...Dünya əhalisinin təxminən 90 faizi sağ ələ üstünlük verir - primatlar arasında belə tam dominantlıq yalnız insanlarda olur. Beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu bu xüsusiyyəti iki ayaqlı gəzməyə keçid və beyin ölçüsünün artması ilə əlaqələndirib. Oksford tədqiqatçıları, o cümlədən böyük meymunlardan ibarət 41 növ meymundan 2025 fərd haqqında məlumatları təhlil ediblər.
Növlər arasındakı təkamül əlaqələrini nəzərə alan Bayes modelləşdirməsindən istifadə edərək, onlar sağ əlliliyin mənşəyi ilə bağlı əsas fərziyyələri sınaqdan keçiriblər.
Məlum olub ki, insanlar həqiqətən də kütlədən fərqlənir - başqa heç bir primatın bir əzaya bu qədər açıq bir üstünlük verməsi yoxdur. Lakin, modelə iki amil (beyin ölçüsü və iki ayaqlılığa xas olan qol-ayaq uzunluğu nisbəti) əlavə edildikdə, Homo sapiensin bu müstəsna mövqeyi yoxa çıxıb. İlk insan əcdadları - Ardipithecus və Australopithecus - müasir meymunlara bənzər zəif sağ əlliliyə malik idilər. Homo cinsinin ortaya çıxması ilə bir dönüş nöqtəsi baş verdi: Ergaster, Erectus və Neandertallarda asimmetriya əhəmiyyətli dərəcədə artdı və bizim növlərdə zirvəyə çatdı.
Təəccüblü yeganə istisna İndoneziya "hobbitləri" Homo floresiensisdir. Onlarda sağ əllilik daha zəifdir və tədqiqatçılar bunu onların kiçik beyinləri və bədənlərinin tam iki ayaqlı gəzmək əvəzinə dırmanmağa uyğunlaşması ilə əlaqələndirirlər.
Beləliklə, təkamül iki mərhələdə davam etdi. Əvvəlcə dik yerimək əlləri hərəkətdəki rollarından azad etdi, sonra isə beyin böyüməsi və yenidən qurulması sağ əlliliyi möhkəmləndirdi.
PLOS Biology jurnalında dərc olunan tapıntılar, insanlarda anatomiya, neyrobiologiya və sağ əllilik arasındakı əlaqəni təsdiqləmək üçün bu qədər geniş məlumatlardan istifadə edən ilk tədqiqatdır.
Əli Babayev
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB
