“Bu, Rusiya və Azərbaycanın Ermənistan üzərində siyasi qələbəsidir” - Rus ekspertlərin - RƏYLƏRİ

İqor Korotçenko: KTMT-yə hürmək erməni hakimiyyətinin öz zərərinədir

Sergey Markov: Əminəm ki, Ermənistanm sülh müqaviləsini imzalayacaq

Ötən şənbə günü Azərbaycan 9 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatın imzalanmasından sonra Hadrut qəsəbəsi ərazisində keçən ilin noyabr-dekabr aylarında tutulmuş 15 erməni hərbçisini təhvil verdi. Buna cavab olaraq, erməni tərəfi Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş Füzuli və Zangilan rayonlarının minalanmış ərazilərin xəritələrini Bakıya təqdim etdi. Mübadilə Rusiyanın vasitəçilik səyləri sayəsində mümkün oldu. Proses Azərbaycanda müvəqqəti yerləşdirilmiş Rusiya sülhməramlı kontingentinin komandiri general-leytenant Rüstəm Muradovun şəxsi vasitəçiliyi ilə baş verdi.

Xatırladaq ki, Bakı ilə İrəvan arasında ilk mübadilə iyunun 12-də baş tutub. Bundan sonra Azərbaycan da sülh razılaşmasından sonra tutulmuş 15 erməni hərbçisini Ağdam rayonunun minalanmış ərazilərinin xəritələri müqabilində Ermənistana təhvil verdi.

Minalanmış ərazilərin xəritələrinin alınması və həbs olunmuş hərbçilərin azad olunması Bakı və İrəvan üçün müntəzəm olaraq qaldırdıqları ən aktual problem olaraq qalır.

Azərbaycan və Ermənistan təsirli vasitəçiliyə görə Rusiya tərəfinə təşəkkür etdilər. Bu cür müsbət hadisələrin fonunda İrəvanın Azərbaycan-Ermənistan sərhədində baş verən hadisəyə müdaxilə etməməsi üçün KTMT-yə hücumları daha təəccüblü görünürdü.

Siyasi analitiklər “Moskva-Bakı” portalına yaranmış vəziyyəti şərh ediblər. Həmin şərhləri təqdim edirik.

İqor Korotçenko

Milli Müdafiə jurnalının baş redaktoru:

-Azərbaycanla Ermənistan arasındakı növbəti mübadilə, ilk növbədə, sağlam düşüncənin qələbəsidir. Barışığa doğru irəliləmək hər kəsə fayda gətirir. Ermənistanın nəhayət sivil davranış əlamətləri göstərməsi vacibdir. Rusiya bu hadisəni alqışlayır və bu cür tədbirlərin davam edəcəyinə ümid edir.

Aydın məsələdir ki, bu, Ermənistan tərəfindən məcburi bir addım idi, bunu aydın şəkildə başa düşmək lazımdır. Keçən il 9 noyabr tarixində üçtərəfli razılaşma imzalandıqdan sonra diversant kimi ələ keçmiş erməni hərbçilərinin Azərbaycan ərazisində saxlanılması, erməni ictimai rəyinin Nikol Paşinyan hakimiyyətindən onların geri alınmasını tələb etməsi fonunda, bu mübadilə baş verdi. Əminəm ki, rəsmi İrəvanın belə çətin vəziyyəti olmasaydı minalanmış ərazilərin xəritələrinin verilməsindən söhbət gedə bilməzdi.

Düşünürəm ki, erməni generalları Paşinyanı Azərbaycanla görüşə getməyin lazım olmadığına inandırardı, amma bu məsələni siyasi bazarlıq predmetinə çevirməyə dəyər. Əvvəldən, 2-ci Qarabağ müharibəsi bitdikdən sonra, Ermənistan özünü bu sualı eşitməmiş kimi göstərərək “Minalanmış ərazilərin xəritələri yoxdur” adlı oyun oynadı. Ona görə də indi mübadilənin Rusiya və Azərbaycan üçün qeyd-şərtsiz siyasi və diplomatik qələbə olduğunu deyə bilərik. Çünki bölgədəki vəziyyətin ən qısa müddətdə sabitləşməsində əsasən Azərbaycan və Rusiya maraqlıdır, Ermənistan deyil.

Dünyadakı hər kəsin gördüyü kimi təxribatçıların qaytarılmasının Azərbaycan üçün böyük bir PR uğuru olduğuna inanıram. Bütün dünya xoşbəxt, doyunca bəslənmiş, sağlam erməni məhbusları sanki əsirlikdə deyil, kurortda qaldıqlarını gördü. O qədər gözəl görünürdülər ki, sosial şəbəkələrin erməni seqmentində onların indi Azərbaycanın xüsusi xidmətlərinə işləyəcəyi şübhəsi ilə yoxlanılması təklif edildi. Əsirliyin bir kurort olmadığı aydındır. Ancaq erməni hərbçilərinin əsirlikdən necə və nə ilə qayıtdıqları faktından qaçmaq olmaz.

Bildiyimiz kimi, Ermənistanda hələ bir hökumət qurulmayıb. Ancaq ümid edirik ki, formalaşdıqdan sonra Ermənistan tərəfinin Dağlıq Qarabağ nizamlanmasına dair üçtərəfli bəyanatın həyata keçirilməsindəki bütün proseslər daha sürətli gedəcəkdir. Etiraf edilməlidir ki, Paşinyan bonusunu birjadan aldı. Məhbusları geri qaytardığını göstərdi. Və bu onun siyasi mövqeyini gücləndirmək üçün işləyir.

Bir müddət əvvəl Nikol Paşinyanın sentyabr ayında Rusiyanın vasitəçiliyi ilə Azərbaycanla sərhədin delimitasiyası və demarkasiyası ilə əlaqəli yeni bir müqavilə imzalaya biləcəyi və Ermənistanın Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünü az qala tanıdığı barədə məlumatlar ortaya çıxdı. Əlbəttə ki, belə olacağına inanmaq istərdim. Ancaq təəssüf ki, bu anda bunun mümkün olmadığını düşünürəm. Ermənistanın Dağlıq Qarabağa ərazi iddiaları hələ də qalmaqdadır. Bəli, bəlkə də Ermənistan Zəngəzur nəqliyyat dəhlizi layihəsinin icrasına gedəcəkdir. Ancaq xarici siyasət elitası və Paşinyanın özü, fikrimcə, indi Azərbaycana ərazi iddialarından imtina etməyə hazır deyil. Bəli, Paşinyan sülhün tərəfdarıdır, ancaq siyasi baxımdan bu gün Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalaya bilməyəcək, çünki bu, rəqiblərinin, xüsusən də Robert Köçəryan qrupunun siyasi mövqelərini gücləndirəcəkdir. Revanşist düşüncələri erməni generallarının bir hissəsində qalır. Belə çıxır ki, Paşinyan daxili siyasi vəziyyətin girovuna çevrilir.

Erməni cəmiyyəti Azərbaycanla sülhün maddi rifah və inkişaf qazandırdığını praktik nümunələrlə dərk etdikdə, Moskva, Bakı və İrəvanın üçtərəfli bəyannaməsinə əsasən bölgədə nəqliyyat kommunikasiyaları blokdan çıxarıldığı zaman Azərbaycanla Ermənistan arasında bir sülh müqaviləsi imzalana bilər. Ermənistan iqtisadiyyatına sərmayə qoyulduqda, rəsmi diplomatik təmaslar başlayanda, Azərbaycan və Türkiyə paytaxtlarında səfirliklər açıldıqda, erməni cəmiyyətində nifrət dərəcəsi azaldıqda, bəlkə də sülh razılaşması mümkündür.

Bəli, bir daha erməni rəsmilərindən KTMT-yə qarşı tənqid eşitdik. İnanıram ki, rəsmi İrəvanın bu halda sadəcə susması daha ağıllı və siyasi cəhətdən doğru olar. KTMT-yə hürmək sizin öz zərərinizədir. Bədbəxtdirlər. Ancaq KTMT nizamnaməsinə görə sərhəd hadisəsi təşkilatın hərbi müdaxiləsi üçün bir amil deyil. May ayında çıxışlarımda dəfələrlə demişəm ki, KTMT-yə müraciət Ermənistana heç bir praktik nəticə verməyəcək. Məncə, bu, əslində heç bir sərhəd hadisəsi deyil, yerdəki Azərbaycan və Ermənistan əsgərləri arasındakı söhbətlərdir. İrəvan KTMT-ni tənqid etməklə siyasi bir səhv edir.

Bəli, Paşinyan özü vaxtaşırı delimitasiya, demarkasiyanın vacib olduğunu etiraf edir. Eyni zamanda başa düşürük ki, bu gün Yerevandan tam mənalı siyasət gözləmək çətindir.

Sergey Markov,

Siyasi Araşdırmalar İnstitutunun direktoru:

-Azərbaycanla Ermənistan arasında mübadilə Rusiyanın vasitəçi kimi bir başqa uğuru adlandırıla bilər. Moskva yenidən diplomatik nəzakət göstərməyi bacardı, vasitəçilik vəzifələrini həll etməkdə bacarıq nümayiş etdirdi. Rusiya diplomatları bunu necə edəcəyini bilirlər. Üstəlik, Azərbaycan və erməni xalqları Rusiya üçün yaxın və dostdurlar.

Mübadilə məsələsindən məsul olan rus diplomatlarla danışmalı oldum. Və deyərəm ki, onların yüksək səviyyədə nikbinliyi var, Azərbaycanla Ermənistan arasındakı ən çətin məsələlərin hamısı həll ediləcəkdir. Bəli, hər kəs başa düşür ki, danışıqlar prosesi tələb olunur, bütün tərəflərin maraqları nəzərə alınmalıdır və bəzən insan tədricən aşağı düşməli olur. Ancaq aşılmaz əngəllər yoxdur. Rusiyanın bu çətin işi mükəmməl şəkildə yerinə yetirmək üçün təcrübəsi, istəyi, biliyi, iradəsi var. Hər halda, Moskva bu işi görəcək - sakit, diqqətlə, addım-addım, bütün bu məsələlər həll olunacaq.

Baş verən mübadilə hər kəs üçün faydalıdır. Təkcə indi həm hərbi personal, həm də mülki şəxslərin çoxunun həyatını xilas edə biləcək Azərbaycana deyil, həm də Ermənistana. Nikol Paşinyan üçün belə bir mübadilə də uğurdur. Axı xalqın tələbini yerinə yetirir. Əlbəttə, o, Azərbaycandan qayıdan erməni hərbçilərlə görüşməli, valideynlərinin simpatiyasını qazanmalı idi. Mübadilə seçkiqabağı dövrdə baş versəydi, Paşinyanın reytinqini xeyli artırardı. Daha çox kart-blanş alardı, seçicilərin sayı daha da artardı.

Fikrimcə, çox güman ki, Nikol Paşinyan həqiqətən Azərbaycanla son vaxtlar haqqında danışılan yeni bir müqavilə imzalayacaq. Düşünürəm ki, bu, tamamilə Paşinyanın ürəyindən olardı. Axı əvvəlcə hakimiyyətə gələn kimi çoxları onun rəhbərliyi altında Azərbaycanla müqavilə imzalanması ehtimalı yüksək olduğunu söylədi. Bəli, bu, müharibə yolu ilə baş verdi, amma oldu. İnanıram ki, yeni bir razılaşma olacaq - Paşinyan sərhədin delimitasiyası və demarkasiyası ilə bağlı belə bir razılaşma imzalayacaq. Sentyabr-oktyabr aylarında olacağına əmin deyiləm, çünki postsovet dövlətləri arasındakı sərhədlərin delimitasiyası, demarkasiyası bu işin çox vaxt apardığını göstərir, çünki bu məsələdə adətən çox kiçik mürəkkəb düyünlər var.

KTMT-nin Ermənistandan gələn tənqidlərinin növbəti hissəsinə gəldikdə, görünür Yerevanda onlar hesab edirlər ki, onlar tərəfindən nə qədər çox şikayət və narazılıq yaranarsa, bir o qədər əyləncəli olacaqlar. Bir tərəfdən, Ermənistan bu şikayətləri ilə getdikcə daha qeyri-ciddi qəbul edilir, digər tərəfdən, şıltaqlıqlarını sakitləşdirmək və bir müttəfiqi incitməmək üçün görüşə bilərlər. Eyni zamanda, Ermənistan xatırlamalıdır ki, Moskva Ermənistan və Azərbaycan sərhədindəki bütün mübahisəli məsələlərin yalnız demarkasiya, delimitasiya yolu ilə həll oluna biləcəyini dəfələrlə vurğulamışdır. KTMT də bunu başa düşür.

Tərcümə: Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə "Ermənistan-Azərbaycan, ərazilərin işğaldan azad olunması haqqında həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, Azərbaycanın ədalətli mövqeyinin müdafiə edilməsi" istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb.