Vaşinqton-Tehran: Qarşılıqlı ittihamlar və... - RAKURS

İran Tramp administrasiyasını Yaxın Şərq münaqişəsinə son qoymaq üçün danışıqları pozmaqda ittiham edib. Bu bəyanat Vaşinqtonun 10 iyun gecəsi ABŞ-a məxsus Apaçi hücum helikopterinin vurulmasına cavab olaraq İran mövqelərinə bir sıra zərbələr endirməsindən sonra verilib. Tehran cavab verib. İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi xəbərdarlıq edib ki, ABŞ qüvvələri Yaxın Şərqi tərk edənə qədər özlərini təhlükəsiz hiss etməyəcəklər.

İyunun 10-da İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Esmail Baqayi Vaşinqtonun danışıqlar prosesini pozduğunu bildirib. Diplomat vurğulayıb ki, "Təəssüf ki, ABŞ ziddiyyətli açıqlamaları, mövqelərdə və tələblərdə dəfələrlə dəyişikliklər etməsi və ən pisi, atəşkəsin dəfələrlə pozulması ilə diplomatik prosesə zərər verir". Onun sözlərinə görə, "yerdə güc tətbiqi və qanunsuz hərəkətlər" Vaşinqton və Tehran arasında sülh təklifləri mübadiləsini etibarsız edir və bu, görünür, tərəflər arasında Pakistan hakimiyyətinin vasitəçiliyi ilə hələ də davam edir.

Baqainin açıqlaması ABŞ Mərkəzi Komandanlığının 10 iyun gecəsi "özünümüdafiə məqsədilə" İrana hücumlar başlatmasından sonra verilib. Hərbçilər bildiriblər ki, "ABŞ Mərkəzi Komandanlıq qüvvələri dəqiq idarə olunan sursatlardan istifadə edərək Hörmüz boğazı yaxınlığında İranın hava hücumundan müdafiə sistemlərinə, yerüstü komandanlıq məntəqələrinə və müşahidə radarlarına zərbələr endirib. Əməliyyat, regional sulardan keçən ABŞ qüvvələrinə və beynəlxalq ticarət gəmilərinə edilən son hücumlara mütənasib cavab idi. ABŞ qüvvələri ayıq-sayıqdır və əsassız İran təcavüzünə qarşı müdafiə olunmağa hazırdırlar".

Hərbi əməliyyatların son məhdud alovlanmasına bir gün əvvəl ABŞ-a məxsus AH-64 Apache hücum helikopterinin itməsi səbəb olub. ABŞ hərbi rəsmilərinin sözlərinə görə, təyyarə Oman sahillərində patrul xidməti zamanı İran döyüş dronu tərəfindən vurulub. Bu tip helikopterlər ABŞ ordusu üçün 13 apreldə tətbiq edilən İran limanlarının blokadasını həyata keçirməkdə əsas aktivdir. Hər iki heyət üzvü xilas edilib, lakin Donald Tramp 8 apreldən bəri Vaşinqton və Tehran arasında danışıqlar zamanı regionda rəsmi atəşkəs rejiminin tətbiq olunmasına baxmayaraq, hadisənin cavabsız qalmayacağına söz verib.

Tehran səhər tezdən belə, demək olar ki, dərhal Amerika hücumlarına cavab verib. "Terrorçu ABŞ ordusunun ölkənin cənubundakı bir neçə əraziyə qarşı vertolyot qəzası kimi yalan bəhanə ilə təcavüzünə cavab olaraq, bölgədəki bir neçə Amerika bazası İran İslam Respublikasının qəhrəman ordusu və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (İİKK) güclü zərbələrinə məruz qaldı", - deyə İran Birləşmiş Qüvvələr Qərargahı bildirib. "Cinayətkar ABŞ ordusu bilməlidir: İran İslam Respublikasına qarşı hər hansı bir hücum təkrarlanarsa, bölgədəki əvvəlcədən müəyyən edilmiş Amerika hədəflərinə daha genişmiqyaslı və daha dağıdıcı zərbələr endiriləcək".

Rəsmi Tehran bildirib ki, o, İordaniya, Küveyt və Bəhreyndəki ABŞ hərbi obyektlərinə hücum etməyə müvəffəq olub. İranlılar nəzərdə tutulan hədəflərin ən azı 70%-nin vurulduğunu vurğulayırlar. Lakin ABŞ həm raketləri, həm də dronları uğurla ələ keçirdiyini iddia edir.

Hadisəyə baxmayaraq, ABŞ danışıqlar prosesinin hələ də təhlükə altında olmadığına inanır. ABŞ-ın vitse-prezidenti J.D. Vance dünən gecə CBS-də verdiyi açıqlamada "İnanıram ki, ABŞ üçün iqtisadi cəhətdən faydalı olan və İranın nüvə proqramını həqiqətən həll edən bir razılaşma əldə etmək mövqeyindəyik. Bu, təkcə indi deyil, təkcə Donald Trampın prezidentliyi dövründə deyil, həm də uzunmüddətli perspektivdə baş verir", - deyə bildirib. İnsanlar soruşular: "İranlılara etibar edirsinizmi?". Prezident isə cavab verir: "Mən heç kimə etibar etmirəm, amma danışıqlar aparmaq qabiliyyətimə güvənirəm".

Lakin Tehranın mövqeyi, xüsusən də regional ölkələrin Amerika qüvvələrini qəbul etməyə davam etməsi məsələsində nəzərəçarpacaq dərəcədə sərtləşir. Əraqçi ABŞ-ı Yaxın Şərqdən öz kontingentini geri çəkməyə çağırıb. İranın baş diplomatı sosial mediada bildirib ki, ərazimizin yaxınlığında fəaliyyət göstərən xarici qüvvələr insan səhvləri, sadə qəzalar və ya çarpaz atəşə tutulma ehtimalı səbəbindən daim risk altındadır. "Riski azaltmaq üçün ən yaxşı həll yolu getməkdir. Biz diplomatiya dilinə üstünlük veririk, amma başqa dillərdə də danışırıq". Nazir başqa bir tvitində əlavə edib: "Güclü ordumuz heç bir hücumu və ya təhdidi cavabsız qoymayacaq. Təhlükəsiz olmaq istəyirsinizsə, bölgəmizi tərk edin".

Çərşənbə günü günortadan sonra Tramp İranla bağlı daha bir açıqlama verib: "İran ordusu tamamilə xaos içindədir. Dəniz və hava qüvvələri kimi, əksəriyyəti artıq mövcud deyil - İran tamamilə məğlub olub. İran tamamilə danışıqdır, heç bir hərəkət yoxdur. Yaxın Şərqin zorakısı ölüb! Onlar özlərinə fayda verəcək bir razılaşma əldə etmək üçün çox gözləyiblər və indi bunun bədəlini ödəyəcəklər!". Truth Social sosial şəbəkəsindəki başqa bir paylaşımda o, İranın dəniz blokadasını "polad divar" adlandırıb. "İran heç bir iş görmür, hərbi və ya digər xərclərini ödəmir və tez bir zamanda uğursuz bir dövlətə çevrilir!" - deyə Amerika lideri vurğulayıb.

V.VƏLİLİ