Qışda ən çox səssiz inkişaf edən xəstəliklər hansılardır ? - ARAŞDIRMA

Qış mövsümü insanların sağlamlığı üçün xüsusi risklər daşıyır. Soyuq hava, gün işığının azlığı, rütubət, virus və bakteriyaların daha uzun müddət aktiv qalması bir çox xəstəliklərin inkişafını sürətləndirir. Maraqlıdır ki, qışda bəzi xəstəliklər “səssiz” şəkildə inkişaf edir – yəni simptomlar gec və ya zəif ifadə olunur, buna görə də çox vaxt vaxtında aşkarlanmaz. Bu xəstəliklər həm uşaqlar, həm də böyüklər üçün ciddi sağlamlıq riskləri yarada bilər.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Elmi araşdırmalar göstərir ki, qışda müəyyən xəstəliklər daha çox müşahidə olunur, lakin onların əlamətləri qeyri-spesifik olduğundan erkən mərhələdə diaqnostika çətinləşir. Bu baxımdan, həm profilaktik tədbirlər, həm də düzgün tibbi nəzarət həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Qışda səssiz inkişaf edən əsas xəstəliklər

Respirator xəstəliklər və bronxopulmonar problemlər

Soyuq havada bronxit, xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi (KOAH) və astma xəstələrində vəziyyət tez pisləşir. Erkən mərhələdə yüngül öskürək, burun axması və yüngül tənəffüs çətinliyi müşahidə oluna bilər, lakin bu simptomlar ciddi respirator infeksiyalara çevrilə bilər.

Qrip və soyuqdəymə ilə əlaqəli virus infeksiyaları

Qışda qrip virusları daha aktivdir. Səssiz başlanğıc xüsusiyyəti ilə diqqətdən yayınır: halsızlıq, yüngül hərarət, əzələ ağrıları erkən simptomlardır.

Vitamin D çatışmazlığı və osteoporoz riski

Gün işığının azalması ilə vitamin D səviyyəsi düşür. Səssiz simptomlar: əzələ zəifliyi, yüngül sümük ağrıları. Uzun müddət davam etdikdə sümük sıxlığının azalmasına və osteoporoza gətirib çıxarır.

Hipotoniya və qanın laxtalanma pozğunluqları

Soyuq hava qan dövranına təsir edir, bəzi insanlarda qan təzyiqi düşür və qan damarlarında laxtalanma riski artır. Səssiz inkişaf: baş ağrısı, yorğunluq, diqqət azlığı.

Ürək-damar xəstəlikləri

Soyuq temperatur ürək-damar sisteminə əlavə yük qoyur. Hipertoniya və xroniki ürək xəstəlikləri olanlarda qışda infarkt və insult riski yüksəlir, lakin erkən simptomlar çox vaxt nəzərə alınmır.

Psixoloji və nevroloji pozğunluqlar

Qış depressiyası (Seasonal Affective Disorder – SAD) və yuxu problemləri səssiz inkişaf edir. Simptomlar: ruh düşkünlüyü, yuxuya getmədə çətinlik, enerji azlığı.

Profilaktik tədbirlər

-Havanın temperaturuna uyğun geyim, günəş işığından maksimum yararlanma.

-Qidalanmada vitamin və mineralların balansına diqqət: xüsusilə D və C vitaminləri.

-Xroniki xəstələr üçün müntəzəm tibbi nəzarət.

-Fiziki aktivliyin artırılması və psixoloji sağlamlığın qorunması.

-Təmiz hava və gigiyena qaydalarına riayət: xüsusilə respirator infeksiyaların yayılmasının qarşısının alınması.

Dünyada qışda səssiz inkişaf edə bilən xəstəliklər və sağlamlıq riskləri

Qeyri‑infeksion xroniki xəstəliklər (NCD) — “səssiz qatillər”

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) qeyri‑infeksion xəstəlikləri (ürək‑damar xəstəlikləri, onkologiya, diabet, xroniki respirator xəstəliklər) “səssiz qatillər” adlandırır, çünki onlar uzun müddət simptom vermədən inkişaf edir və dünyada ölüm hallarının təxminən 75 %-ni təşkil edir. Risk faktorları isə qidalanma, fiziki aktivlik, siqaret və alkoqol kimi davranış amilləridir.

Bu xəstəliklər qışda daha da ağırlaşa bilər — soyuq hava ürək‑damar yükünü artırır, qan dövranı sistemini gərginləşdirir və diabet kimi metabolik pozuntuların idarə olunmasını çətinləşdirir.

Tənəffüs yolu infeksiyaları və soyuqla əlaqəli xəstəliklər

Qış aylarında respirator viruslar — qrip, RSV və digər soyuqdəymə agentləri daha aktiv olur. Onlar çox vaxt ilkin mərhələdə yüngül əlamətlərlə başlayır, buna görə də erkən diaqnostika çətinləşir və xəstəlik pnevmoniyaya kimi ağırlaşa bilər.

Həmçinin soyuq hava bronxit və xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi (KOAH) kimi xəstəlikləri daha da kəskinləşdirə bilər.

Ürək‑damar xəstəlikləri və qışın təsiri

Dünya üzrə ölüm səbəblərinin əsas hissəsini təşkil edən ürək‑damar xəstəlikləri qış aylarında daha da riskli olur — atmosfer temperaturunun düşməsi qan təzyiqinin artmasına səbəb olur, bu da infarkt və insult hallarını artırır.

Nevrologiya və psixi sağlamlıq problemləri

Qlobal araşdırmalara görə dünya əhalisinin təxminən 43 %-i nevroloji problemlərdən əziyyət çəkir, bu da baş ağrıları, miqren və nevroloji pozuqluqların qlobal səviyyədə geniş yayılmış olduğunu göstərir.

Qışda günəş işığının azalması və sosial izolasiya depressiya və Seasonal Affective Disorder (SAD) kimi psixi sağlamlıq problemlərini gücləndirə bilər.

Qışda erkən simptomların gizlənməsi və diaqnostika çətinliyi

Bir çox xəstəlik — məsələn, ürək problemləri, diabet, pnevmoniya və hətta bəzi xroniki respirator xəstəliklər — ilk mərhələdə yüngül simptomlar verir və bu simptomlar soyuq havada adi soyuqdəymə ilə qarışa bilər. Bu səbəbdən insanlar vaxtında tibbi yardım axtarmaya bilər, bu da xəstəliyin sürətlə ağırlaşmasına gətirib çıxarır.

Qlobal vəziyyətin xülasəsi

-Qeyri‑infeksion xroniki xəstəliklər dünya üzrə əsas ölüm səbəblərindəndir və soyuq mövsümdə daha da ağırlaşa bilir.

-Qışda respirator infeksiyalar geniş yayılır və onlar tez başa düşülməyən komplikasiyalara çevrilə bilər.

-Nevrologiya və psixi sağlamlıq problemləri qlobal səviyyədə ciddi təsir göstərir və soyuq aylarla daha da dərinləşə bilər.

Ayşən Vəli