Kirayə qiymətləri əhalinin gəlirləri ilə nə dərəcədə uzlaşır? - ARAŞDIRMA

Azərbaycanda mənzil bazarında qiymətlərin yüksəlməsi, xüsusilə paytaxtda kirayə və satış qiymətlərinin artması gənclərin mənzil təminatını getdikcə çətinləşdirir. Gəlirlərlə daşınmaz əmlak bazarındakı qiymətlər arasındakı fərqin genişlənməsi gənclərin müstəqil həyata başlamasına, ailə qurmasına və öz mənzilinə sahib olmasına mane olan əsas amillərdən birinə çevrilir. Bu baxımdan, mənzil bazarında mövcud vəziyyət, qiymət artımının səbəbləri və problemin mümkün həlli yolları aktuallıq kəsb edir.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib:

Kirayə qiymətlərinin artmasının əsas səbəbləri hansılardır?

Azərbaycanda, xüsusilə Bakıda mənzil kirayəsi qiymətlərinin yüksəlməsi son illərdə gənclərin qarşılaşdığı əsas sosial-iqtisadi problemlərdən birinə çevrilib. Paytaxtda təhsil alan, işləyən və müstəqil həyata başlamaq istəyən gənclər gəlirlərinin əhəmiyyətli hissəsini kirayə mənzilə sərf etmək məcburiyyətində qalırlar. Bu vəziyyət onların həm gündəlik yaşayış xərclərinə, həm də gələcək maliyyə planlarına təsir göstərir.

Paytaxtda mənzilə tələbatın artması qiymətlərə necə təsir edir?

Bakıda kirayə qiymətlərinin formalaşmasında mənzilin yerləşdiyi ərazi, metroya yaxınlıq, binanın tikilmə tarixi, təmir vəziyyəti və infrastruktur imkanları mühüm rol oynayır. Mərkəzi rayonlarda, xüsusilə Nəsimi, Nərimanov, Səbail və Yasamal ərazilərində mənzillərə tələbatın yüksək olması qiymətləri digər ərazilərlə müqayisədə artırır. Bununla yanaşı, tələbələrin və iş məqsədilə paytaxta üz tutan şəxslərin kirayə mənzil axtarması da bazarda rəqabəti gücləndirən amillərdəndir.

Kirayə qiymətləri əhalinin gəlirləri ilə nə dərəcədə uzlaşır?
Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatasının 2026-cı ilin oktyabr ayı üzrə məlumatına əsasən, yeni tikili mənzillərin kirayə qiymətinin median göstəricisi hər kvadratmetr üçün 10,83 manat, köhnə tikililərdə isə 10,63 manat təşkil edib. Hər iki seqmentdə aylıq qiymət azalması 1,8 faiz olub. Bununla belə, qiymətlərin ayrı-ayrı ərazilər və mənzillərin xüsusiyyətləri üzrə fərqlənməsi kirayə bazarında vahid qiymət səviyyəsinin formalaşmadığını göstərir.

Gənclərin əməkhaqqı mənzil xərclərini qarşılamağa kifayət edirmi?

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında ölkə üzrə orta aylıq nominal əməkhaqqı 1173 manat təşkil edib. Bu göstərici ümumi ölkə ortalamasıdır və bütün gənclərin eyni gəlirə sahib olması demək deyil. Xüsusilə əmək fəaliyyətinə yeni başlayan, təcrübəsi az olan və ya təhsilini davam etdirən şəxslər üçün kirayə haqqı, kommunal ödənişlər, nəqliyyat və gündəlik yaşayış xərclərini qarşılamaq ciddi maliyyə yükünə çevrilə bilər.

Mənzil bazarında bahalaşma gənclərin ev almaq imkanlarını necə məhdudlaşdırır?

Kirayə ilə yanaşı, mənzil satış qiymətlərinin yüksəlməsi də gənclərin ev sahibi olmaq imkanlarını çətinləşdirir. Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatasının 2026-cı ilin oktyabr ayı üzrə təhlilinə əsasən, yeni tikili mənzillərin bir kvadratmetrinin median satış qiyməti 2888,9 manat, mənzillərin ümumi median satış qiyməti isə 275 min manat təşkil edib. Dekabr 2025-ci illə müqayisədə yeni tikililərdə qiymət artımı 9,4 faizə çatıb. Bu göstəricilər gənclərin mənzil almaq üçün daha böyük ilkin kapitala ehtiyac duyduğunu ortaya qoyur.

İpoteka kreditləri gənclər üçün nə dərəcədə əlçatandır?

İpoteka kreditləri mənzil əldə etmək üçün mühüm maliyyə mexanizmi olsa da, bu imkanlardan yararlanmaq hər kəs üçün asan deyil. İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun şərtlərinə əsasən, adi ipoteka kreditində mənzilin dəyərinin ən azı 15 faizi, güzəştli ipotekada isə ən azı 10 faizi ilkin ödəniş kimi verilməlidir. Bundan əlavə, kredit götürmək istəyən şəxsin rəsmi və davamlı gəlirinin olması da əsas tələblərdəndir. Sabit və yüksək gəliri olmayan gənclər üçün bu şərtlər əlavə çətinliklər yaradır.

Mənzil probleminin gənclərin gələcək həyatına təsirləri nələrdir?

Mənzil əldə edə bilməyən şəxslər uzun müddət kirayədə yaşamağa, bəzi hallarda isə bir neçə nəfərlə eyni mənzili bölüşməyə məcbur olurlar. Bu vəziyyət onların şəxsi həyatına, ailə qurmaq planlarına, maddi müstəqilliyinə və gələcək üçün yığım imkanlarına təsir göstərir. Xüsusilə bölgələrdən Bakıya təhsil və iş məqsədilə gələn gənclər üçün mənzil məsələsi əlavə sosial problemə çevrilir.

Gənclərin mənzil təminatını yaxşılaşdırmaq üçün hansı addımlar atılmalıdır?

Mövcud vəziyyətin yaxşılaşdırılması üçün münasib qiymətə mənzil təklifinin artırılması, sosial mənzil layihələrinin genişləndirilməsi və güzəştli ipoteka imkanlarının əlçatanlığının yüksəldilməsi vacibdir. Eyni zamanda, tələbə və gənc mütəxəssislər üçün münasib kirayə mənzil proqramlarının hazırlanması, uzunmüddətli kirayə münasibətlərinin təşviqi və mənzil bazarında şəffaflığın artırılması da problemin həllinə töhfə verə bilər. Gənclərin gəlirləri ilə mənzil bazarındakı qiymətlər arasında tarazlığın qorunması onların sosial rifahı və iqtisadi müstəqilliyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.