Gürcüstan Qərbə qarşı - RAKURS

ABŞ və Aİ Gürcüstanın xarici agentlərlə bağlı qanununa sanksiyalarla cavab verəcək

Mayın 28-i Gürcüstanla Qərb arasında münasibətlərdə dönüş nöqtəsi ola bilər. Bu gün hakim Gürcü Arzusu (GM) partiyasından olan parlament çoxluğu prezident Salome Zurabişvilinin “Xarici təsirin şəffaflığı haqqında” qanuna qoyduğu vetonu ləğv etməyi planlaşdırır. Avropa paytaxtlarından və Vaşinqtondan getdikcə daha sərt xəbərdarlıqlar gəlsə də, hakimiyyət güzəştə getməyəcək.

Gürcüstanın Qərb tərəfdaşlarının “Xarici təsirin şəffaflığı haqqında” qanunla bağlı mövqeyi Avropa Şurası rəhbərliyinin xüsusi göstərişi əsasında sənədi tədqiq edən Konstitusiya Hüququ üzrə Venesiya Komissiyası (VC) tərəfindən konsentrasiya edilmiş formada formalaşdırılıb. Komissiya Gürcüstan hakimiyyətindən “təcili hüquqi tədbir” kimi daha əvvəl üç oxunuşda qəbul edilmiş qanunu ləğv etməyi və prezident Salome Zurabişvilinin vetosunu ləğv etməməyi tələb edib. Özlüyündə belə bir çağırışın 1990-cı ildə Avropa Şurası nəzdində yaradılmış Venesiya Komissiyasının (VK) praktikasında demək olar ki, heç bir presedenti yoxdur.

Qeyd edilir ki, baxılan qanun “Gürcüstanda plüralizm və demokratiyaya zərər verəcək” - xüsusən də vətəndaşların sərbəst toplaşmaq və ifadə azadlığı, ünsiyyət və şəxsi həyatın toxunulmazlığı hüquqlarını, habelə ictimai və vətəndaş hüquqlarını pozacaq. Nəticədə komissiya üzvlərinin dediyi kimi, təşəbbüs vətəndaşlara qarşı ayrı-seçkiliyə şərait yaradacaq. Bundan əlavə, Venesiya Komissiyası qeyd edir ki, qanun layihəsinin müzakirəsi “qeyri-demokratik şəkildə baş tutub”. Söhbət müxalifətçi deputatların parlamentin plenar iclaslarının zalından və ya hüquq komitəsində keçirilən dinləmələrdən qovulması hallarından gedir. Hadisələr müxalifət nümayəndələrinin qanunla bağlı çıxış edənlərlə mübahisə etməyə çalışdıqları zaman baş verib. VK-nın iyirmi səhifəlik yekun sənədində “ictimai etiraza” - qanuna qarşı mitinq və nümayişlərə, həmçinin polis və Daxili İşlər Nazirliyinin xüsusi təyinatlı dəstələri ilə şiddətli toqquşmalara çox diqqət yetirilir.

Avropa Şurasının baş katibi Mariya Pejçinoviç-Buriç Venesiya Komissiyası rəyini dərc edəndən dərhal sonra Gürcüstan hakimiyyətini qanunu Avropa standartlarına uyğunlaşdırmağa çağırıb. Mahiyyət etibarı ilə bu, sənədin ləğv edilməsi tələbi demək idi, çünki sənəd artıq üç oxunuşda qəbul edilib və ona hər hansı dəyişiklik etmək hüquqi baxımdan mümkün deyildi. Bundan əvvəl Tbilisiyə oxşar çağırışlar Fransa prezidenti Emmanuel Makron, Almaniya kansleri Olaf Şolz, Böyük Britaniya Xarici İşlər Nazirliyi, Avropa Şurasının prezidenti Şarl Mişel və Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula fon der Leyen tərəfindən edilib.

Məsələ təkcə sözlərlə məhdudlaşmaya bilər. Amerikalı konqresmen Co Vilson “Gürcü arzusu”nun deputatlarına qarşı sanksiyaların tətbiqi ilə bağlı qanun layihəsi hazırlayıb. Bundan əlavə, ola bilsin ki, mayın 27-də Aİ xarici işlər nazirliklərinin rəhbərləri Brüsseldə keçirilən görüş zamanı qalmaqallı qanunu hazırlayıb qəbul edənlərə qarşı viza və maliyyə sanksiyalarının tətbiqi ilə bağlı Avropa Komissiyasına tövsiyə versinlər. Həmçinin variantlar arasında Gürcüstan vətəndaşları üçün Aİ ilə vizasız rejimin dayandırılması və Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı vasitəsilə Gürcüstanda müxtəlif layihələrin maliyyələşdirilməsinin dayandırılması da var.

Üstəlik, Almaniyanın Tbilisidəki səfiri Peter Fişer mayın 22-də gürcü jurnalistlərə müsahibəsində bildirib ki, onun ölkəsi Tbilisinin Aİ-yə tam üzvlüyü ilə bağlı danışıqların başlanmasını dəstəkləməyəcək.

Xatırladaq ki, ötən ilin dekabrından Gürcüstan Avropa İttifaqına namizəd üzv statusuna malikdir. Şəxsi sanksiyalar təhlükəsindən danışan “Gürcü Arzusu” partiyasının deputatları bunun xüsusilə onlara aid olmadığını açıqlayırlar. Belə ki, parlamentar Bezhan Tsakadze bildirib ki, o, hadisələrin bu cür inkişafından qorxmur, çünki Aİ və ABŞ “onun doğma Zestafoniyə (Cənab Tsakadzenin anadan olduğu Gürcüstanın qərbində yerləşən şəhər) səfərinə qadağa qoya bilməyəcəklər. Həmkarı Quram Maçaraşvili xatırladıb ki, Gürcüstan “tarix boyu suverenlik uğrunda mübarizə aparıb və demokratik şəraitdə suverenliyə nail olub”. Əksər deputatların bu cür arqumentlərinə cavab olaraq Mixail Saakaşvilinin “Vahid Milli Hərəkat” partiyasından Tinatin Bokuçava onları “simasız loyalçılar” adlandırıb.

Eyni zamanda, “Gürcü Arzusu” Qərb tərəfdaşlarının hərtərəfli hücumu zamanı “müdafiədə” oturmur, lakin daim “əks-hücum” etməyə çalışır. Hakim partiyanın siyasi şurasının deputat Salome Kurasbediani tərəfindən brifinqdə oxunduğu bəyanatda Venesiya Komissiyasının rəyi siyasiləşdirilmiş, əsassız və manipulyasiya adlandırılıb.

“Gürcü Arzusu”nun baş katibi və Tbilisi meri Kaxa Kaladze daha da irəli gedib. O, Avropa Şurasının konstitusiya orqanının rəyini şərh edərək, Qərbi Gürcüstan ərazisində Rusiyaya qarşı “ikinci cəbhə” açmaqda ittiham edib. “Əgər həqiqətən də ikinci cəbhə açmaq istəyirlərsə, qoy Baltikyanı ölkələrində açsınlar və Gürcüstanı tək buraxsınlar” deyib. Cənab Kaladze Qərbin Gürcüstana münasibətini qeyri-dost adlandırıb və “Saakaşvilinin azad edilməsi tələbini” xatırladıb.

Bu arada, 6 il həbs cəzası çəkən keçmiş prezident Mixail Saakaşvilinin özü çərşənbə günü bildirib ki, Gürcüstan hakimiyyətinin Gürcüstanda sakitliyi saxlamaq çağırışları onun üçün qəbuledilməzdir. "Ən sakit yer qəbiristanlıqdır və Gürcüstan hələ də yaşayır", - eks-prezident xatırladıb.

Xarici agentlər haqqında qanun ləğv edilməsə, Avropa Komissiyası (AK) Gürcüstanın Aİ-yə namizəd statusunu təsdiq edə bilməz, “Foreing Policy” Aİ-nin yüksək vəzifəli rəsmisinə istinadən xəbər verir. Bundan əvvəl Financial Times yazıb ki, bir sıra Aİ ölkələri xarici agentlər haqqında qanuna görə Gürcüstan hakimiyyətinə qarşı sanksiya tədbirləri, o cümlədən vizasız rejimin dayandırılmasını nəzərdən keçirir. “Ən çox ehtimal olunan ssenari odur ki, oktyabr ayında qanun geri götürülməsə, AK Gürcüstan hökumətinə üzvlük prosesində iştirak edən ölkələrlə bağlı illik hesabatını dərc edərkən namizəd statusunu təsdiq etməyəcəyini bildirəcək. AB jurnalı qeyd edib ki, Avropa İttifaqı ölkələrinin xarici işlər nazirləri mayın sonunda görüşəcək və çox güman ki, qanunun tətbiqinə mümkün cavabı müzakirə edəcəklər.

Ötən həftə Gürcüstan parlamenti küçə etirazlarına baxmayaraq, “Xarici təsirin şəffaflığı haqqında” qanunu üçüncü və yekun oxunuşda qəbul edib. Gürcüstan prezidenti Salome Zurabişvili şənbə günü xarici agentlər haqqında qanuna veto qoyub və onu “Rusiya” və “qeyri-konstitusiya” adlandırıb. Prezidentin vetonunu ləğv etmək üçün parlamentin sadə səs çoxluğu lazımdır. Baş nazir İrakli Kobaxidze bəyan edib ki, prezidentin təqdim etdiyi əsaslandırılmış şərhlər məqbul olarsa, parlament vetonu dəstəkləyə bilər.

V.VƏLİYEV