"Beş dəqiqəyə çatıram" - müasir şəhər həyatının ən məşhur cümlələrindən biridir. İnsan evdən çıxanda deyir, yolda olanda təkrarlayır, qarşı tərəf zəng edəndə isə yenə eyni cavabı verir. Halbuki həmin beş dəqiqənin bəzən iyirmi dəqiqəyə, hətta bir saata çevriləcəyini hər iki tərəf yaxşı bilir.
Bu cümlə artıq vaxtı bildirməkdən çox, qarşı tərəfi gözləməyə razı salmaq üsuluna çevrilib. "Yoldayam" deyən insan bəzən hələ evdə geyinməyə hazırlaşır. "Az qaldı" söyləyən isə tıxacda dayanıb və nə vaxt hərəkət edəcəyini özü də bilmir. Maraqlıdır ki, hamı bu ifadələrin həqiqi mənasını bilir, amma yenə də onlara inanmış kimi davranır.
Şəhərdə vaxt anlayışı qəribə şəkildə dəyişib. İnsanlar görüşə gecikməmək üçün daha tez çıxmalı olduqlarını bilirlər, lakin planlarını yenə də ən yaxşı ehtimala əsasən qururlar. Elə bil, bu gün tıxac olmayacaq, avtobus vaxtında gələcək, lift gözlətməyəcək, yolda heç bir gözlənilməz hadisə baş verməyəcək. Sonra bütün bunlar baş verməyəndə gecikmənin səbəbi hazır olur: şəhər çox sıxdır, yollar bağlıdır, nəqliyyat gecikir.
Əlbəttə, şəhər nəqliyyatının yaratdığı problemlər realdır və hər gecikməni insanın məsuliyyətsizliyi ilə izah etmək olmaz. Bəzən ən diqqətli plan belə gözlənilməz vəziyyətlərə görə pozulur. Ancaq hər gecikmənin səbəbi yol deyil. Bəzən insan qarşı tərəfin vaxtını öz vaxtı qədər vacib hesab etmir.
Bir nəfər görüşə on beş dəqiqə gecikəndə bunu kiçik məsələ sayır. Ancaq həmin görüşə gələn digər insanın həmin on beş dəqiqə ərzində nə edə biləcəyini düşünmür. Bəlkə, o da tələsib, başqa işini yarımçıq qoyub, vaxtında çatmaq üçün əlavə xərc çəkib. Gözləyən insanın vaxtı isə sanki qarşı tərəfin gecikməsini kompensasiya etmək üçün ayrılıb.
Bu davranışın maraqlı tərəfi odur ki, gecikən insan çox vaxt üzr istəməkdən əvvəl səbəb izah etməyə başlayır. Tıxacdan, zəngdən, işdən, gözlənilməz tapşırıqdan danışır. Səbəblər bəzən tamamilə haqlı olur. Lakin izah vermək məsuliyyəti qəbul etməklə eyni deyil. İnsan gecikə bilər, amma başqasının vaxtına hörmət göstərmək gecikmədən sonra da mümkündür.
Telefonlar bu vəziyyəti daha da asanlaşdırıb. Əvvəllər insan gecikəndə qarşı tərəf onun harada olduğunu bilmirdi. İndi isə bir mesaj göndərmək kifayətdir. Ancaq əlaqə imkanlarının artması bəzi hallarda vaxtında gəlmək məsuliyyətini azaltmış kimi görünür. «Onsuz da xəbər verərəm» düşüncəsi əvvəlcədən planlaşdırmağın yerini tutur.
Ən qəribəsi isə bu davranışın adiləşməsidir. Görüşə vaxtında gələn insan bəzən qeyri-adi dərəcədə dəqiq hesab olunur, gecikən isə adi hal kimi qarşılanır. Beləcə, məsuliyyətli davranış istisnaya, gecikmək isə gözlənilən nəticəyə çevrilir.
Halbuki vaxt sadəcə saatın əqrəbləri ilə ölçülmür. O, insanın özünə, işinə, istirahətinə və başqalarına ayırdığı məhdud imkandır. Başqasını gözlətmək həmin imkanın bir hissəsini onun əlindən almaq deməkdir. Buna görə də vaxtında gəlmək yalnız dəqiqlik məsələsi deyil, münasibət mədəniyyətinin də göstəricisidir.
Bəlkə də, şəhərdə ən çətin məsələ vaxt tapmaq deyil, vaxtı düzgün bölüşdürməkdir. Hər kəs tələsir, hər kəsin işi var, hər kəs harasa çatmağa çalışır. Ancaq bu tələskənliyin içində başqasının da eyni həyatın, eyni şəhərin və eyni zamanın iştirakçısı olduğunu unuduruq.
«Beş dəqiqəyə çatıram» cümləsinin özü problem deyil. Problem həmin beş dəqiqənin nə vaxt bitəcəyini bilmədiyimiz halda onu dəqiq vaxt kimi təqdim etməkdir. Bəzən sadəcə «gecikəcəyəm, dəqiq vaxtı bilmirəm» demək daha dürüst, daha nəzakətli və daha faydalıdır.
Çünki insanın vaxtına hörmət bəzən böyük vədlərlə deyil, sadəcə deyilən vaxtda qapıdan içəri girməklə başlayır.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB