“ABŞ və Rusiyanın Qafqazda fərqli maraqları var” – Rus ekspertlər sülh prosesini şərh etdi

Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) baş katibi Stanislav Zas “Valday” Beynəlxalq Diskussiya Klubu çərçivəsində “Yeni dövrdə kollektiv təhlükəsizlik: KTMT-nin təcrübəsi və perspektivləri” adlı konfransda çıxış edərkən vurğulayıb ki, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli ilə bağlı vəziyyəti ehtiyatlı nikbinlik adlandırmaq olar. O qeyd edib ki, Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderlərinin 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatı imzalandıqdan və Rusiya sülhməramlılarının Qarabağa daxil olmasından sonra vəziyyət sabitləşib, qan tökülməsi dayanıb.

MDBMİ-nin Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Nikolay Silayev KTMT baş katibinin fikri ilə razıdır. SİA xəbər verir ki, o, Caliber.az-ın əməkdaşı ilə söhbətində qeyd edib ki, Stanislav Zasın danışdığı ehtiyatlı nikbinlik üçün həqiqətən də əsaslar var: “Qarabağda irimiqyaslı hərbi əməliyyatlar bərpa olunmur, tərəflər danışıqlar aparır. Təbii ki, hamı daha sürətli nəticə əldə etmək istərdi, amma 30 illik qarşıdurmadan sonra bunu gözləmək qəribədir.

Belarus prezidentinin Ermənistanın İttifaq dövlətinə daxil olmasının qaçılmaz olması ilə bağlı bəyanatına gəlincə, ekspert qeyd edib ki, Aleksandr Lukaşenko İttifaq dövləti haqqında deyil, keçmiş SSRİ-yə inteqrasiya perspektivlərindən danışıb: “Lukaşenko optimist olaraq bu perspektivləri görür. Ermənistan artıq Avrasiya İqtisadi İttifaqında iştirak edir və bu assosiasiyanın üzvü kimi gələcək inteqrasiyanın istiqamətini və miqyasını müəyyən edir”.

Daha sonra Silayev Qarabağ məsələsində beynəlxalq güclərin və regional oyunçuların vasitəçilik xidmətləri ilə bağlı fikirlərini bölüşüb. Politoloq hesab edir ki, vasitəçi kimi çıxış edən böyük dövlətlərin əksəriyyəti yaxın mövqelərdən çıxış edir və bu məsələdə əməkdaşlıq etmək iqtidarındadır.

Öz növbəsində politoloq, Rusiya Federasiyası Hökuməti yanında Maliyyə Universitetinin filialının direktoru, fəlsəfə elmləri namizədi Pavel Klaçkov xatırladıb ki, Stanislav Zasın bəyanatı ehtiyatlı nikbinlikdən xəbər verir.

“Mən Zasın sözlərini dəstəkləyərdim, çünki məncə də Qarabağ məsələsində son dərəcə ehtiyatlı nikbinlik, kifayət qədər kövrək tarazlıq var. İndi istənilən qığılcım idarəolunmaz yanğına çevrilə bilər. Bundan əlavə, qlobal kontekstdə bu balansı qorumaq lazımdır. Bu gün Avrasiya qitəsində bir neçə gərginlik nöqtəsi var. Bunlar Tayvan, Ukrayna, Hindistan və Pakistan münasibətləri, Əfqanıstan və s-dir. Və bəzən hətta regionlararası münaqişələrə çevrilən bu regional münaqişələr silsiləsində Ermənistan-Azərbaycan sərhəd zonasında vəziyyət xüsusi diqqətli münasibət və sərhədlərin demarkasiyası və delimitasiyası ilə bağlı gələcək sistemli işlərin aparılmasını tələb edir. Başqa sözlə, bu optimizmi və tarazlığı gücləndirmək üçün hər şey ardıcıl və sistemli şəkildə edilməlidir”,- Klaçkov hesab edir.

Həmçinin rusiyalı politoloq vurğulayıb ki, özünün arzusu olmadan heç kim Ermənistanı İttifaq dövlətinə birləşdirməyə hazırlaşmır.

“Bəli, Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko həqiqətən də bu məsələ ilə bağlı danışıb, amma baxın, bu Ermənistan rəsmilərinin hansı reaksiyasına səbəb olub. Hətta bunun ehtimalını da şübhə altına aldılar. Lukaşenkonun sözləri daha çox ölkənin daxili siyasi gündəminə fokuslandığı kontekstində şərh edilib. Yəni Ermənistanın İttifaq dövlətinə qoşulma mövqeyi hətta neytral da deyil, əksinə mənfidir. Bununla belə, belə bir ehtimalı da istisna etmirəm. Sadəcə olaraq, Ermənistan, görünür, uzun bir transformasiya, bəlkə də anlaşma yolu keçməli, müəyyən çətinliklərdən keçməli və təkbaşına bu qənaətə gəlməli olacaq. Ola bilsin, Lukaşenko bunu deməkdə bir az tələsib”,- həmsöhbətimiz təklif edib.

Sonra o qeyd edib ki, Ermənistan-Azərbaycan dialoqunda vasitəçi rolunda çıxış edən ölkələr arasında vahid komanda yoxdur, onların hamısı sırf özlərinin, əsasən milli maraqlarını müdafiə edir.

“Və burada biz baxmaq lazımdır ki, hansı milli maraqlar həqiqətən regiona sülh və rifah gətirir, hansı isə əksinə, sabitliyin pozulmasına gətirib çıxara bilər. ABŞ və Rusiyanın bu məsələdə fərqli maraqları var. Avropa və Türkiyədə də tez-tez fikir ayrılıqları olur. Burada kifayət qədər mürəkkəb münasibətlər var və hər şeyin Cənubi Qafqazla məhdudlaşdığını düşünmək olmaz. Hesab edirəm ki, güclü qlobal güclər öz aralarında dialoq aparanda bir neçə regionda öz resursları, öz fəaliyyətləri ilə fəaliyyət göstərirlər. Bütün bunlar böyük siyasətin elementidir. Onların hansısa ümumi vəzifəsi olduğuna inanmaq sadəlövhlükdür”,- ekspert bildirib.

Klaçkov əmindir ki, Moskva Qarabağ probleminin həlli üçün daha effektiv və ənənəvi platformadır: “Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında Moskvada keçiriləcək görüşlər məhz Cənubi Qafqazda vəziyyətin sabitləşməsinə gətirib çıxaracaq formatdır. Moskva həqiqətən sabitləşmədə maraqlıdır. Mənə elə gəlir ki, Rusiyaya etibar etməmək üçün heç bir səbəb yoxdur, halbuki bütün digər alternativlər hardasa kömək edə bilər, ancaq dolayı yolla. Və çox vaxt belə səhifələr sadəcə Moskvanı bezdirmək üçün yaradılır. Rusiya ilə Azərbaycanı qonşuluq birləşdirir, bu uzun bir tarixdir, biz çox yaxında vahid dövlətdən- SSRİ-dən ayrılmışıq. İstər xalqlarımız səviyyəsində, istər dövlətlər səviyyəsində, istərsə də dövlət başçıları səviyyəsində çoxlu ümumi cəhətlərimiz var. Düşünürəm ki, danışıqlar prosesində yalnız Moskva inamlı və sakit atmosferi təmin edə bilər”.

Tərcümə - Elçin Bayramlı