Qərbdən Ukraynaya şübhəli dəstək - RAKURS

Ukrayna ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi Qərbin ona müharibədə ən azı kiçik qələbə əldə etməyə dəstək verəcəyi ümidi ilə yaşayır. 2009-cu ildən başlanan və 2014-cü ildə Maydan hərəkatı ilə kulminasiya nöqtəsinə çatan “mərkəzdənqaçma” prosesi gözlənilən istiqamətdə inkişaf etmədikcə Kiyevin ümid dolu baxışlarında bir nigarançılıq tüğyan edir. Qərb Ukraynanın Rusiya ilə başlatdığı müharibədə ona lazımi dəstəyi vermir. 60 milyard dollarlıq yardım paketi isə hər keçən gün unudulur, məsələyə yenidən baxılır, fərqli qərar verilir. Avropa İttifaqı ölkələri Brüsselin son iki ildə sadiq qalmağa çalışdığı “Ukrayna və onun xalqına nə qədər lazımdırsa” dəstək şüarının həyat qabiliyyətinə getdikcə şübhə ilə yanaşır. Münaqişə Avropa liderləri üçün prioritet olmaqdan çıxıb.

Aİ-nin yüksək rütbəli rəsmiləri və diplomatları ictimaiyyətin qarşısında deyirlər ki, Qərb Ukraynanı dəstəkləməkdə davam edir, lakin birliyə daxil olan ölkələrin çoxu şəxsi olaraq etiraf edir ki, blok liderlərinin əksəriyyətinin gündəlik həyatında müharibə artıq əsas prioritet deyil. 2024-cü ilin iyun ayına təyin edilmiş Avropa Parlamentinə seçkilər yaxınlaşdıqca, Avropa liderləri Ukraynaya üstünlük verməkdən ehtiyatlanır və diqqəti vətəndaşların gündəlik qayğılarına yönəltməyə çalışırlar.

Bir yüksək səviyyəli avropalı diplomatın sözlərinə görə, Ukraynanın Aİ-yə qoşulması ilə bağlı fikirlərini dəyişmiş kimi görünən yeni bir qrup ölkələr var. O, bunu xüsusilə, Bosniya və Herseqovinanın icmaya daxil edilməsi məsələsində sonrakı addımlarla Ukraynanın bloka mümkün üzvlüyünü müəyyən edən Avstriyanın mövqeyi ilə əlaqələndirib.

Bu arada “Rusiya xüsusi hərbi əməliyyatın dəyişməz qalan məqsədlərinə çatanda Ukraynada sülh olacaq”, deyə Rusiya prezidenti Vladimir Putin birbaşa və mətbuat konfransında bildirib: “Məqsədlərimizə çatanda sülh olacaq. Onlar dəyişmir. Mən sizə danışdıqlarımızı xatırladacağam - Ukraynanın denazifikasiyası və demilitarizasiyası, onun neytral statusu”.

Zelenskiyə şifahi dəstək

Ukrayna prezidentinin ABŞ-a səfərinin nəticələri əsasən “müsbət siqnallarla” məhdudlaşıb. Ukrayna heç vaxt döyüşü dayandırmayacaq, lakin Vaşinqtonun əlavə yardımı olmadan “öz qətiyyətli və yaxşı silahlanmış düşməninə” labüd təslim olacaq. Amerika mediası xəbər verir ki, bu barədə Ukrayna lideri Vladimir Zelenski Konqres üzvləri ilə bağlı qapılar arxasında görüşərkən danışıb. Lakin respublikaçılar və demokratlar arasında partiyalararası çəkişmələr səbəbindən hələ də 61 milyard dollar məbləğində yardım barədə razılığa gəlmək mümkün deyil: məsələ 2024-cü ilə qədər təxirə salınıb. Bu arada, Moskvada səfərin nəticələri ilə bağlı öz qənaətlərini ediblər və qeyd ediblər ki, Birləşmiş Ştatlar “Kiyevdən olan dilənçidən bezib” və “Rusiyanın döyüş meydanında strateji məğlubiyyətindən danışmağı dayandırıb”.

Vladimir Zelenskinin Vaşinqtona səfərindən sonra əsas xəbər ABŞ-ın Ukraynaya 200 milyon dollar məbləğində yardım ayırması olub. ABŞ Dövlət Departamentinin verdiyi məlumata görə, razılaşdırılmış paketə hava hücumundan müdafiə sistemləri üçün sursat, hava hücumundan müdafiə sisteminin komponentləri, əlavə döyüş sursatları, yüksək mobil artilleriya raket sistemləri, artilleriya sursatları (155 mm və 105 mm daxil olmaqla), yüksək sürətli anti-radar raketləri, zirehli deşici sursatlar, kiçik silah sursatları, silah dəsti, HESCO maneələri və ehtiyat hissələri, dəstək avadanlığı, xidmətlər daxil olacaq. Amma söz Konqres tərəfindən çoxdan razılaşdırılmış vəsaitlər çərçivəsində təchizatdan gedir. Onlardan yalnız bir neçəsi qalıb. Bir ay əvvəl Ağ Ev bəyan etmişdi ki, ehtiyatda təxminən 1 milyard dollar var.

Xatırladaq ki, ABŞ-da hazırda diqqət mərkəzində olan prezident Co Baydenin təklif etdiyi əlavə maliyyə paketinin nəzərdən keçirilməsidir. Milli təhlükəsizlik üçün nəzərdə tutulan 106 milyard dolların 61 milyard dolları Ukraynaya ayrılmalıdır, yerdə qalan pulun isə İsrail və Tayvanın dəstəklənməsinə, eləcə də ABŞ-ın cənub sərhədinin möhkəmləndirilməsinə xərclənməsi planlaşdırılır. Ağ Evin fikrincə, xərclərin belə bir səbətdə birləşdirilməsi Ukraynaya yardımın əleyhdarlarına (lakin eyni zamanda, məsələn, İsrailə yardımın tərəfdarlarına) sənədin qarşısını almağa imkan verməyəcək. Bununla belə, təşəbbüsün nəzərdən keçirilməsi hələ də dayanıb.

Ağ Ev və Demokratlar tərəfindən planlaşdırıldığı kimi Vladimir Zelenskinin səfəri respublikaçıları bu pulu ilkin şərt olmadan ayırmağa razılaşmağa təşviq etməli idi. Senatın Demokratlar Partiyasının lideri Çak Şumerin çərşənbə axşamı Ukrayna lideri ilə görüşündən sonra verdiyi şərhlər nikbinliyə səbəb olub. O, görüşü “güclü” adlandırıb. Lakin, sonda, “Punchbowl News” portalının amerikalı qanunvericilərə istinadən verdiyi məlumata görə, Ukrayna prezidentinin səfəri heç nəyi həll etməyib.

Vladimir Zelenski çərşənbə axşamı Nümayəndələr Palatasının spikeri respublikaçı Mayk Consonla da görüşüb. Yarım saatlıq danışıqların sonunda spiker bildirib ki, Amerikanın sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün tədbirlər paketi razılaşdırılmayana və Ağ Ev “aydın strategiyanın formalaşmasına imkan verənə qədər Ukrayna Konqresdən kömək gözləməməlidir”.

Senatda keçirilən görüşdə Ukrayna prezidentinə də boş ümidlər verilməyib. Belə ki, bir neçə respublikaçı senator, o cümlədən Ukraynaya yardımın qızğın tərəfdarı Lindsey Graham bildirib ki, Kiyevin Meksika sərhədində davam edən miqrasiya böhranı ilə heç bir əlaqəsi olmasa da, bu hadisələr ABŞ-ın Ukrayna ilə münasibətlərinə təsir edir.

Eyni zamanda, senator Qrem aydınlaşdırıb ki, problemin həlli üçün ukraynalının deyil, Amerika prezidentinin iştirakı lazımdır: o, sərhədlə bağlı danışıqlarda birbaşa iştirak etməlidir, çünki (Respublikaçıya görə) Demokratların müzakirəçisi Chris Murphy bunun“faydasız olduğunu sübut edib”. Qrem demokrat həmkarlarını konsensus tapmaqdansa, onun partiyasının mütərəqqi qanadı tərəfindən razılaşmanın necə qəbul ediləcəyinə daha çox diqqət yetirməkdə ittiham edib.

“Punchbowl News” konqresdəki bir çox mənbəyə istinadən xəbər verdikdə, Ukraynanın başqa bir uzunmüddətli tərəfdarı, Respublikaçı Azlıqların lideri Mitch McConnell, çərşənbə axşamı partiya üzvləri ilə Senatda qapalı nahar zamanı Ukraynaya yardım və immiqrasiya siyasəti ilə bağlı danışıqlar apardığını etiraf etdikdə ikitərəfli razılaşmanın son şansı itib. Yəni, bayramların sonuna qədər vəsait heç yerə köçməyəcək və yanvar ayına təxirə salınacaq.

Ukrayna nümayəndə heyəti ilə görüşdən sonra qısa mətbuat konfransı keçirən Co Bayden razılığa gəlmək ümidini itirməsə də, Konqresdə baş verənlərdən qıcıqlandığını gizlətməyib. O, “Ukraynanın maliyyələşdirilməsinin radikal Respublikaçı sərhəd proqramının girovluğunda olmasını” qəbuledilməz adlandırıb. Eyni zamanda, cənab Bayden respublikaçıları de-fakto Kremllə yanaşı oynamaqda ittiham edib və hətta adı açıqlanmayan “Kreml tok-şousu”ndan sitat gətirib. Mühafizəkarlar Ukraynaya yardımın qarşısını almasını alqışlayıblar. Amerika liderinin sözlərinə görə, onun "komandası Senatda Demokratlar və Respublikaçılarla birlikdə həm siyasət dəyişiklikləri baxımından, həm də sərhəddə kompromis əldə etmək üçün lazım olan resursları təmin etmək baxımından ikipartiyalı kompromis tapmağa çalışır".

Öz növbəsində Vladimir Zelenski qeyd edib ki, danışıqlar zamanı o, “müsbət siqnallar” alıb. "Ancaq biz bilirik ki, sözləri və nəticələri ayırmaq lazımdır" deyib. Bu arada “Washington Post” qəzeti yazıb ki, cənab Zelenski senatorlarla bağlı qapılar arxasında danışıb. Jurnalistlərin fikrincə, Ukrayna lideri həmsöhbətlərinə bir mesajı çatdırmağa çalışıb: onun ölkəsi “işğalçı rus qoşunlarına qarşı mübarizədə heç vaxt geri çəkilməyəcək”, lakin əlavə yardım olmadan “münaqişə daha qəddar olacaq, çünki Ukrayna ordusu qətiyyətli və yaxşı silahlanmış düşmənə qarşı labüd mövqelərini itirəcək”.

Moskva Vladimir Zelenskinin Vaşinqtona səfərinin nəticələrini onun sarsıdıcı məğlubiyyəti kimi qiymətləndirib. “Zelenskinin səfəri boş oldu. Ukraynanın ABŞ-ın təhlükəsizliyindən daha vacib olduğuna inandırmaq mümkün olmadı. Kiyevdən gələn dilənçilərdən hamı yorulub”, - Rusiyanın ABŞ-dakı səfiri Anatoli Antonov bildirib.
Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Dmitri Medvedev isə Co Baydenin sözlərini o ruhda şərh etdi ki, guya Vaşinqton artıq Ukraynanın öz mövqelərini qaytarmasını arzulamır (“Sizin üçün əks-hücum yoxdur. İrəliləyiş yoxdur”) – onlar əllərində olanı qorumaq istəyirlər.

Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Federasiya Şurasında keçirilən hökumət saatında bu ideyanı inkişaf etdirərək qeyd edib: “Qondarma əks-hücum əməliyyatına bağlanan ümidlərin süqutundan sonra Vaşinqton Rusiyanın döyüş meydanında strateji məğlubiyyətindən danışmağı dayandırıb və ortaya çıxanlara üz tutub. Zelenskinin ora növbəti səfəri zamanı yeni bir mantra: Putinin Ukraynada qalib gəlməsinə imkan verməyin, əks halda onlar bütün NATO-nu fəth edəcəklər, sonra da deyirlər ki, Amerika kənarda oturmayacaq”. "Lakin onların yanaşmalarının mahiyyəti dəyişmir - Rusiyanın inkişafına xələl gətirməyə çalışmaq üçün Kiyevli müştərilərini xaricdəki ağalarının maraqları naminə ölməyə və ölməyə məcbur etmək", - deyə nazir yekunlaşdırıb.

Bəli, Qərb Ukraynada başlatdığı oyunu yarıda buraxmaq istəyindədir. Amma bunu necə və nə vaxt edəcəyini müəyyənləşdirə bilmir, daha doğrusu kompromis yoxdur. Qarşıda isə ukraynalıları yeni itkilər gözləyir.

V.VƏLİYEV