Ermənistanı Fransa qızışdırır? – RUS POLİTOLOQLA MÜSAHİBƏ

Sergey Strokan: Paşinyan Moskva status məsələsindən danışmayıb, amma Şarl Mişelin təkliflərindən sonra bu barədə açıqlamalar verir

Bu yaxınlarda işğaldan azad edilmiş Azərbaycan ərazilərini ziyarət edən tanınmış rusiyalı siyasi müşahidəçi Sergey Strokan “Caliber” analitik infiormasiya mərkəzinə müsahibəsində səfər təəssüratlarını və bölgədəki vəziyyətin daha da inkişaf etdirilməsi ilə bağlı fikirlərini bölüşüb. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Səfəriniz necə keçdi, hansı təəssüratlarınız var?

- Səfər çox maraqlı və zəngin oldu, qabaqcıl Rusiya KİV-lərinin nümayəndələri çox idi. Bu cür səfərlərin təşkili xüsusilə Ermənistan və Azərbaycan arasında davam edən informasiya müharibəsi şəraitində çox vacibdir. “Barrikada”- buna belə ad verək- Rusiyanın informasiya məkanında da yayılıb, jurnalistləri və mütəxəssisləri iki şərti komandaya bölüb - İrəvan tərəfdarı və Bakı tərəfdarı olanlar.

Siyasətçilərin, diplomatların, politoloqların çox sayda açıqlaması var, amma həqiqətən baş verənlər barədə kəskin məlumat çatışmazlığı yaşayırıq. Ona görə də, bu cür səyahətlərin əhəmiyyətini qiymətləndirməmək olmaz. Gələn jurnalistlər hər şeyi öz gözləri ilə görmək imkanı əldə etdilər.

Şəxsən mənim üçün bu, kəşf idi, “Ohanyan xətti”nin (işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərinin şərqindəki dominant yüksəkliklərdə 120 kilometrlik eşelonlu qala zənciri- red.), belə mina sahələrinin olduğunu sadəcə bilmirdim. Mən beynəlmiləlçiyəm, bir çox ölkədə olmuşam, amma bu qədər minanın basdırıldığı bir nümunə olduğuna əmin deyiləm – on minlərlə, yüz minlərlə mina…. Və əslində, ərazi yalnız mədəncilik üçün istifadə edilmişdir.

Həm də başqa bir güclü təəssürat- məhv edilmiş Şuşa haqqında danışmağa çətinlik çəkirəm. Bunu vurğulayıram, informasiya müharibələrində iştirak etmirəm. Ötən ilin noyabr ayına qədər Şuşa Azərbaycanın nəzarəti altında deyildi. Bu yaxınlarda bu şəhərin küçələrində gəzdim, dağıdılmış abidələri, xarabalıqları gördüm. Və düşündüm: həqiqətənmi müqəddəs yerlərlə bağlı etdikləri şey budur?! Şəhərdə azərbaycanlı yox idi, amma orada praktiki olaraq ermənilər də yaşamırdı. Erməni tərəfi üçün bu qədər vacib idisə, bu şəhər niyə boş, bu qədər acınacaqlı vəziyyətdə idi? Ağlı başında olan erməni jurnalistlərin bu barədə azərbaycanlı jurnalistlərlə danışmasını istərdim.

- Son vaxtlar Azərbaycan və Ermənistan sərhədində bir ağırlaşma qeydə alınıb. Sizcə, bu nə ilə bağlıdır? Qərbin müdaxiləsi, nizamlanmanın onların iştirakı olmadan baş verməsindən narazılıq? Yoxsa fərqli bir şey?

- Bu gün şahidi olduğumuz kəskinləşmə mən də daxil olmaqla hər kəs üçün tamamilə sürpriz oldu. Ermənistandakı parlament seçkilərindən sonra vəziyyətin sabitləşəcəyinə əmin idim. Nikol Paşinyan seçkilərdə inandırıcı şəkildə qalib gəldi və bu, siyasi kapitalını üçtərəfli bəyanata, Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin imzaladığı sülh müqavilələrinə yatıran adamdır. Ancaq Qarabağın "statusu" ilə bağlı ifadələr (dırnaq işarələri bizimdir - red.) yenidən səslənməyə başladı.

Mənim nöqteyi-nəzərimdən, bu, xarici təkliflər olmadan baş verməyib. Bir sui-qəsd nəzəriyyəçisi deyiləm, ancaq təqvimə baxıram. 7 iyul tarixində Baş nazir səlahiyyətlərini icra edən Nikol Paşinyan Moskvaya gəlir, kəskin problemlərdən, Ermənistanda hərbi əsir adlandırılanlardan bəhs olunur, Azərbaycan üçün vacib olan məsələyə- ərazilərin minalardan təmizlənməsinə, üçtərəfli komissiyanın işinə, nəqliyyat kommunikasiyalarının blokdan çıxarılmasına toxunulur. Ancaq "Qarabağın xüsusi statusu" barədə bir dənə də olsun məqam tapmadım.

Bundan sonra Nikol Paşinyan Moskvanı tərk edir və "status" mövzusu “cin şüşədən çıxdığı” kimi açılır. Və bu, artıq Avropa Şurasının rəhbəri Şarl Mişelin bölgəyə səfəri ərəfəsində baş verir. Artıq Yerevanda keçirdiyi mətbuat konfransında, o, açıq şəkildə Avropa İttifaqının nizamlanmada müstəqil rol oynamağa hazır olduğunu söylədi və yenidən "status" məsələsini qaldırdı. Niyə Nikol Paşinyanın tamamilə fərqli məsələlərin müzakirə olunduğu Moskvaya səfərindən sonra bu barədə danışmağa başladılar?! Çox güman ki, bunların hamısı, şərti olaraq bölgədəki “Fransız əlaqəçi” kimi qəbul edilə bilən Şarl Mişelin təkliflərindən irəli gəlmişdir.

Fransa Prezidenti Emmanuel Makron, Aİ daxil olmaqla dünyanın müxtəlif bölgələrində liderliyini göstərmək istəyini dəfələrlə nümayiş etdirən iddialı bir siyasətçidir. Göründüyü kimi, indi yarışa qatıla biləcəyinə və Cənubi Qafqazdakı gündəmi təyin edəcək nüfuzlu qüvvələrdən birinə çevriləcəyinə qərar verib.

Rusiya tərəfi, əlbəttə ki, nizamlanmaya yönəlmiş hər cür səyləri alqışlayır. Ancaq Avropa İttifaqının səylərinin Rusiyanın səylərini tamamlayacağına tam əmin deyiləm. Bəlkə də onlara zidd olacaqlar. Əgər bu hərəkətlər üçtərəfli razılaşmaları pozmağa yönəlmişsə, o zaman bütün qınağa layiq olacaqlar. Razılaşmaların həyata keçirilməsinə tərəfdardırlarsa, hər cür tərifə layiq olacaqlar.

- Çox vacib bir məqam- Azərbaycan və Ermənistan arasında ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınmasını təmin edən sülh sazişinin perspektivləridir. Yaxın vaxtlarda belə bir sənədi imzalamaq mümkündürmü? Əgər mümkündürsə, onda nə vaxt? Yeri gəlmişkən, Nikol Paşinyan, həmişə olduğu kimi, çox ziddiyyətli açıqlamalar verir, amma, deyəsən, sülhə ehtiyac olduğu qənaətinə gəlir.

- Düşünürəm ki, sülh sazişinin qarşısını almaq olmaz. Məsələ burasındadır ki, İrəvanla Bakı arasındakı münasibətlər birtəhər isti olacaq. Realist olaq- burada hərarət gözlənilmir. Praqmatik baxımdan mövcud münaqişə potensialını sıradan çıxarmaq üçün bu gün bütün tərəflərin belə bir razılaşmaya ehtiyacı var. Razılığın olmaması məhz anlaşılmazlıq yaradan və problem qatarına səbəb olan şeydir.

Tərcümə - Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Ermənistan-Azərbaycan, ərazilərin işğaldan azad olunması haqqında həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, Azərbaycanın ədalətli mövqeyinin müdafiə edilməsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb