Fransaya müstəmləkəçilik keçmişinə görə üzr istəsin - RAKURS

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevdən rəsmi Parisi titrədən təklif

Bakıda Qoşulmama Hərəkatının Koordinasiya Bürosunun quruma daxil olan ölkələrin xarici işlər nazirləri səviyyəsində ikigünlük iclası başlayıb. Forumda çıxış edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bildirib ki, onun ölkəsi Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi dövründə Bandunq prinsiplərinə uyğun olaraq ədaləti və beynəlxalq hüququ, habelə üzv dövlətlərin qanuni maraqlarını qətiyyətlə müdafiə edib. İlham Əliyev Fransanın neokolonial siyasətini də pisləyib və müxtəlif ölkələrin xarici işlər nazirləri, o cümlədən Türkiyə və İran nazirləri ilə bir sıra ikitərəfli görüşlər keçirib.

Forumda iştirakçıların sayına görə BMT-dən sonra ikinci yerdə olan bu blokun tarixində mühüm rol oynayan 120 iştirakçı dövlətin, 18 müşahidəçinin və 10 beynəlxalq təşkilatın nümayəndələri iştirak ediblər. Hazırkı konfrans dünya üçün çətin bir zamanda keçirildiyi üçün maraqlıdır. “Qoşulmama Hərəkatına üzv ölkələrin forumda iştirak etdiyini nəzərə alsaq, onların dünya siyasətində və iqtisadiyyatında baş verən proseslərə, onların bu ölkələrə mənfi təsirlərinə dair vahid mövqelərini eşitmək vacibdir. Hərəkat iştirakçıları inkişaf etməmiş dövlətləri təmsil edir və beynəlxalq problemlərin, o cümlədən iqtisadi, siyasi və ekoloji problemlərin ağır yükünü daşıyırlar.

Prezident İlham Əliyev forumda çıxış edərək vurğulayıb ki, Azərbaycan neokolonializmin istənilən formasının əleyhinədir. Qoşulmama Hərəkatına daxil olan dövlətlər hələ də neokolonializmin müxtəlif təzahürləri ilə üzləşirlər. Xarici güclərin öz maraqları üçün istifadə etdiyi bir çox ölkədə vətəndaş müharibələri davam edir. O, yeni müstəmləkəçilik siyasətinin nümunəsi kimi Fransanı göstərib: “Fransız qoşunlarının bu yaxınlarda Mali və Burkina-Fasodan çıxarılması bir daha nümayiş etdirdi ki, Fransanın Afrikada həyata keçirdiyi amansız neokolonializm siyasəti iflasa məhkumdur”. Azərbaycan lideri hesab edir ki, Fransa müstəmləkə keçmişinə görə üzr istəməlidir.

Fransanın keçmiş müstəmləkələri olan bəzi Afrika ölkələri Parislə qarşıdurma münasibətləri saxlayır. Oxşar vəziyyət Azərbaycanda da müşahidə olunur, lakin başqa səbəblərə görə. Fransa Ermənistanın maraqlarının müdafiəçisi kimi çıxış edir. Prezident Emmanuel Makronun erməni diasporunun nümayəndələri ilə görüşündə bu gün Fransanın Ermənistanın baş nazirindən daha çox Qarabağ ermənilərinin maraqlarını müdafiə etməsi, Bakının Azərbaycanın daxili işlərinə qarışmasını və Fransanın neokolonial siyasətinin təzahürü hesab etməsi barədə bəyanatı Cənubi Qafqazda qəbuledilməz praktika hesab olunur.

Azərbaycan Prezidenti bu ölkələrə böyük təzyiq göstərən yoxsulluq probleminə də diqqət çəkib. Ekoloji problemlər, o cümlədən içməli su çatışmazlığı da qeyd olunub. Azərbaycanın 2019-cu ildə başlayan Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi dövründə hərəkatın tam hüquqlu təşkilata çevrilməsi məqsədi ilə institusionallaşma strategiyası hazırlanıb. Bu istiqamətdə müvafiq işlər aparılıb, o cümlədən Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində gənclər hərəkatı və qadın platforması yaradılıb. Onun fikrincə, beynəlxalq təşkilatlar, xüsusən də BMT artıq bəşəriyyətin ümidlərini doğrultmur. BMT istər-istəməz ciddi islahatlardan keçməlidir. İlham Əliyevin sözlərinə görə, BMT Təhlükəsizlik Şurası keçmişin yadigarıdır və indiki reallığı əks etdirmir: “Biz TŞ-nin tərkibinin genişləndirilməsinin tərəfdarıyıq ki, o, daha nümayəndəli və coğrafi baxımdan ədalətli olsun. Mən şadam ki, bu gün dünyada bu məsələdə artan konsensus var”. Prezident Qoşulmama Hərəkatının üzvlərindən birini BMT Təhlükəsizlik Şurasında blokun nümayəndəsi kimi görmək arzusunu ifadə edib ki, bu da hərəkatın və onun iştirakçılarının maraqlarını əks etdirir. Müxtəlif iştirakçılar arasında ziddiyyətli münasibətlərə baxmayaraq, Qoşulmama Hərəkatına üzv ölkələrin hamısı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin təklif etdiyi islahatları dəstəkləyiblər.

Forum çərçivəsində maraqlı görüşlər

Forum çərçivəsində ikitərəfli görüşlər də keçirilib. Belə ki, İlham Əliyev Türkiyənin yeni xarici işlər naziri Hakan Fidanı və İranın xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahianı qəbul edib. Azərbaycanın Türkiyə ilə münasibətləri qardaşdırsa, İranla, əksinə, gərgindir. “Tehranla Bakı arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, eləcə də regional məsələlərin müzakirə edildiyi” görüşə baxmayaraq, münasibətlər tam normallaşmaqdan çox uzaqdır. Bakının mövqeyi belə izah edilir ki, İran tərəfi Azərbaycanın Tehrandakı səfirliyinə hücumla bağlı hərtərəfli araşdırma aparmalı və onun nəticələrini təqdim etməlidir.

Xatırladaq ki, yanvarın 27-də Azərbaycanın İran İslam Respublikasındakı səfirliyinə silahlı basqın olub. Diplomatik nümayəndəliyin mühafizə xidmətinin rəhbəri Orxan Əsgərov həlak olub, iki mühafizəçi yaralanıb. Hücum edən şəxs saxlanılıb. İran hüquq-mühafizə orqanları hücumun arxasında şəxsi motivlərin olduğunu iddia edir, lakin Bakı terrorçunun İran xüsusi xidmət orqanlarının göstərişi ilə hərəkət etdiyinə inanmağa meyllidir. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi buna etiraz olaraq İranın Bakıdakı səfirliyinin dörd əməkdaşını persona non-qrata elan edib. Bir gün əvvəl İran məhkəməsi hücum edən şəxs barəsində hökm elan etsə də, bu, Azərbaycan tərəfini yetərincə qane etmir.

İran, görünür, Azərbaycanla münasibətlərdə kəskin küncləri düzəltməyə hazırdır. Cənubi Qafqaz Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru Fərhad Məmmədovun sözlərinə görə, İran hazırda bütün regional oyunçularla əlaqələr qurur. “Bunu onun Fars körfəzi ölkələri və ümumilikdə ərəb dünyası ilə diplomatik işində görmək olar. Yeri gəlmişkən, Çinin vasitəçilik missiyası da buna böyük töhfə verib. Proses Səudiyyə Ərəbistanı ilə təmasların normallaşmasının başlaması ilə başlayıb və yəqin ki, Tehran prosesi bu gün gərginlik olan digər dövlətlərə də şamil etmək istəyib”, politoloq deyib.

Digər tərəfdən, İran Cənubi Qafqazda yaranmış reallıqları nəzərdən qaçıra bilməz. Reallıq ondan ibarətdir ki, Cənubi Qafqazdan proqnozlaşdırıla bilən hər bir ölkənin Azərbaycan Respublikası ilə yaxşı münasibətləri olmalıdır. Eyni zamanda, İranın xüsusilə Zəngəzur dəhlizi, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsi və İranda müəyyən dairələrin Azərbaycana qarşı destruktiv fəaliyyəti ilə bağlı dəqiq mövqe bildirməli olduğu mövzular var. Bunsuz normallaşma baş tuta bilməz.

Fransa müstəmləkəçiliyinə qarşı Bakı Təşəbbüs Qrupu

Qeyd edək ki, Fransa müstəmləkəçiliyinə qarşı Bakı Təşəbbüs Qrupu yaradılıb. Bakı Konqres Mərkəzində Qoşulmama Hərəkatının (QH) Əlaqələndirmə Bürosunun nazirlər görüşü çərçivəsində “Kolonializmin tamamilə aradan qaldırılmasına doğru” mövzusuna həsr olunan tədbirdə iştirakçılar Fransanın müasir müstəmləkəçilik siyasətinin aradan qaldırılması yolları, Afrika qitəsində və dünyanın müxtəlif regionlarında defakto mövcud olan köləliyin kökünün kəsilməsi üçün zəruri addımların atılması istiqamətində fikir mübadiləsi aparıblar. Sonda bəyanat qəbul edilib.

Bəyanatda iştirakçılar Fransa müstəmləkəçiliyinə qarşı Bakı Təşəbbüs Qrupu yaradılmasına dair razılığa gəliblər. Qeyd edək ki, toplantı Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin (BMTM) təşkilatçılığı ilə baş tutub. Tədbirdə BMTM-nin İdarə Heyətinin sədri Fərid Şəfiyev, Yeni Kaledoniya parlamentinin sədri Rock Wamytan, Fransız Polineziyası Assambleyasının prezidenti Antony Geros, Fransa Milli Assambleyasının deputatı Jean-Victor Castor və digər şəxslər iştirak ediblər.

Fərid Şəfiyev Bakıda “Kolonializmin tamamilə aradan qaldırılmasına doğru” mövzusuna həsr olunan tədbirdən sonra keçirilən mətbuat konfransında deyib ki, Bakıya dəvət edilən ölkələr müstəmləkə siyasətindən əziyyət çəkirlər: “Həmin ölkələr öz problemlərini dilə gətirdilər. Hər bir ölkənin hüququdur ki, bu sıxıntıları müzakirə etsin. Azərbaycandan təklif səsləndirilib ki, bəzi ölkələr müşahidəçi qismində Qoşulmama Hərəkatında olsun. Bu, mürəkkəb məsələdir. Ancaq gündəmdə var”.

Yeri gəlmişkən Yeni Kaledoniya parlamentinin sədri Rok Vamitan (Rock Wamytan) “Kolonializmin tamamilə aradan qaldırılmasına doğru” mövzusunda keçirilən tədbirdə deyib ki, Fransa özünü həmişə demokratiya ölkəsi kimi təqdim edib. Ancaq bu, sadəcə bir görüntüdür. Onun sözlərinə görə, Fransanı bürüyən sosial böhran diktator hökumətin dəlilidir: “Bura irqçi cinayətləri də əlavə edə bilərik. Fransa ilk iki referendumu “iqnor edib”. Hazırda da öz siyasətini davam etdirir. Bizim bugünkü qorxumuz odur ki, Fransa hökuməti xalqımızın seçiminə məhəl qoymur”.

Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin xüsusi tapşırıqlar üzrə səfiri Elşad İskəndərov Haaqada keçirilən və Aİ-nin region üzrə xüsusi nümayəndələri, Brüsseldən yüksək səviyyəli rəsmilər, eləcə də həm Qafqaz, həm də Avropa ölkələrindən yüksək səviyyəli diplomatlar və ekspertlərin iştirak etdiyi “Cənubi Qafqaz və Avropa İttifaqı” konfransında müzakirələr zamanı deyib ki, əvvəllər Avropa İttifaqının (Aİ) rolu faktiki olaraq ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədri kimi Fransanın inhisarında idi. Bu fəaliyyətin nəticəsi isə sıfıra yaxın idi. Daha da pisi odur ki, bu vasitəçilik nəinki sülhə gətirib çıxarmadı, hətta Ermənistan tərəfindən ilhaqın açıq şəkildə tanınmasına belə mane olmadı. Bu da öz növbəsində müharibəyə səbəb oldu.

Bəli, Fransa törətdiklərinin bədəlini ödəməyə başlayıb, necə deyərlər tökdüklərini yığır. Bütün Afrika, Yaxın Şərq, Okeaniya, Cənub-Şərqi Asiyanın bəzi ölkələri, Fransanın müstəmləkə siyasətindən əziyyət çəkən xalqlar bu gün Parisə qarşı birləşiblər. Ötən əsrin ikinci yarısında müstəmləkələrdən əl çəkən ölkələr sözlərinin üstündə durub siyasətlərində xeyli yumşaltmalara getsələr də Fransanın yalnız dekorasiyasında dəyişiklik apardığını görə bilərik. Fransa müstəmləkələrindən əl çəkmək niyyətində deyil. Amma proses artıq dönməz xarakter alıb, Fransa öz içinə qapadılmalıdır, dünya xalqları fransızların koloniyası olmaqdan qurtulmalıdır.

V.VƏLİYEV