Ermənistana oxunan yeni talaq - RAKURS

İrəvan Moskvanı Brüsselə necə dəyişir?

Avropa Parlamentinin üzvləri Aİ ilə Ermənistan arasında daha sıx əlaqələrin qurulması, o cümlədən ona namizəd üzvlük statusunun verilməsi, eləcə də İrəvanla Bakı arasında sülh müqaviləsinin bağlanmasının zəruriliyi ilə bağlı qətnamə qəbul ediblər. Sənəddə qeyd edildiyi kimi, qərar digər məsələlərlə yanaşı, Ermənistanın KTMT-dəki üzvlüyünün dondurulması, respublikanın Rusiyadan asılılığının azaldılması, Fransa və digər Aİ ölkələri ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərə alınaraq qəbul edilib. Bundan əlavə, avropalı deputatlar bu yolla İrəvanı Moskvadan qorumaq (oxu qoparmaq) istəyirlər.

İlk addımlar kimi Avropa Parlamenti respublika üçün vizasız rejimin tətbiqi, onunla ticarət-iqtisadi əlaqələrin gücləndirilməsi və Aİ-nin Azərbaycanla sərhəddə müşahidə missiyasının 2025-ci ilə qədər uzadılması istiqamətində işə başlamağı təklif edir. Həmçinin Avropa Parlamentinin deputatları bir daha Aİ ölkələrini Ermənistanın suverenliyini təhdid edəcəyi təqdirdə Azərbaycana qarşı sanksiyalar tətbiq etməyə hazır olmağa çağırıblar. Eyni zamanda, İrəvanın 1991-ci il Alma-Ata bəyannaməsi əsasında Bakı ilə sülh bağlamaq və sərhədin sovet xəritələri ilə çəkilməsi təklifini dəstəkləyirlər.

Baş nazir Paşinyan deyib ki, bu, Ermənistanın gələcəyinə baxışı müzakirə etmək üçün başqa səbəbdir. Ümid etdiyini bildirib ki, siyasi qüvvələr, ictimai təşkilatlar, cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri, vətəndaşlar Avropa Parlamentindən bu mesaja öz münasibətini bildirəcəklər, çünki belə mesajlar hökumətdən və ya parlament çoxluğundan qat-qat geniş reaksiya tələb edir. Ermənistana Aİ üzvlüyünə namizəd statusunun verilməsi təklifinə gəlincə, bu jest həm də siyasi jest və Ermənistanın xarici siyasətində dəyişikliklərə nail olmaq istəyi kontekstində nəzərdən keçirilməlidir. Nə İrəvanda, nə də Aİ-yə üzv ölkələrin paytaxtlarında bu məsələ hazırda siyasi müstəvidə qaldırılmır. Onun inkişafı daha çox Avropada və regionumuzda gedən geosiyasi proseslərlə, o cümlədən Avropa Parlamentinə və Aİ-nin bir sıra əsas üzv ölkələrinin parlamentlərinə seçkilərlə bağlıdır.

Avropa inteqrasiyası Avropa Parlamentinin qətnamələri ilə müəyyən edilməyən mürəkkəb və uzunmüddətli prosesdir. Birincisi, Aİ özü ölkəni üzvlüyünə dəvət etməlidir. İkincisi, Kopenhagen meyarlarına (demokratiya səviyyəsi, qanunun aliliyi, insan və azlıqların hüquqlarının müdafiəsi, kifayət qədər güclü iqtisadiyyat və s.) cavab verməlidir. Üçüncüsü, ərizə vermək, namizəd statusu almaq, üzvlük danışıqlarına başlamaq lazımdır. Bütün bunlar isə onilliklər tələb edir.

Bu arada Ermənistan başqa problemlə üz-üzə qalıb: Azərbaycan Ermənistan hakimiyyətinin indiyədək arxalandığı prinsiplərə uyğun olaraq Tavuş vilayətində ona məxsus olan 4 kəndin dərhal geri qaytarılmasını tələb edir. Baş nazir Nikol Paşinyan martın 12-də keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib ki, onun ölkəsində indiyə qədər Bağanıs Ayrım, Aşağı Əskipara, Xeyrimli və Qızılqacılı adlı yaşayış məntəqələri olmayıb, ona görə də Bakı onları özü üçün götürə bilər. Düzdür, bu, sərhədlərin delimitasiyası çərçivəsində baş verməlidir. Bundan sonra Ermənistanı Gürcüstan və İranla birləşdirən yolun bir hissəsi Azərbaycan ərazisində olacaq. Paşinyan dolama yol getməyə hazır olduğunu da deyib.

Ermənistan hakimiyyətinin ən azı 2022-ci ilin oktyabrından sovet xəritələri üzrə delimitasiyada israr etməsinə baxmayaraq, Paşinyanın qərarı respublikanın bir çox sakinlərində mənfi emosiyalar yaradıb. İrəvan küçələrindəki insanlar etiraf edirlər ki, onlar uzun müddətdir ki, baş nazirin sözlərinə qulaq asmamağa çalışıblar, çünki onun sözləri onların beynini bulandırır. Ermənistan paytaxtının sakinləri şübhə etmirlər ki, Paşinyan hər şeydən əl çəkməyə hazırdır. Paşinyanın siyasi rəqibləri apokaliptik mənzərə yaradırlar. Məsələn, “Çiçəklənən Ermənistan” partiyasının siyasi şurasının üzvü Arman Abovyan qeyd edib ki, İrəvan respublikanı Gürcüstan, Avropa İttifaqı və Rusiya ilə birləşdirən yeganə yolu itirməklə yanaşı, həm də Ermənistanda effektiv müdafiə xəttini itirəcək. Parlamentin “Mənim şərəfim var” fraksiyasının katibi Tiqran Abramyan qeyd edib ki, son vaxtlara qədər Bakı ilə danışıqların ilkin şərti kimi ondan qoşunların 2021-2022-ci illərdə işğal etdiyi ərazilərdən çıxarılmasını tələb edən hakimiyyət bu gün özləri birtərəfli ərazi güzəştlərinə hazırlaşır.

Hakim “Mülki Müqavilə” partiyasından olan deputat Qaqik Melkonyan həmvətənlərini ərazilər uğrunda döyüşməməyə çağırıb. Onun sözlərinə görə, 4 kənd heç vaxt Ermənistana aid olmadığı üçün onları geri qaytarmaq lazımdır. Eyni zamanda parlamentari xatırladıb ki, Ermənistanın Artsvaşen (Gədəbəyin Başkənd kəndi) anklavı ilə bağlı problem var, rəsmi İrəvanın hansısa başqa ərazi ilə mübadilə etməyə ümid edir. Strateji Araşdırmalar və Təşəbbüslər üzrə Analitik Mərkəzin rəhbəri Hayk Xalatyan təklif edib ki, Avropa Parlamentinin qətnaməsi digər məsələlərlə yanaşı, Ermənistanın mövcud ərazi problemlərini və respublika hökumətinin əvvəlki uğursuzluqlarını işıqlandırmaq üçün lazımdır.“Avrointeqrasiya ilə bağlı söhbətlər Ermənistan cəmiyyətinin diqqətini Qarabağın itirilməsindən və sərhədyanı ərazilərdə kəndlərin təslim edilməsindən yayındırmalıdır. Bununla belə, Qərb İrəvanla yarı yolda ona məhəbbətdən deyil, Rusiya ilə geosiyasi qarşıdurmanın tərkib hissəsi kimi görüşür”, - ekspert bildirib.

Ermənistan NATO-ya yox, harasa üzv olmaq istəyir

Ermənistanın Rusiyadan, eyni zamanda iki ölkənin hələ də üzvü olduğu ittifaqlardan uzaqlaşması prosesi hər gün olmasa da, hər həftə xəbər gətirir. Baş nazir Nikol Paşinyan martın 14-də deyib ki, Ermənistan Avropa Parlamentinin qətnaməsini mümkün qədər geniş şəkildə müzakirə etməlidir. Xatırladaq ki, avropalılar əvvəllər respublikaya Aİ-yə namizəd ölkə statusunun verilməsi imkanını nəzərdən keçirmək təklifi etmişdilər. Moskva isə İrəvanın siyasətindən narazılığını gizlətmir, lakin hələ də aktiv addım atmır.

Ermənistanın Rusiya və Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) ilə münasibətləri, daha dəqiq desək, bu münasibətlərin pisləşməsi ilə bağlı xəbərlər tez-tez eşidilir. İrəvanın Avropa İttifaqı, Brüsselin isə Ermənistanla bağlı bəyanat verdiyi tarixləri də nəzərə almaq lazımdır. Bu ayın əsas hadisələrindən biri də martın 6-da Ermənistan hakimiyyətinin elan etdiyi, “rus sərhədçiləri Zvartnots hava limanını tərk etməlidirlər” iddiasıdır. Həmin gün Moskva Ukraynanın taleyinin təkrarlanmasına eyham vurdu.

Martın 9-da Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan Türkiyənin TRT-World telekanalına müsahibəsində deyib ki, son üç-dörd il ərzində qarşılaşdığımız bütün çətinlikləri nəzərə alaraq, Ermənistanda yeni imkanlar fəal şəkildə müzakirə olunur. Bu seriyada Aİ-yə üzvlük ideyası da var desəm, sirr açmayacağam. Ermənistan xalqının Avropa istəkləri var.

Ermənistan paytaxtında keçirdiyi mətbuat konfransında Nikol Paşinyan respublikanın öz məsuliyyət sahəsi ilə bağlı suala cavab vermədiyi təqdirdə təşkilatı tərk edə biləcəyini bildirib. “Bu gün də bu məsələ masada qalmaqda davam edir. Əgər KTMT bu suala cavab verirsə və bu, bizim ideyalarımıza uyğundursa, bu o deməkdir ki, Ermənistanla KTMT arasında bütün məsələlər bundan sonra həllini tapacaq. Əks halda, Ermənistan KTMT-dən çıxacaq”, - deyə Ermənistanın baş naziri bildirib.

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi və Kreml martın 13-də Paşinyana cavab verib. Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bildirib ki, prezident administrasiyası cənab Paşinyanın bəyanatlarından sonra vəziyyətə aydınlıq gətirəcək. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova isə Ermənistan hakimiyyətinin KTMT mövzusundakı ritorikasını “hücum” adlandırıb. Ermənistanın addımlarından Rusiya açıq şəkildə qıcıqlanır. Moskvadan ölkə hakimiyyətinə qarşı tənqidlər planlaşdırıldığı kimi - xanım Zaxarovanın hər brifinqində eşidilir. Adətən vurğulanır ki, Nikol Paşinyan və onun tərəfdarları, Moskvanın hesab etdiyi kimi, erməni xalqının maraqlarına zidd hərəkətlər edir. Lakin Rusiya tərəfi Ermənistan istiqamətində heç bir addım atmağa tələsmir. Baxmayaraq ki, iqtisadi əlaqələri nəzərə alsaq, belə rıçaqlar var.

Bununla belə, İrəvana iqtisadi təzyiqlər fəsadlarla doludur. Birincisi, bundan ilk növbədə Ermənistan əhalisi əziyyət çəkəcək ki, bu da respublika daxilində Moskvaya xal əlavə etməyəcək. İkincisi, İrəvan hələ də Rusiya ilə birlikdə Avrasiya İqtisadi Birliyinin üzvüdür. Genişlənməyi planlaşdıran təşkilatın imici baxımından üzvlərdən birinə təzyiqlər artıq assosiasiyada olanlar və ona üzv olmaq barədə düşünənlər üçün pis siqnaldır. Üçüncüsü, Rusiyanın postsovet ölkələrinə qarşı sanksiyaları heç vaxt nəticə verməyib: şərab və digər məhsulların idxalına qoyulan qadağalar Moldova və Gürcüstanı Aİ-yə daxil olmaq yolundan əl çəkməyə məcbur etmədi. İndi Ermənistan bu yolu tutmaq niyyətindədir.

V.VƏLİYEV