Ölkədə istilik təchizatı necə həyata keçirilir? - ARAŞDIRMA

Mərkəzləşdirilmiş istiliyin ilk nümunələri hələ eramızdan əvvəl III-IV əsrlərdə mövcud olmuşdur. Bu sistem ilk dəfə Roma və yunan imperiyalarında ictimai hamamlarda (term) tətbiq edilmişdir. Avropada istilik təchizatı sistemlərinin inkişafı istiqamətində ilk addım elektrik sənayesinin intensiv inkişafı nəticəsində Almaniyada atılmışdır. Elektrik istehsalı (blok elektrostansiyaları və ümumi təyinatlı elektrik stansiyaları) tələbatçların mərkəzləşdirilmiş istilik təchizatının əsasını təşkil etmişdir.

Dünyanın müxtəlif yerlərində istilik təchizatına yanaşma bir neçə amildən, lakin ilk növbədə iqlimin şiddətindən, enerji resurslarının mövcudluğundan və ətraf mühitə münasibətdən asılıdır. Bunları nəzərə alaraq, kosmik isitmə kömür və ya biokütlənin yandırılmasından tutmuş yer qabığının enerjisindən istifadəyə qədər müxtəlif üsullarla həyata keçirilir.

Dünya ölkələri mənzilləri ev qazanları, kondisionerlər və odun sobalarının köməyi ilə qızdırırlar. Hər kəs resurslara qənaət etməyə çalışır və bəzi ölkələrdə hətta həddindən artıq daxili temperatur üçün cərimələr tətbiq olunur.

Dünya ölkələrində istilik sistemləri

Şaxtaların -20° C-yə çatdığı dağlıq bölgələr istisna olmaqla, İtaliyada qışlar isti keçir. Termometr nadir hallarda sıfırdan aşağı göstərir və kurort şəhərlərində qışda temperatur +5 °C-dən yuxarıdır. Şiddətli şaxtaların olmamasına baxmayaraq, evlərdə istilik tələb olunur.

Lazım olmayan yerləri isitməmək, eləcə də ətraf mühitə və resurslara qənaət etmək üçün hökumət ölkəni bir neçə iqlim zonasına ayırıb ki, onların hər birində müəyyən tarixlərdə batareyalar iş rejiminə düşür. Məsələn, Siciliya adasında istilik mövsümü dekabrın əvvəlindən martın sonuna qədər davam edir, istilik isə gündə yalnız 8 saat yandırıla bilər. Lakin İtaliyanın şimalında radiatorlar oktyabrın ortalarından aprelin ortalarına qədər hər gün 14 saat işlədilə bilər.

Əksər şəhərlərdə mərkəzi istilik sistemi yoxdur. Almanlar enerjini boş yerə sərf etməmək üçün ümumiyyətlə bütün mənzildə istilik səviyyəsini bir neçə dərəcə azaldırlar.

Bəs Azərbaycanda vəziyyət necədir?

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb. Azərbaycanda istilik sisteminin inkişaf tarixi də ümumilikdə dünyanın digər ölkələrində mövcud olan istilik sistemlərinin inkişaf tarixindən bir o qədər də fərqlənmir və o məhz elektrik enerjisi sənayesinin inkişafı ilə bağlıdır. Belə ki, XIX əsrin sonlarına doğru Bakıda neft sənayesinin inkişafı elektrik enerjisinə olan tələbatı kəskin artırırdı. Dünyanın tanınmış elektrotexnika şirkətlərinin diqqəti Bakıya yönəlməyə başlamışdı. ”Siemens-Qalske”, AEQ və digər firmalar 1898-ci ildə “Elektrik Gücü” Səhmdar Cəmiyyəti təsis etdilər. Təbii ki, mərkəzləşdirilmiş istilik təchizatı sistemi yaradılana qədər də binalar qızdırılırdı. Şəhərlərin sürətlə inkişaf etməsi, xarici ölkələrdən yüksək səviyyəli memarlar dəvət etməklə yeni-yeni yaşayış binalarının və ictimai binaların tikintisi, neft sənayesinin sürətli inkişafı ilə əlaqədar xarici və yerli sahibkarlara məxsus ofis və şirkətlərin yaradılması onları yeni isitmə formalarının tətbiqinə sövq edirdi.

Ötən əsrin 60-cı illərindən başlayaraq Bakı şəhərində və respublikanın digər sənaye şəhərlərində yeni yaşayış massivlərinin salınması ilə əlaqədar yeni isitmə sistemi – yüksək dərəcədə mərkəzləşdirilmiş və həmin dövr üçün müasir tipli qazan aqreqatlarından ibarət olan rayon istilik qazanxanaları sistemi tətbiq olunmağa başlamışdır.

"Əhalinin və iqtisadiyyatın enerjidaşıyıcıları ilə təminatının yaxşılaşdırılması tədbirləri haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2000-ci il tarixli sərəncamı ilə ölkənin enerji daşıyıcılarına olan tələbatının yaxşılaşdırılması ilə bağlı mühüm əhəmiyyət kəsb edən tədbirlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdur ki, onların da bir qismi məhz istilik təchizatı ilə bağlı olmuşdur.

Bu sahəyə investisiyaların cəlb edilməsinin təmin edilməsi məqsədi ilə “Azəristiliktəchizat” ASC yaradılmış, Azərbaycan Respublikasında yaşayış məntəqələrində yaşayış evlərinin və binalarının, habelə sosial və digər təyinatlı obyektlərin istilik təchizatı işlərinin həyata keçirilməsi ona həvalə edilmişdir.

"Azəristiliktəchizat" ASC-nin mətbuat katibi Elvin Basqallı: "Azəristiliktəchizat" ASC istilik mövsümünə dair təmir-bərpa işlərini yekunlaşdırıb, cəmiyyət qışa tam hazırdır. 1 noyabr tarixindən etibarən respublikanın dağlıq və dağətəyi ərazilərində istilik enerjisinin verilməsinə başlanılıb.

Bakı şəhəri və Respublikanın digər regionlarında balansında olan 564 qazanxana və 88 istilik məntəqəsi vasitəsi ilə 180 minə yaxın mənzil, habelə 2085 sosial və təsərrüfat hesablı obyektlər istiliklə təmin edilir".

2022-2023-cü illər istilik mövsümündən başlayaraq pilot layihə olaraq müxtəlif tipli yaşayış və qeyri-yaşayış binalarında istilik sayğaclarının quraşdırılması nəzərdə tutulur. “Azəristiliktəchizat” ASC-də sayğaclaşma ilə bağlı artıq müvafiq şirkətlərlə danışıqlara başlanılıb deyə mətbuat katibi bildirib.

"Qeyd edək ki, hazırda istilik tarifləri mənzilin sahəsinə görə hesablanır. 1 kvadratmetrin qızdırılmasında sərf olunan istilik enerjisinin miqdarı götürülür və ona uyğun tarif tətbiq olunur".

Havar Şəfiyeva