daha şüurlu qərarlar verirlər. Bununla yanaşı, qeyri-rəsmi və təhlükəli işlərdə çalışan yeniyetmələrin hüquqlarının pozulması riski də mövcuddur.
ABŞ və Avropa ölkələrində yay məşğulluq proqramları geniş tətbiq olunur. Araşdırmalar göstərir ki, yay işlərində çalışan yeniyetmələrdə məsuliyyət hissi, komanda ilə işləmək bacarığı və özünəinam daha sürətli formalaşır. Bəzi tədqiqatlar hətta belə proqramların cinayətkarlıq riskini azaltmağa müsbət təsir etdiyini göstərir.
Azərbaycanda yeniyetmələr daha çox hansı işlərdə çalışırlar?
Azərbaycanda məktəblilər və tələbələr əsasən aşağıdakı sahələrdə mövsümi iş tapırlar:
* Kafe və restoranlarda köməkçi heyət;
* Satış məsləhətçisi və ya promouter;
* Turizm və hotellərdə xidmət sahələri;
* Uşaq əyləncə mərkəzləri;
* Kənd təsərrüfatı və məhsul yığımı işləri;
* Onlayn xidmətlər və sosial media idarəçiliyi.
Sosial şəbəkələrdə və gənclər arasında aparılan müzakirələr göstərir ki, yay aylarında xüsusilə hotellər, istirahət mərkəzləri və mövsümi fəaliyyət göstərən obyektlər gəncləri işə cəlb etməyə daha çox maraq göstərirlər.
Müsbət tərəflər
Maliyyə müstəqilliyi
Yeniyetmələr ilk dəfə öz gəlirlərini əldə edir, pulun dəyərini öyrənir və şəxsi xərclərini idarə etməyi bacarırlar.
Məsuliyyət hissinin formalaşması
Vaxtında işə gəlmək, tapşırıqları yerinə yetirmək və kollektivdə işləmək gələcək peşə həyatına hazırlıq rolunu oynayır.
Ünsiyyət və sosial bacarıqlar
Müştərilərlə və iş yoldaşları ilə ünsiyyət yeniyetmələrin sosial inkişafına töhfə verir.
Peşə seçiminə kömək
Yay işi gələcəkdə hansı sahədə təhsil almaq və işləmək istədiklərini müəyyənləşdirməyə kömək edir.
Özünəinamın artması
Əldə olunan uğurlar və ilk əmək haqqı yeniyetmələrdə özünəinam yaradır.
Mənfi tərəflər
İstirahət vaxtının azalması
Bəzi yeniyetmələr yay tətilini tam işləməklə keçirir və dincəlmək üçün kifayət qədər vaxt tapa bilmirlər.
Təhsil göstəricilərinə təsir
Həddindən artıq iş yükü məktəbə hazırlığa və akademik nəticələrə mənfi təsir göstərə bilər. Ekspertlər yeniyetmələrin həftəlik iş saatlarının balanslı olmasını vacib sayırlar.
Hüquqların pozulması riski
Qeyri-rəsmi məşğulluq zamanı əmək müqaviləsinin olmaması, uzun iş saatları və aşağı əməkhaqqı kimi problemlər yarana bilər. ILO gənclərin daha çox qeyri-rəsmi və zəif qorunan işlərdə çalışdığını vurğulayır.
Psixoloji və fiziki yorğunluq
Xüsusilə xidmət sektorunda işləyən yeniyetmələr uzun iş saatları və intensiv müştəri axını səbəbindən yorğunluq yaşayırlar.
Ekspertlərin yanaşması
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, yay işi yeniyetmələrin inkişafı üçün faydalıdır, lakin əsas şərt işin yaşa uyğun, təhlükəsiz və təhsilə mane olmayan formada təşkil edilməsidir. Keyfiyyətli iş təcrübəsi gənclərin gələcək əmək bazarına inteqrasiyasını asanlaşdırır, lakin istismar xarakterli və həddindən artıq yükləyici işlər əks nəticə verə bilər.
Ayşən Vəli
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
.jpg)
USD
EUR
GBP
RUB