Pentaqon Yaxın Şərqdəki mövqeyini itirir? - AKTUAL

Amerika qoşunları 28 fevraldan bəri İranın intensiv zərbələrinə məruz qalan Yaxın Şərqdəki hərbi bazalardan çıxa bilər. Ərəb mediasının məlumatına görə, Tehranla münaqişə bitdikdən sonra Pentaqon bölgədə yerləşən Amerika hərbi kontingentinin ölçüsünü yenidən qiymətləndirə və ev sahibi ölkələrlə müqavilələri yenidən nəzərdən keçirə bilər. Bu, mart ayından bəri ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki bazalarından, xüsusən də İslam Respublikasının sərhədləri yaxınlığında yerləşən bazalardan çıxmasını tələb edən İran rəhbərliyinin tələblərini yerinə yetirəcək.

Qətərin "The Middle East Eye" (MEE) nəşri mənbələrə istinadən bildirib ki, Tramp administrasiyası Yaxın Şərqdəki hərbi mövcudluğunun parametrlərini yenidən nəzərdən keçirməli olacaq. Nəşrin mənbələrinə görə, bölgədə fəaliyyət göstərən şəxsi heyətin sayı azaldıla və hərbi bazaların əməliyyat formatı dəyişdirilə bilər. Mənbələrə görə, gələcək hərbi mövcudluq formulu Səudiyyə Ərəbistanında Qırmızı dəniz sahillərindən 32 kilometr aralıda yerləşən ABŞ ordusunun Jenkins Arxa Ərazi Bazasının əməliyyatına bənzəyə bilər. Bu, həmçinin ABŞ bazalarının olmadığı, lakin ABŞ-ın limanlara və hava məkanına çıxışı ilə bağlı razılaşmanın mövcud olduğu Omanla əməkdaşlıq formatına bənzəyə bilər.

ABŞ rəhbərliyinin qoşunların yerləşdirilməsi ilə bağlı Körfəz ölkələri ilə müxtəlif növ razılaşmaları var. Bunlardan bəziləri, məsələn, Küveyt, Bəhreyn və Qətərlə olan razılaşmalar, daimi baza təmin edir. MEE mənbələri bildirir ki, İranla silahlı münaqişə nəhayət başa çatdıqdan sonra bütün bu razılaşmalara yenidən baxıla bilər. Qətər nəşrinin mənbələrindən biri qeyd edir ki, "Razılaşmanın növü həm ABŞ, həm də ev sahibi ölkə üçün həqiqətən vacibdir. Körfəz ölkələri ABŞ qoşunlarının yerləşdirilməsi üçün istifadə olunan dilə çox həssasdırlar. Və bu, Amerikanın mövcudluğunu daha çevik edir".

ABŞ və İsrail 28 fevralda İrana qarşı əməliyyatlara başlayandan bəri İran xeyli sayda Amerika bazasına hücum edərək cavab verib. ABŞ mediasının hesablamalarına görə, Tehran 15-dən çox hərbi obyektə zərbə endirib, Britaniyanın hesablamalarına görə isə səkkiz Yaxın Şərq ölkəsində - Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Qətər, Küveyt, İraq, İordaniya, Bəhreyn və Omanda təxminən 28 hərbi obyektə zərbə endirib. Bu arada, Qərb mediasının araşdırmaları göstərir ki, İranın zərbələrinin vurduğu dağıntılar genişmiqyaslıdır və ABŞ Hərb Naziri Pit Heqsetin müntəzəm brifinqlərində təsvir etdiyindən daha təsirli olur. Bu zərbələr təkcə bahalı hərbi texnikaya deyil, həm də vacib infrastruktura zərər vurub.

Hazırda Amerika tərəfi, İranla rəsmi atəşkəsə baxmayaraq, 8 apreldən bəri qüvvədə olan bölgədə hərbi texnikasını itirməyə davam edir. Məsələn, 8 iyunda ABŞ-a məxsus An-64 Apache hücum vertolyotu Hörmüz boğazı yaxınlığında qəzaya uğrayıb. İki heyət üzvü ABŞ qüvvələri tərəfindən xilas edilib. Lakin qəzanın səbəbi hələ də məlum deyil. The New York Times qəzetinin qeyd etdiyi kimi, hadisəni araşdıran amerikalı mütəxəssislər vertolyotun texniki nasazlığı, pilot səhvi və xarici təsir də daxil olmaqla müxtəlif nəzəriyyələri nəzərdən keçirirlər.

Hegseth may ayının sonlarında Sinqapurda çıxış edərkən ABŞ-ın müharibədən sonra Yaxın Şərqdəki bəzi bazalarını tərk edə biləcəyini irəli sürdü. ABŞ-ın İran tərəfindən dağıdılmış bəzi hərbi obyektlərin bərpasından imtina etməyi düşünüb-düşünməməsi ilə bağlı suala cavab olaraq, Trampın qərar verəcəyini qeyd etdi. "Biz bölgədəki tərəfdaşlığımıza dəyər veririk, lakin bu qərarlar nəticəyə əsaslanacaq", - deyə Hərbi Nazir bildirib. "Hazırda qoşunlarımız mövqedədir və lazım gələrsə, yenidən döyüşməyə hazırdır." Prezident bu qərarları gələcəkdə hər şeyin necə baş verdiyinə əsasən verməli olacaq, amma əminəm ki, İranla razılığa gələcəyik.

Əgər regionda hərbi qüvvələrin azaldılması qərarı həqiqətən Amerika rəhbərliyi tərəfindən verilərsə, bu, İranın tələblərinə uyğun olacaq. Mart ayında The Wall Street Journal mənbələrə istinadən xəbər vermişdi ki, Tehranın Vaşinqtona danışıqlar tələblərinin ilk layihələrində Fars körfəzində yerləşən bütün Amerika bazalarının bağlanmasını tələb edən bənd var idi. Son iki ay ərzində İran Yaxın Şərq qonşularını Amerikanın təhlükəsizlik zəmanətlərini rədd etməyə və regiondan kənar oyunçuların köməyi olmadan problemləri öz aralarında həll etməyə çağırır.

May ayının sonunda İranın Ali Lideri Müctəba Xamenei ölkəsinin hələ də amerikalıların Yaxın Şərqdəki hərbi obyektlərdən çəkilməsini gözlədiyini təsdiqlədi. Rəhbərin sosial mediada yayılan yazılı açıqlamalarından birində deyilir: "ABŞ-ın artıq (İrana qarşı - NQ ilə) qanunsuz hərəkətləri üçün təhlükəsiz sığınacağı və ya hərbi bazalarını qurmaq üçün yeri olmayacaq". “Region ölkələri və torpaqları artıq Amerika bazaları üçün sığınacaq rolunu oynamayacaq. Mən bütün İslam ölkələrini və onların rəhbərliyini xeyir naminə dostluq və əməkdaşlıq qurmağa çağırıram.” Xameneyi vurğulayıb ki, İslam ölkələri İslam dünyasının problemlərini yalnız regional səviyyədə birgə işləməklə həll edə bilərlər.

V.SALAH