“Bakının inkişafı Heydər Əliyevin şəhərsalma strategiyasının nəticəsidir” - ŞƏRH

​“1969–1982-ci illər Azərbaycan tarixində yalnız iqtisadi deyil, həm də memarlıq və şəhərsalma baxımından yüksəliş dövrü kimi yadda qalıb. Bu mərhələdə Bakı postsovet məkanında seçilən və planlı inkişaf modeli ilə fərqlənən şəhərlərdən birinə çevrilib. Ümummilli Lider Heydər Əliyev şəhərsalmanı, sadəcə, tikinti prosesi kimi deyil, milli kimliyin, mədəniyyətin və estetik zövqün kompleks ifadəsi kimi dəyərləndirirdi”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında keçmiş deputat Kamilə Əliyeva deyib.

Onun sözlərinə görə, bu dövrdə paytaxtın Baş planı hazırlanaraq şəhərin sistemli və mərhələli inkişafı təmin edildi: “Yeni yaşayış massivləri – Günəşli, Əhmədli və Yeni Yasamal kimi ərazilər məhz bu strateji planlamanın tərkib hissəsi kimi layihələndirildi və urbanizasiya prosesinin sürətlənməsi nəzərə alınaraq genişmiqyaslı tikinti işləri həyata keçirildi. Eyni zamanda, sənaye zonaları ilə yaşayış əraziləri arasında balansın qorunması, nəqliyyat axınlarının optimallaşdırılması və sosial infrastrukturun inkişafı prioritet istiqamətlər kimi müəyyənləşdirildi.

​Dənizkənarı zonaların abadlaşdırılması, yaşıllıq sahələrinin artırılması və ictimai məkanların yaradılması şəhər mühitində həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəltmişdi. Bu yanaşma Bakının yalnız sənaye şəhəri deyil, eyni zamanda, yaşamaq üçün komfortlu urban məkan kimi formalaşmasına şərait yaratdı.
​Memarlıq baxımından bu dövr Bakının simasını dəyişən mühüm tikililərlə yadda qaldı. Gülüstan Sarayı, Heydər Əliyev Sarayı (keçmiş Respublika Sarayı) və Bakı Dövlət Sirki kimi obyektlər şəhərin mədəni həyatına yeni dinamika gətirdi. Bu tikililər yalnız funksional obyektlər deyil, həm də estetik baxımdan şəhərin vizual kimliyini formalaşdıran və milli memarlıq məktəbinin inkişafını stimullaşdıran mühüm nümunələrdir. ​Eyni zamanda, Bakı Metropoliteni intensiv inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu. Yeni stansiyalar istifadəyə verildi və onların dizaynında milli ornamentlərə xüsusi yer ayrıldı. Xüsusilə “Nizami” metro stansiyası milli-mədəni motivlərin müasir memarlıqla sintezinin parlaq nümunəsi kimi seçilir və bu yanaşmanın davamlı xarakter daşıdığını nümayiş etdirir. Şəhər mühitində milli yaddaşın qorunması da diqqət mərkəzində idi. Nəriman Nərimanov, İmadəddin Nəsimi və Hüseyn Cavid kimi görkəmli şəxsiyyətlərin abidələrinin ucaldılması yalnız estetik deyil, həm də ideoloji və mədəni baxımdan əhəmiyyətli idi. Bu, şəhər məkanının tarixlə canlı əlaqəsini təmin edirdi.

1990-cı illərin əvvəllərində baş verən siyasi və iqtisadi çətinliklər şəhərsalma prosesinə də ciddi mənfi təsir göstərmişdi. Lakin Ulu Öndər Heydər Əliyevin yenidən hakimiyyətə qayıdışı ilə bu sahədə keyfiyyətcə yeni mərhələnin əsası qoyuldu və şəhərsalma siyasəti sistemli şəkildə bərpa edildi.

​“Əsrin müqaviləsi” ölkəyə iri həcmli xarici investisiyaların cəlb olunmasına geniş imkanlar yaratdı. Bu investisiyalar yalnız iqtisadi inkişafı deyil, eyni zamanda, şəhər mühitinin modernləşdirilməsini də sürətləndirdi. Yeni biznes mərkəzləri, beynəlxalq standartlara uyğun hotellər və diplomatik komplekslər Bakının qlobal şəhər kimi mövqeyini gücləndirdi.
​Bu dövrdə şəhərsalma siyasətində mühüm dönüş nöqtələrindən biri də tarixi irsin qorunması ilə müasir inkişafın uzlaşdırılması oldu. İçərişəhərin UNESCO Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilməsi yolunda atılan addımlar, Şirvanşahlar Sarayı kompleksinin bərpası və digər tarixi abidələrin yenidənqurulması bu siyasətin uğurlu nəticələrindəndir.

Eyni zamanda, Bibiheybət məscidinin Ulu Öndərin tapşırığı ilə yenidən inşa edilməsi dini-mədəni dəyərlərin bərpası və milli kimliyin gücləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.

Şəhərsalma strategiyasının əsas prinsipləri
​Ümummilli Lider Heydər Əliyevin şəhərsalma siyasəti bir neçə fundamental prinsip üzərində qurulmuşdu və bu prinsiplər bu gün də aktuallığını qoruyur:

Milli üslubun qorunması – memarlıqda yerli ornamentlərə, milli motivlərə və ənənəvi elementlərə üstünlük verilməsi şəhərin özünəməxsus simasının qorunmasına xidmət edib.

Sistemli yanaşma – şəhərsalma yalnız ayrı-ayrı obyektlərin tikintisi deyil, bütöv urban sistemin formalaşdırılması kimi nəzərdən keçirilib. Nəqliyyat, mühəndis infrastrukturu, ekologiya və sosial obyektlər vahid konsepsiya əsasında planlaşdırılıb.

​Strateji baxış – uzunmüddətli inkişaf perspektivləri nəzərə alınaraq şəhərin zonalaşdırılması və funksional bölgüsü həyata keçirilib. Bu yanaşma sonrakı mərhələlərdə müasir memarlıq layihələrinin şəhər mühitünə harmonik şəkildə inteqrasiyasına imkan yaradıb.
​Müasir mərhələdə Azərbaycanın şəhərsalma siyasəti Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən müəyyənləşdirilmiş strateji xəttin ardıcıl davamı kimi Prezident İlham Əliyev tərəfindən yeni məzmun və innovativ yanaşmalarla zənginləşdirilir. Bu davamlılıq ölkənin urban inkişaf modelinə sabitlik və ardıcıllıq qazandırır.
​Son illərdə həyata keçirilən layihələrdə “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyaları, rəqəmsal idarəetmə sistemləri, yaşıl enerji həlləri və dayanıqlı nəqliyyat modelləri geniş tətbiq olunur. Bu isə Azərbaycanın şəhərsalma siyasətini müasir qlobal trendlərlə uzlaşdırır.
​Postmünaqişə ərazilərində aparılan bərpa və yenidənqurma işləri isə bu modelin ən innovativ istiqamətlərindən biridir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrində həyata keçirilən layihələr yalnız infrastrukturun bərpası deyil, eyni zamanda, tamamilə yeni urbanizasiya modelinin qurulması deməkdir. Ağalı kəndi bu baxımdan “ağıllı kənd” konsepsiyasının uğurlu tətbiq nümunəsidir. Burada innovativ texnologiyalar, alternativ enerji mənbələri və ekoloji yanaşmalar bir arada tətbiq olunur.

Füzuli, Zəngilan, Laçın və Şuşa şəhərlərində həyata keçirilən layihələr isə müasir urbanizasiya prinsiplərinin kompleks tətbiqini nümayiş etdirir. Xüsusilə Şuşa şəhərinin bərpası tarixi irsin qorunması ilə müasir inkişafın uğurlu sintezini əks etdirir. Bu isə Ulu Öndər Heydər Əliyev məktəbinin prinsiplərinin davamlılığını bir daha təsdiq edir.

​Beləliklə, müasir mərhələdə həyata keçirilən şəhərsalma siyasəti Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən müəyyən edilmiş inkişaf kursunun müasir tələblərə uyğun şəkildə davam etdirilməsi kimi xarakterizə olunur.

”WUF-13” Bakının keçdiyi uzun və ardıcıl inkişaf yolunun məntiqi nəticəsidir. Bu yolun təməli Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən qoyulub, bu gün isə müasir yanaşmalarla daha da zənginləşdirilib.

Müasir Bakı artıq yalnız Azərbaycanın paytaxtı deyil, həm də qlobal urbanizasiya proseslərində fəal iştirak edən, innovativ yanaşmaları ilə seçilən və öz inkişaf modelini dünyaya təqdim edən nümunəvi şəhərlərdən biridir. Qarabağda həyata keçirilən layihələr isə bu modelin ən dinamik və perspektivli istiqamətini təşkil edir”..