...Alimlər getdikcə indiki İran ərazisində kəşf edilmiş qədim Proto-Elamit yazı sisteminə diqqət yetirirlər. Təxminən 5000 il əvvəl ortaya çıxan bu yazı əsasən şifrələnməmiş qalır, lakin yazının mənşəyi haqqında anlayışımızı dəyişdirə bilər.
SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə NewScientist yazır.
Ənənəvi olaraq ilk yazı sistemlərinin təxminən 5300 il əvvəl Qədim Misir və Mesopotamiyada meydana gəldiyinə inanılır. Lakin, bir əsrdən çox əvvəl kəşf edilmiş Proto-Elamit, yazı tarixində mümkün əsas roluna baxmayaraq, uzun müddət tədqiqatların kənarında qalmışdır.
Tədqiqatlar göstərir ki, Proto-Elamit həmkarlarından daha mürəkkəb və “müasir” quruluşa malik ola bilərdi.
Piktoqrafik işarələrdən fərqli olaraq, onun simvolları daha mücərrəddir və müasir əlifbalara bənzəyir.
Bəzi alimlər bu sistemin hətta danışıq dilinin elementlərini də çatdıra biləcəyini irəli sürürlər. Yazı sistemi əsasən iqtisadi uçot üçün istifadə olunurdu - mal-qaranı, heyvanları və insanları saymaq...
Lakin işarələrin əksəriyyətinin necə oxunduğu hələ də məlum deyil. Proto-Elamın taleyi ilə bağlı müxtəlif fərziyyələr mövcuddur: bəziləri onu sonrakı Elam əlifbasının sələfi hesab edir, digərləri isə onun tərk edildiyini və bölgədə yazının təxminən 800 il ərzində yoxa çıxdığını düşünür.
Alimlər qeyd edirlər ki, qədim cəmiyyətlər həmişə texnologiyaları xətti şəkildə inkişaf etdirməyiblər.
Bəzi hallarda, mürəkkəb sistemlər nəzarət və güclə əlaqəli olsaydı, tərk edilmiş ola bilərdi.
Tədqiqatlar davam edir və Proto-Elamın deşifrə edilməsi bəşəriyyətin ilk dəfə nitqi necə yazmağı öyrəndiyinə dair anlayışımızı kökündən dəyişdirə bilər.
Nazlı Almuradova
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
.jpg)
USD
EUR
GBP
RUB
