"Zəngəzur dəhlizi region ölkələrinin iqtisadi və ticari əməkdaşlığını genişləndirəcək" Stanislav Tkaçenko

İqtisad elmləri doktoru, Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin professoru Stanislav Tkaçenko “Caliber” analitik mərkəzinə müsahibəsində Zəngəzur dəhlizi məsələsi ilə bağlı maraqlı məqamlara toxunub. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Sizcə, Zəngəzur dəhlizinin açılması baxımından Azərbaycanın qarşısında hansı məqsəd və vəzifələr durur?

- Tarixən ticarət yolları və nəqliyyat arteriyaları milli iqtisadiyyatın inkişafına olan ümidləri və dövlətlərarası əməkdaşlıqda yeni imkanları təcəssüm etdirdi. Bildiyiniz kimi, divarlar düşmən dövlətlər arasında qurulmur. Ancaq bu nəzəri baxımdan belədir. Zəngəzur dəhlizi layihəsinin praktiki həyata keçirilməsi ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyini nəzərə alaraq, ilk növbədə, ölkənin vahid milli iqtisadi kompleksinin inkişafı üçün əhəmiyyətini qeyd etmək lazımdır. Hətta bazar iqtisadiyyatı şəraitində dövlət orqanları nəqliyyat da daxil olmaqla infrastrukturun inkişafı ilə məşğul olmalıdır. Bu, iş xərclərini azaldır və sadə vətəndaşlar üçün sadə səyahət şəraiti yaradır, bütün iqtisadi aktyorlar üçün imkanları bərabərləşdirir. Azərbaycanın iki hissəsinin indiyə qədər etibarlı quru rabitəsinə malik olmadığı vəziyyət qəbuledilməzdir. Ona görə də, Zəngəzur dəhlizini açmağın əsas məqsədini onilliklərdir həllini tapmayan, çoxdan vaxtı keçmiş bu problemi həll etmək arzusunda görürəm. Bu layihə Azərbaycan dövlətçiliyinin qurulmasının mühüm elementi kimi qəbul edilə biləcək tarixi əhəmiyyətə malikdir.

Tikinti zamanı həll olunan bir çox tətbiqli vəzifələr içərisində Azərbaycanla Ermənistan arasında iş əlaqələrinin qurulmasını xüsusi olaraq qeyd edərdim. Onilliklərdir davam edən münaqişə sona yaxınlaşır, iki ölkənin hərbçiləri və diplomatları uzun bir sülh yolunun son hissəsini keçməli olacaqlar. Belə çətin bir vaxtda ən faydalı məsləhətlərdən biri budur: Danışıqlar zamanı bölünəcək “tortu” artırın! Yəni, danışıqların gündəliyini genişləndirin ki, tərəflər əsas güzəştlər etmək, əsas maraqlarını müdafiə etmək və ikinci dərəcəli maraqlara arxa plana keçirmək üçün daha çox imkan əldə etsinlər. İki dövlətin siyasətçiləri və diplomatları, Zəngəzur dəhlizi layihəsini əməkdaşlıq təcrübəsinin toplanacağı platformalardan biri olaraq istifadə edərək, sülh yolunu tamamlamaq üçün kifayət qədər ağıl və təcrübəyə malikdirlər.

- Regional iqtisadi əməkdaşlığın inkişafında və ölkələr arasında işgüzar əlaqələrin möhkəmlənməsində Zəngəzur dəhlizinin açılmasının əhəmiyyəti nədir?

- Zəngəzur Dəhlizi layihəsi bir neçə qiymətləndirmə tərəzisinə malikdir. Cənubi Qafqazdakı münasibətlər baxımından, uzun illərdir bloka düşmüş Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstan, eləcə də İran və Türkiyə arasında insanların səyahət və mal daşınması imkanlarının bərpasına kömək edəcək. Bölgənin təkcə artan iqtisadiyyatı deyil, həm də böyük bir turizm potensialı var. Etibarlı nəqliyyat damarları olmadan bu potensialın istifadəsi son dərəcə çətindir.

Daha geniş perspektivlərdən baxsaq, uğurlu olarsa, yeni nəqliyyat dəhlizinin imkanları Avrasiya İqtisadi İttifaqı ölkələri ilə əməkdaşlığı genişləndirərək Rusiya və Türkiyədən, eləcə də Yaxın Şərq dövlətlərindən faydalana biləcək. Yalnız Rusiya ilə Türkiyə arasında illik ticarət dövriyyəsi 30 milyard dollara yaxınlaşır və gələcəkdə iki dövlət ticarətin 100 milyard dollara çatdırılmasını gözləyir. Beləliklə, söhbət Rusiya ilə Türkiyə, Suriya, Misir və Fars körfəzi ölkələri arasında milyonlarla ton yükün daşınmasından gedir. Bu ticarət axınının əhəmiyyətli bir hissəsi Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə yönəldilə bilər.

- Zəngəzur Dəhlizi layihəsinin həyata keçirilməsinin Ermənistanın özü üçün hansı üstünlükləri var? Tam gücü ilə fəaliyyət göstərməsi üçün həm dəmir yolu, həm də magistral yolun yaradılmasının zəruriliyini necə qiymətləndirirsiniz?

- Ermənistan layihənin əsas faydalanıcılarından biridir. Onun həyata keçirilməsi, 30 ildən çox davam edən bu dövlətin nəqliyyat blokadasının aradan qaldırılması istiqamətində əhəmiyyətli bir addım atmağa imkan verəcək, iqtisadi artım və xarici investisiyaların axını üçün perspektivlər açacaqdır. "Nəqliyyat dəhlizi" fenomeninin müasir anlayışına avtomobil və dəmir yolu əlaqələri, logistika infrastrukturu (otellər, benzin və elektrik yanacaqdoldurma məntəqələri, gömrüklər, malların daşınması üçün terminallar) kimi elementlər daxildir. Bütün bunlar həm də dəhliz marşrutu boyunca bir neçə hava limanı və vertolyot meydançasının inşası ilə müşayiət olunmalıdır. Dəhlizin bütün marşrutu üzrə səyahət üçün vizasız və ya sadələşdirilmiş viza rejiminin yaradılması da arzuolunandır.

Beləliklə, Zəngəzur dəhlizinin inşaatçıları uzun illər ərzində nəhəng bir fəaliyyət sahəsi açırlar. Amma bu layihənin uğurla həyata keçirilməsinin əsas şərti siyasi iradənin və diplomatik bacarıqların olmasıdır. Əminəm ki, regional dövlətlərində bunlar var.

Tərcümə - Elçin Bayramlı