Ermənistan 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatı imzalayan bütün digər tərəflərin (Azərbaycan və Rusiya) açıq mövqeyinə baxmayaraq, Cənubi Qafqazdakı nəqliyyat əlaqələrinin bərpasına açıq şəkildə mane olmaqda davam edir. Beləliklə, Ermənistan Nazirlər Kabinetinin iclası zamanı (yeri gəlmişkən, NK parlament tərəfindən hələ təsdiqlənməyib- red.) Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı bəyanatların Bakıdan eşidildiyindən regional rabitənin açılmasına mane olan Azərbaycandan razılığın qarşısını aldığını söylədi.
Bəs üçtərəfli bəyanatın 9-cu abzasında nə qeyd olunur? “Bölgədəki bütün iqtisadi və nəqliyyat əlaqələri blokdan çıxarılır. Ermənistan Respublikası, vətəndaşların, nəqliyyat vasitələrinin və malların hər iki istiqamətdə maneəsiz hərəkətini təşkil etmək üçün Azərbaycan Respublikasının qərb bölgələri ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat əlaqələrinin təhlükəsizliyinə zəmanət verir. Nəqliyyat rabitəsinə nəzarət Rusiyanın FSB Sərhəd Xidmətinin orqanları tərəfindən həyata keçirilir".
Bu dəhlizə "nəqliyyat əlaqələri" deyə bilərsiniz, lakin bu, mahiyyəti dəyişdirmir.
Nikol Paşinyan və siyasi partiyası erkən parlament seçkilərində qalib gələrək, Ermənistanın 30 illik blokadada olduğunu bəyan etdi. Və bunun günahkarı Türkiyə ilə sərhədləri açmaqdan imtina edən İrəvan olmasına baxmayaraq (türk markalı malların idxalına qoyulan embarqo belə uzadıldı). İlin əvvəlindən bəri, Ermənistan lideri dəfələrlə Ermənistanın Azərbaycan üçün bir dəhliz açma ehtimalını müzakirə etmədiyini və müzakirə etməyəcəyini söylədi. Bir çox mütəxəssis buna gələcək seçkilərin səbəb olduğuma və Nikol Paşinyanın taleyini həll edən populizmdən qaynaqlandığına inanırdı. Nəticədə o, qələbə qazandı, lakin ritorikası yumşalmadı, əksinə, sərtləşdi.
Bu arada Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev dəfələrlə Bakının İrəvanla sülh müqaviləsi imzalamağa hazır olduğunu söyləyib. Ancaq Ermənistan buna reaksiya vermir. Erməni tərəfi başa düşmür ki, əslində Cənubi Qafqazın inkişafı üçün əməkdaşlığa alternativ yoxdur.
“Caliber” analitik mərkəzinin bu mövzunu şərh etməsi üçün əlaqə saxladığı tanınmış rusiyalı iqtisadçı, Rusiya Federasiyası Prezidenti yanında Rusiya Xalq Təsərrüfatı və Dövlət İdarəetmə Akademiyasının Maliyyə və Bank fakültəsinin dosenti Sergey Xestanov deyir ki, Cənubi Qafqazda kommunikasiyaları açmaqdan imtina etmək üçün sadəcə iqtisadi əsas yoxdur:
- Bu, iqtisadi deyil, daha çox siyasi bir məsələdir. Axı, hər hansı bir əməkdaşlıq formasının, ticarətin hazırki vəziyyətdən daha sərfəli olduğu aydındır. Hər hansı bir inteqrasiya prosesi faydalı ola bilər. Ancaq təəssüf ki, qərar qəbul edərkən həmişə iqtisadi amillər rəhbər tutulmur.
- Valday Beynəlxalq Müzakirə Klubunun veb saytında Razılaşma Resurslarında Qafqaz Araşdırmaları Proqramının direktoru Lavrens Broyers tərəfindən elan edilmiş bir versiya var. Onun fikrincə, nəqliyyat dəhlizlərinin uzun illər hərəkətsizlikdən sonra bərpası maliyyə xərcləri tələb edir. Azərbaycanın pulu var, amma Ermənistanda yoxdur.
- Əlbəttə ki, Ermənistan pul borc ala bilər. Və oradakı məsafələr müvafiq olaraq çox uzun deyil və nəqliyyat infrastrukturunun xərcləri böyük deyil. Deməli əsas səbəblər (Ermənistanın nəqliyyat dəhlizlərinin açılmasına razılıq vermək istəməməsi- red.), dediyim kimi, iqtisadi deyil, siyasi müstəvidədir.
- Cənubi Qafqazdakı bütün nəqliyyat marşrutları işə başlayanda kimə fayda gətirəcək? Gürcüstan tərəfinin tranzitdən gəlirinin bir hissəsini itirəcəyi barədə fikir var, çünki indiyə qədər bu bölgədəki malların tranzitinin keçdiyi yeganə ərazidir.
- Bu cür infrastruktur layihələrini həyata keçirmək təcrübəsi itirənlərin olmadığını göstərir. Hətta nəzəri olaraq, yük trafikində bir az azalma ola bilən ölkələrin, ümumi iqtisadi fəaliyyətin artmasından daha çox faydalanması mümkündür. Bundan sonra, bir qayda olaraq, ölkələrin rifahı da artır.
Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı iqtisadi fəaliyyət şərtlərini yaxşılaşdırmaq üçün demək olar ki, universal bir yoldur. Tarix də bunu sübut edir. Gələcək nəqliyyat dəhlizlərinə və iqtisadi qarşılıqlı əlaqələrə aiddir. Yüngül iqtisadi tərəqqi belə siyasi tərəqqiyə kömək edəcəkdir. Bəli, tez olmaya bilər. Praqmatik xarakterli mülahizələrin ağır kimi qəbul edilmədiyi vəziyyətlər var. Göründüyü kimi bu mərhələni keçmək üçün bir az vaxt lazımdır.
Tərcümə: Elçin Bayramlı
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Ermənistan-Azərbaycan, ərazilərin işğaldan azad olunması haqqında həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, Azərbaycanın ədalətli mövqeyinin müdafiə edilməsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB