"ABŞ-ın BMT-nin bəzi strukturlarından çıxması və maliyyələşməni azaltması beynəlxalq münasibətlər sistemində artıq müşahidə olunan transformasiyanın bir hissəsidir. Bu addım yalnız texniki və ya maliyyə qərarı deyil, həm də qlobal idarəetmə modelinə münasibətin dəyişməsi kimi qiymətləndirilməlidir".
Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında beynəlxalq ekspert Anar Əliyev deyib.
Onun sözlərinə görə, "United Nations İkinci Dünya müharibəsindən sonra beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyi qorumaq məqsədilə yaradılıb və uzun illər qlobal diplomatiyanın əsas platforması rolunu oynayıb: "Lakin son onilliklərdə təşkilatın effektivliyi ilə bağlı suallar artıb. Təhlükəsizlik Şurasında veto mexanizminin siyasi alətə çevrilməsi, böyük güclər arasında konsensusun zəifləməsi və bəzi münaqişələrin illərlə həll olunmaması təşkilata olan etimadı azaldıb. ABŞ-ın müəyyən strukturlardan çıxması iki əsas amillə izah oluna bilər. Birincisi, Vaşinqtonun bəzi qurumların fəaliyyətini qeyri-effektiv və ya milli maraqlara uyğun hesab etməməsidir. İkincisi isə qlobal güclər arasında artan rəqabət fonunda beynəlxalq təşkilatların təsir imkanlarının məhdudlaşmasıdır. Bu, çoxqütblü dünya nizamına keçid prosesinin göstəricisi kimi də dəyərləndirilə bilər. Bunun beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminə təsiri isə mürəkkəbdir. ABŞ BMT büdcəsinə ən böyük maliyyə töhfəsi verən ölkələrdən biridir. Maliyyələşmənin azalması humanitar proqramlara, sülhməramlı missiyalara və inkişaf layihələrinə birbaşa təsir göstərə bilər. Digər tərəfdən, bu boşluğun başqa güclər tərəfindən doldurulması ehtimalı da mövcuddur ki, bu da təşkilat daxilində siyasi balansın dəyişməsinə səbəb ola bilər.
Əsas problem isə daha dərin xarakter daşıyır: BMT Nizamnaməsində təsbit olunmuş suveren bərabərlik, münaqişələrin dinc yolla həlli və güc tətbiq etməmək prinsiplərinin praktikada selektiv şəkildə tətbiqi təşkilatın legitimliyini zədələyir. Böyük dövlətlərin beynəlxalq hüquqa fərqli yanaşması normativ sistemin zəifləməsinə gətirib çıxarır. Bu isə qlobal səviyyədə hüquqa əsaslanan qaydalar sisteminin yerini daha çox güc balansına əsaslanan münasibətlər modelinə verə bilər. Uzunmüddətli perspektivdə iki ssenari mümkündür. Birinci ssenari – BMT daxilində islahatların aparılması, Təhlükəsizlik Şurasının strukturunun və qərar mexanizmlərinin yenilənməsi, şəffaflığın artırılması. İkinci ssenari isə beynəlxalq sistemin daha da parçalanması və regional ittifaqların, alternativ platformaların güclənməsidir. Hər iki halda qlobal idarəetmə modeli dəyişir. ABŞ-ın bu addımı yalnız bir dövlətin qərarı kimi deyil, beynəlxalq sistemdə dərin struktur dəyişikliklərinin əlaməti kimi qiymətləndirilməlidir. Əgər BMT öz legitimliyini və effektivliyini qorumaq istəyirsə, institusional islahatlar qaçılmaz olacaq. Əks halda, beynəlxalq münasibətlər sistemi daha qeyri-sabit və proqnozlaşdırılması çətin mərhələyə keçə bilər".
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
.jpg "Bakıya qarşı gizli müharibə - DETALLAR")
USD
EUR
GBP
RUB
