Kişilər özlərini niyə qısırlaşdırır? - ARAŞDIRMA

Bildiyimiz kimi, artıq uzun zamandır ki, qadınlar hamilə qalmamaq üçün dərialtı implant, yaxud spiral üçün ginekoloqlara müraciət edir. Bunun maddi durum, yeni uşağın məsuliyyətinə hazır olmamaq, ana olmağa ara vermək və s. kimi bir çox səbəbləri var. Bununla yanaşı, son zamanlar bir sıra kişilər də ata olmamaq üçün qısırlaşdırma əməliyyatına üz tutur. Bəs, nədir bu əməliyyat? Necə baş tutur?

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb.

Buna misal olaraq elə ötən gün qısırlaşdırma əməliyyatı etdirən məşhur türk müğənni Rafet El Romanı misal göstərmək olar. Belə ki, o, vazektomiya əməliyyatı (uşaq istəməyən cütlüklərdə toxum (sperm) kanallarının bağlanması) olunub. Bu barədə sənətçi özü mediaya bildirib. Rafet El Roman bu əməliyyatı övladı olmaması üçün etdirdiyini bildirib: "Oğlum Edvan dünyaya gələndə qızlarım psixoloji cəhətdən çətin dövr keçirdilər. Bu barədə mənə anam da xəbərdarlıq etmişdi. Mən öz seçimimlə, qızlarım, qardaşlarım və anamla danışaraq bunu tibbi yolla həll etdim. Övladlarımın, ailəmin rahatlığı üçün bunu könüllü şəkildə həyata keçirdim".

Vazektomiya kişilərdə sperma hüceyrələrinin xayalardan toplandığı nahiyələrə keçidinin cərrahi üsullarla qalıcı şəkildə pozulması prosesidir. Bu prosedurdan sonra boşalma zamanı mayenin xarici görünüşündə heç bir dəyişiklik olmur. Amma mayedə sperma hüceyrəsi olmadığı üçün hamiləlik baş vermir.

Kişi reproduktiv sisteminin əsas orqanı olan xayaların ən önəmli vəzifəsi hamiləlik üçün lazım olan sperma istehsal etməkdir. İstehsal edilən sperma "vas deferens" adlanan kanallarla daşınır və penisin ucuna qədər açılan uretraya çatır. Bu zaman prostat vəzindən ifraz olunan maye onun içinə qarışdırılır və orqazm zamanı penisdən atılır. Orqazm zamanı kişidən ayrılan maye xayalar tərəfindən deyil, prostat vəzi tərəfindən istehsal olunur.

Spermanın istehsal yeri olan xayalardan sidik kanalına daşınmasına maneə törədilməsi spermanın olmaması, yəni azospermiya ilə nəticələnir. Obstruktiv azospermiya adlanan bu vəziyyət kişi sonsuzluğunun səbəblərindən biridir. İstənməyən hamiləliyin qarşısını almaq üçün bu maneə bilərəkdən cərrahi üsullarla edilirsə buna vazektomiya deyilir. Kişilərdə boruların bağlanması olaraq təyin olunan bu proses doğum nəzarət üsulu hesab edilir.

Kimlər üçün uyğundur?

Bu gün ABŞ-da hər il yarım milyondan çox kişi əlaqədə olduğu qadınlarda arzuolunmaz hamiləliyin qarşısını almaq üçün vazektomiyanı seçir. Dünyada edilən vazektomiyaların ümumi sayının 30 milyondan çox olduğu təxmin edilir. Vazektomiya üçün heç bir tibbi maneə olmasa da, bəzi şəxslər bu prosedur üçün daha yaxşı namizədlərdir.

- Ailəsini tamamlamış, digər kontraseptiv üsulları nəzərdən keçirmiş və daha uyğun bir üsul seçməmiş cütlər.

- Nizamlı və sabit münasibətdə olanlar, doğum prosesinin sonuna yaxınlaşan cütlüklər.

- Gələcəkdə uşaq sahibi olmaq istəmədiklərinə əmin olan orta yaşlı subay kişilər.

- Əlaqədə olduğu qadınlarda arzuolunmaz hamiləliyin qarşısını almaq istəyən kişilər.

Üstünlükləri nələrdir?

Ən əhəmiyyətli üstünlüyü onun qalıcı və ömürlük doğuma nəzarət üsulu olmasıdır. Bundan əlavə, hamiləlik qorxusu olmadığı üçün seks daha zövqlü ola bilər.

Prosedur zamanı bağlanan damarların sperma istehsalı ilə heç bir əlaqəsi olmadığı üçün prosedurdan sonra kişi spermasının miqdarında və görünüşündə heç bir dəyişiklik olmur. Sperma və hormon istehsalı heç bir dəyişiklik olmadan davam etdiyi üçün cinsi istək, güc və aktivlikdə heç bir dəyişiklik olmur. İstehsal olunan sperma bədən tərəfindən sorulur və məhv edilir.

Mənfi cəhətləri nədir?

Bu, daimi bir üsuldur. Gələcəkdə yenidən uşaq sahibi olmaq istənildikdə, cərrahiyyə ilə kanalların yenidən açılması hər zaman uğurlu olmaya bilər. Belə hallarda cərrahi sperma axtarışı və mikroinyeksiya tələb olunur.

Sperma hüceyrəsinin əmələ gəlməsi və spermadan xaric olması üçün təxminən 72 gün lazımdır. Buna görə də qorunma vazektomiyadan dərhal sonra başlamır. Ardıcıl 2 sperma analizində qorunmanın tam olduğu, yəni spermadakı sperma sayının sıfıra endiyi göstərilməlidir. İlk sperma müayinəsi üçün 16-18 həftə ərzində 20 boşalma gözlənilməlidir. Çox nadir hallarda spermada spermanın sıfırlanması daha yavaş ola bilər və 3-4 ilə qədər tələb oluna bilər. Bəzi çox nadir hallarda bağlanmış və kəsilmiş kanallar yenidən birləşə bilər.

Prosedur necə həyata keçirilir?

Vezektomiya uroloqlar tərəfindən lokal anesteziya altında aparılır. Bu, çox asan və təhlükəsiz bir prosesdir. Xayalar kişi bədənindən kənarda skrotum adlanan torbalarda yerləşir. Lokal anesteziyadan sonra xaya dərisində kiçik bir kəsik edilir və damarlar aşkar edilir, dəridən çıxarılıb bağlandıqdan sonra qısa bir parça kəsilir və qalan uclar koteriya ilə məhv edilir. Prosedur təxminən 30 dəqiqə çəkir və xəstəxanaya yerləşdirmə və ya istirahət tələb etmir. Sonrakı dövrdə ağrıkəsici tələb edəcək qədər şiddətli ağrılar ola bilər.

Risklər və ağırlaşmalar

Hər hansı cərrahi əməliyyatda olduğu kimi, vazektomiyada da ağırlaşma riski var:

-Allergik reaksiya: İstifadə olunan anestezik pasientə qarşı allergiya yarada və bunun nəticəsində müvəqqəti qaşınma ola bilər.

- Qanaxma: Prosedurdan sonra qanaxma və şişkinlik ola bilər.

-Xroniki ağrı: Nadir hallarda əməliyyatdan sonra yığılan maye və sperma səbəbiylə xayalarda ağrı ola bilər. Bu vəziyyət 6 ay ərzində öz-özünə yox olur.

- Hematoma: Xayada qanaxma dayanmazsa, qan laxtalanaraq kütlə əmələ gələ bilər. Nadir hallarda, ikinci cərrahi əməliyyat tələb oluna bilər.

-İnfeksiya: Nadir hallarda antibiotik müalicəsi tələb edən infeksiyalar inkişaf edə bilər.

-Ağrı: Ağrı kəsici tələb edəcək qədər şiddətli ağrı ilk 24 saatdan sonra nadir hallarda görülür

-Cinsi istəksizlik və çətinlik: Çox nadir rast gəlinən bu vəziyyət fiziki deyil, psixolojidir.

Keçmişdə vazektomiyadan sonra prostat xərçəngi inkişaf riskində cüzi artım ola biləcəyi irəli sürülsə də, ən son araşdırmalar vazektomiya ilə prostat xərçəngi arasında heç bir əlaqənin olmadığını göstərir.

Xəbərdarlıqlar:

Gələcək uşaq arzusunun mümkünlüyünü diqqətlə nəzərdən keçirin. Həyat yoldaşınızın da razılığını almağınızdan əmin olun. Qoruma əməliyyatdan dərhal sonra başlamır. Sperma müayinəsində azospermiya yaranana qədər qorunma üsulu tətbiq etmək lazımdır.

Dünyada bu barədə vəziyyət necədir?

Ötən il ABŞ-da kişilər bu əməliyyata böyük maraq göstərirdi. Kişilər arasında "TikTok"da trend olan bu əməliyyat milyonlarla kişi tərəfindən "vazektomiya" və "snipsniphooray" etiketi ilə paylaşılırdı. Belə ki, bir çox gənc evli və subay kişilər videolarda bunu niyə etdiklərini təsvir edirlər. "TikTok"da "vasektomiya" həştəqi ilə 500 milyondan çox paylaşım paylaşılıb. Kişilər "vazektomiya" əməliyyatında öz təcrübələrini bölüşməyə başlamışdılar.

Hamiləliyin qalıcı şəkildə qarşısını almaq üçün kişinin spermasını daşıyan boruların bağlanması mənasını verən əməliyyatın məzmunu böyük sürətlə paylaşılır. Etiketdə cərrahiyyə əməliyyatı keçirərkən özlərini lentə alan kişilər, eləcə də həyat yoldaşlarının sağalma müddətində onlara qulluq paketləri hazırlayan qadınlar göstərilir.

Nyu-Cersi ştatından olan 28 yaşlı komediya ustası Mayk Pridgen əməliyyatını videoya çəkərək TikTok-da yerləşdirib. Əməliyyatın düşündüyündən daha yaxşı tamamlandığını ifadə edən Pridgen, “Düşündüyüm qədər pis olmadı. Mən bu dünyaya uşaq sahibi olmaq istəmirəm" deyib. Məşhur komediyaçının milyonlarla izlənilən videoları qısa zamanda müsbət reaksiyalar toplayıb.

Bu əməliyyatı keçirən insanların yeganə səbəbi “bu dünyaya uşaq gətirmək istəməmək”dir. Arvadlarının istəyi ilə özlərini sterilizasiya etdirən kişilər də çoxdur.

"Lufalueth" adlı istifadəçi adı olan TikTok istifadəçisi 4 övladı olan və həyat yoldaşının istəyi ilə özünə vazektomiya etdirən başqa bir istifadəçinin əməliyyatdan sonrakı videosuna şərh verib ki, o da bu yaxınlarda vazektomiya etdirib və bunu etdiyinə görə xoşbəxtdir: "Həqiqətən o qədər də ağrılı deyil. Mən bunu xanımım üçün etməkdən xoşbəxtəm. Tərəddüd belə etmədim. Vazektomiya uşaq sahibi olmaqdan daha ucuzdur".

Bu yaxınlarda vazektomiya əməliyyatı keçirmiş başqa bir istifadəçi yalnız ilk həftənin çətin olduğunu bildirib: "Bir həftə əvvəl, sadəcə, vazektomiya etdim. O qədər də pis deyil. İlk 3 gün ən pis gün idi. İndi demək olar ki, tamamilə sağalmışam".

Kişilərin vazektomiya edilməsini dəstəkləyən Em Sparkle adlı qadın istifadəçinin şərhi belə olub: "Kişilər vazektomiya ilə bağlı rahatlamalıdırlar. Çünki vazektomiya onlar üçün bizim qadın müayinələrindən daha ağrısızdır".

Bənzər bir şərh Crazycoffeehouse istifadəçisindən qadınların borularının bağlanması əməliyyatının daha əziyyətli olması ilə bağlı gəlib: "Ərim boruların bağlanması əməliyyatımın mənim üçün nə qədər çətin olduğunu biləndə, əməliyyatımı ləğv etdi. İlin əvvəlində özünə vazektomiya etdirəcək".

Qadınlarda doğuşa nəzarət həbləri, spiral və ya hormon inyeksiyaları kimi uşaqlıqdaxili vasitələr hamiləliyə nəzarət etməyə kömək edir, kişilərdə isə prezervativlər cinsi əlaqə zamanı hamiləliyin qarşısını alır. Ancaq bunlar 100 faiz effektiv deyil və aşağı faizlə də olsa, həmişə hamiləlik riskini daşıyır. (Doğuşa nəzarət həbini müntəzəm qəbul etməmək, prezervativi cırmaq kimi səbəblər və s.)

"Kişilər üçün ən etibarlı doğuşa nəzarət üsulu vazektomiyadır" deyən Urologiya Mütəxəssisi Kaan Aydos mövzu ilə bağlı ətraflı açıqlamalar verib.

Urologiya Mütəxəssisi Kaan Aydos, "Vazektomiya xayadan sperma daşıyan və vas deferens olaraq bilinən kanalların ləğv edilməsidir. Dünyanın əksər ölkələrində bu çoxgeniş yayılsa da, ölkəmizdə 1000 kişidən yalnız 1-i vazektomiyaya üstünlük verir: Bunun əsas səbəbi isə kifayət qədər məlumatın olmamasıdır. Vazektomiyanın effektivliyi demək olar ki, 100 faizdir" deyib.

Kaan Aydos vazektomiyanın necə edildiyini izah edib: "Vazektomiya xayaların bir az üstündə, xaya kisəsinin üzərində kiçik dəri kəsikləri ilə aparılır. Buradan sperma kanalına çatılır, ortasından kəsilir və ucları bağlanır. Sonra dəri bir və ya iki tikişlə bağlanır. Xəstə eyni gündə ayağa qalxıb gündəlik həyat fəaliyyətinə qayıda bilər. Əməliyyatın heç bir ciddi əks təsiri olmasa da, qanaxma və hətta infeksiya baş verə bilər. Lakin indiki müasir şəraitdə hər hansı əks təsirlərin yaşanmasından söhbət gedə bilməz”.

Ayşən Vəli