Rusiya və Azərbaycan Qərb və Ermənistanın planlarını pozacaq – MÜSAHİBƏ

Tanınmış politoloq, “Milli müdafiə” jurnalının baş redaktoru İqor Korotçenko “Moskva-Baku” portalına müsahibəsində Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin bu il niyə imzalanmadığı ilə bağlı danışıb. - Niyə bu il Azərbaycanla Ermənistan arasında sülhün imzalanmasına nail olmaq mümkün olmadı? - Böyük gözləntilər var idi ki, 2022-ci ildə Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsi imzalanacaq. Lakin ilin ikinci yarısı, xüsusən də son aylar göstərdi ki, Ermənistan rəhbərliyi qarşıdurma davranış modeli seçib və üçtərəfli bəyanatda və sonradan ən yüksək səviyyədə əldə olunmuş razılaşmalar üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməməsi ilə yanaşı, Azərbaycan tərəfinə qarşı genişmiqyaslı həm siyasi, həm də hərbi təxribatlar taktikası seçib. Son həftələr İrəvan sözün əsl mənasında neqativlərlə dolub. Məhz buna görə də Bakı ilə İrəvan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması, nizamlanmanın əsas nöqtələri üzrə irəliləyişlə bağlı bütün ümidlər bu il ümid olaraq qaldı. Aydındır ki, bu, şüurlu siyasətdir və həm də onunla səciyyələnirdi ki, il ərzində Ermənistan nizamlamadakı vəziyyətə xarici oyunçuları fəal şəkildə cəlb etməyə çalışıb. O, Fransanı, ABŞ-ı, ATƏT-in Minsk Qrupunu, ümumilikdə Qərb ölkələrini, Avropa İttifaqını cəlb etməyə çalışaraq beynəlxalq erməni diasporunun səylərinin dünyanın əsas paytaxtlarında siyasi əhval-ruhiyyəyə də təsir edəcəyini düşünüb. Son hadisələr 2023-cü il üçün də nikbinlik vermir. - Göründüyü kimi, Ermənistan tərəfindən üçtərəfli danışıqların son pozulmaları İrəvanın eyni siyasəti ilə bağlıdır - həm Brüsseldə Azərbaycan, Ermənistan liderləri və Avropa İttifaqı Şurasının rəhbəri, həm də ötən həftə Moskvada Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri səviyyəsində. - Doğrudur. Brüsselə gəlincə, burada Paşinyan danışıqlarda öz mövqeyini gücləndirmək istəyib, ona görə də erməni maraqları üçün dünyanın əsas siyasi lobbiçisi olan Fransa prezidentinin iştirakını ilkin şərt edib. Bildiyimiz kimi, Fransa Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması ilə bağlı tamamilə qeyri-konstruktiv mövqe tutub. Bu il biz Fransadan bir sıra qalmaqallı anti-Azərbaycan demarşlarının şahidi olduq. Bu, Azərbaycanın Fransadakı səfirliyinə hücumdur. Və Fransa Senatı və Milli Assambleyası tərəfindən qəbul edilən və Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonunda yaşayan erməni əhalisinin separatçı istəklərinin tamamilə həyasız, kinsiz formada dəstəkləndiyi anti-Azərbaycan bəyanatları. Bu, həm də Fransadakı erməni lobbisinin dağıdıcı fəaliyyətidir. Paşinyan Fransa tərəfi ilə fəal əməkdaşlıq edib. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru və Britaniya xarici kəşfiyyatı Mİ6-nın direktorunun İrəvana səfərlərini, Qərb güc mərkəzlərinin aktiv fəaliyyətini də xatırlayaq. Avropa İttifaqının Ermənistan-Azərbaycan sərhədində bədnam monitorinq missiyası. İrəvanın Qarabağda Rusiya sülhməramlılarının əvəzinə NATO kontingentinin yerləşdirilməsini təmin etmək üçün aktiv cəhdləri. Bütün bunlar, əlbəttə ki, sülh prosesinə təsir etdi. Bu siyasət Ermənistan tərəfindən müxtəlif növ silahlı təxribatların kəskin şəkildə artması ilə müşayiət olundu. Bütün bunlar vəziyyəti ciddi şəkildə pozdu. Ararat Mirzoyanın Rusiya xarici işlər nazirinin vasitəçiliyi ilə Azərbaycan xarici işlər naziri ilə görüş üçün Moskvaya gəlməkdən imtina etdiyi son hadisələr də daxil olmaqla. Üstəlik, o, bunu tamamilə abırsız şəkildə edib və bu, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbərinin müvafiq reaksiyasına səbəb olub. Hələ baş nazir Nikol Paşinyanın Rusiya sülhməramlı kontingentinə qarşı yolverilməz tonda və Kremlin və Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndələrinin cavab verməyə məcbur olduğu ifadələrə baxın. Bütün bunlar atmosferə və sülh yolu ilə nizamlanma imkanlarına son dərəcə mənfi təsir göstərdi. Açığı, İrəvan bilərəkdən belə bir davranış taktikası seçdi. Amma mənfi cəhətləri nəzərə almasaq, bu heç kimə, o cümlədən Ermənistanın özünə heç nə gətirməyəcək. Laçın dəhlizindəki vəziyyət də Ermənistan tərəfindən qəsdən təhrik edilir. Bu məsələ, əgər erməninin iradəsi olsaydı, artıq həll oluna bilərdi. Sergey Lavrovun bəyanatlarına əsaslanaraq, XİN Qarabağdakı mədənlərdə qeyri-qanuni iqtisadi fəaliyyət probleminin mümkün müzakirə mövzusu olduğunu etiraf edir. Lavrov qeyd edib ki, sülh müqaviləsi bütün məsələləri həll edə bilər. Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonu ərazisində qeyri-qanuni fəaliyyət Ermənistan firmaları tərəfindən həyata keçirilir ki, onların son benefisiarları bəzi ofşor şirkətlər və Qərb iş adamlarıdır. Burada təkcə Azərbaycanın təbii sərvətlərinin talanması deyil, ətraf mühitə vurulan zərbə ilə müşayiət olunur. Əgər Ermənistan bu qeyri-qanuni fəaliyyətlə bağlı təlaş salırsa, deməli, bu, kiməsə lazımdır. Bu onu göstərir ki, görünür, İrəvanda maraqlı tərəflər var, çünki bu cür fəaliyyət onların təşkilatçılarına hər ay on milyonlarla dollar gəlir gətirirdi. İndi talan etmək və ixrac etmək mümkün olmayanda, təbii ki, bundan çox əziyyət çəkənlər də var. - Yəni, Ermənistan sülhə doğru getmək istəmir, nizamlanmanı geri atmaq istəyir? - Ermənistan nizamlanma ilə bağlı üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməmək üçün gecikdirmə, təxribat, demaqogiya, siyasi və hərbi təxribat taktikasını davam etdirmək istəyir. Paşinyanın motivləri tamamilə aydındır. Onun üçün əsas məsələ şəxsi siyasi hakimiyyəti saxlamaqdır, çünki o, artıq onun cazibədarlığını və onun çevrilmə imkanlarını dadıb. Bu baxımdan Ermənistan ənənəvi, ardıcıl, tamamilə əvvəllər apardığı siyasətin ruhuna uyğun hərəkət edir. Zaman keçir, regional və beynəlxalq vəziyyət dəyişir, regionda qüvvələr balansı dəyişir, yeni siyasi reallıq yaranır, amma Ermənistanın siyasətində heç nə dəyişmir. Erməni siyasi elitasının mentaliteti necə idisə, elə də qalır. Ermənistan iki il əvvəl məğlubiyyətdən, təslim olmaqdan “ayıldı” və yenə də dişlərini nümayiş etdirərək, hər yerdə tələ qurmağa və Qərb elitasının göz yaşını sıxaraq bütün dünyaya “soyqırım”ın demək olar ki, başlandığıını təbliğ etməyə çalışır. Halbuki, Qarabağda olan ermənilərə qarşı nəsə edilməsi tamamilə cəfəngiyyatdır. Qərb Rusiyanı ənənəvi mövcudluğu və təsir dairəsi olan Ermənistan-Azərbaycan nizamlanmasından sıxışdırmaq üçün il ərzində Ermənistandan da öz aləti kimi istifadə edib. Bu bir tərəfdən. Digər tərəfdən, Qərb və Ermənistan Rusiya və Azərbaycanı bir-birinə sıxışdırmağa, münaqişəyə sövq etmək istəyirlər ki, bu da Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin reallaşmasını pozsun. - Sergey Lavrov dekabrın 23-də Moskvada azərbaycanlı həmkarı ilə danışıqların yekunlarına əsasən bildirib ki, sülh sazişinin imzalanmaması üçün heç bir səbəb yoxdur, çünki bunun üçün bütöv əsas var, Praqada qəbul olunmuş bəyanat bunu mümkün edir. bütün məsələləri həll edin. Bu Ermənistandan siqnaldırmı? - Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi ənənəvi olaraq Bakı ilə İrəvan arasında münasibətlərin normallaşması üçün əlindən gələni edir. Aydındır ki, sülh müqaviləsi ilk növbədə tərəflərin ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınmasına əsaslanmalıdır. Ermənistan isə bu tezisi müxtəlif hiylələrlə ört-basdır etməyə çalışır ki, bu da ermənilərin gözündə sülh müqaviləsinin əsas dəyərini sıfıra endirəcək. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən formalaşdırılmış və İrəvanla Bakı arasında sülh sazişinin bünövrəsinə, əsasına çevrilməli olan 5 prinsip var. Bu, heç bir istisnasız olaraq, Azərbaycan Qarabağında yaşayan ermənilərin müəyyən statusuna iddialar olmadan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün əsas tanınmasıdır. Paşinyan hiylə işlətməyə davam edəcək. Sülh istəklərini bəyan etmək, lakin de-fakto əksinə hərəkət etmək. - Bununla yanaşı, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi bir daha bəyan etdi ki, sülh sazişi müəyyən müddətə bağlanmamalıdır. Burada ən vacib şey effektiv nəticədir. Belə bir mövqe necə şərh edilə bilər? - Bunu elə şərh etmək olar ki, 2023-cü ildə heç nə imzalanmayacaq. Yaxşı, əsas tərəflərdən biri olan Ermənistanın Moskva danışıqlarında iştirak etməməsini necə şərh etmək olar? Əslində bu, sadəcə demarş deyil, Ermənistanın Rusiyaya hörmətsizliyinin belə bir ictimai göstəricisidir. Ararat Mirzoyanın gəlib danışıqlarda iştirakına, imkan daxilində müəyyən kompromislər axtarmasına heç nə mane olmurdu. Ermənistanın bu danışıqlardan imtina etməsinin özü də eyni siyasətin davamıdır. Xatırlayırıq ki, İrəvanda keçirilən KTMT sammitində Nikol Paşinyan onun əsas sənədlərini imzalamaqdan imtina etmişdi. İndi İrəvan çox vacib olan danışıqlar üçün Moskvaya gəlməkdən imtina etdi, çünki Avropa yolunda hələ də qırmızı işıq yanır və yaxın gələcəkdə orada görüşlər demək olar ki, mümkün deyil. Bu, İrəvanın şüurlu siyasətidir, uçot dərəcəsini artırmaq, Rusiyaya qarşı hərbi-siyasi şantajla məşğul olmaq cəhdlərini təhrik etmək siyasətidir. Bu cür davranış Moskva ilə İrəvan arasında mehriban qonşuluq münasibətləri, əməkdaşlıq prinsiplərinə uyğun gəlmir. Ermənistan Rusiyaya dişini qıcayıb qapını amansızcasına çırpmaq istəyir. Bu birdəfəlik hərəkət deyil, düşünülmüş, əvvəlcədən planlaşdırılmış uzunmüddətli davranışdır. - Bu şəraitdə Rusiya və Azərbaycan nə edəcək? - Rusiya və Azərbaycanın görməli olduğu ilk şey vəziyyətdən xəbərdar olmaq və düşmənlərimizin öz istək və maraqlarını həyata keçirməsinə mane olmaq üçün hərəkət etməkdir. Həm Rusiyada, o cümlədən müxtəlif səviyyələrdə, həm də Rusiya Federasiyası ilə Azərbaycan arasında baş verə biləcək toqquşmada kənardan xeyli maraqlı tərəflər var. Aydındır ki, kütləvi kampaniya gedir. Gələcək üçün, üçlü bəyanatın ideya və mənaları uğrunda mübarizə gedir. Hesab edirəm ki, Moskva bu halda öz milli maraqlarını və sağlam praqmatizmini rəhbər tutmalıdır. Azərbaycan Rusiya üçün postsovet məkanında əsas ticarət və iqtisadi tərəfdaşlardan biridir. Etibarlı müttəfiq. Üstəlik, bütün yeni reallıqlar fonunda, o cümlədən onun vasitəsilə Şimal-Cənub dəhlizinin fasiləsiz işləməsi mümkün olacaq. Bu il əlaqələrimizin gələcək üçün əhəmiyyətini bir sıra tədbirlər göstərdi. Bunlar Mixail Mişustinin səfəri çərçivəsində Bakıda keçirilən Rusiya-Azərbaycan Regionlararası Forumu, Xəzər İqtisadi Forumu, Verona Avrasiya İqtisadi Forumudur. Bu, bizim ən böyük enerji şirkətlərimizin Azərbaycanla müxtəlif formatlarda əməkdaşlığa marağıdır. Azərbaycanla əlaqələrimiz Rusiya Federasiyası üçün son dərəcə dəyərlidir. Rusiya və Azərbaycan ən kritik məqamlarda belə ortaq məxrəc görməlidir. Nə emosiyaların, nə də erməni maraqlarının lobbiçilərinin münasibətlərimizi korlamasına imkan verməməliyik. Hesab edirəm ki, əsas amil ölkələrimizin liderləri arasında yaranmış münasibətlərə inamdır. Ona görə də informasiya sahəsində Rusiya və Azərbaycanı bir-birinə qarşı qoymaq cəhdlərinə baxmayaraq, bu cəhdlərin təşəbbüskarları uğur qazana bilməyəcək. Rusiya üçün xüsusi hərbi əməliyyat məsələlərinə diqqət yetirmək son dərəcə vacibdir. Ona görə də Cənubi Qafqazda yeni münaqişəni qızışdırmağa, Rusiya və Azərbaycanı bu münaqişəyə cəlb etməyə çalışanlar ya erməni maraqlarını güdürlər, ya da Zaqafqaziyada ikinci cəbhə yaratmağa çalışırlar. Biz bunu bütün səviyyələrdə tamamilə dayandırmalıyıq. - Sankt-Peterburqda MDB dövlət başçılarının qeyri-rəsmi sammiti ərəfəsində Dmitri Peskov Putin, Əliyev və Paşinyan arasında üçtərəfli görüşün planlaşdırılmadığını bildirib. Düzdür, sonradan onun tərəfindən deyildi ki, üçtərəfli pərdəarxası təmaslar ola bilər... Və bu gün Vladimir Putin Paşinyanla ikitərəfli görüşdə belə üçtərəfli əlaqələri təsdiqləyib. - Hesab edirəm ki, həm Vladimir Putin, həm də İlham Əliyev bir çox məsələlərin həll oluna biləcəyi rəsmi məhsuldar üçtərəfli görüşün keçirilməsinə tamamilə hazır idilər. Açığı, Ermənistan tərəfi nəinki hazır deyil, belə bir görüşü istəmir. İrəli getmək üçün bütün imkanlar var, belə bir görüşün rəsmi şəkildə baş tutmaması, hesab edirəm ki, bu, həm də rəsmi İrəvanın şüurlu mövqeyidir. Ola bilsin ki, sonradan Paşinyana buna baxmayaraq başa salıblar ki, o, razılaşmaları yerinə yetirməli, məsələlər həll olunmalıdır. Ona görə də pərdəarxası danışıqlar aparıla bilər. İstənilən halda tarixin məntiqi sadəcə olaraq Ermənistanı İkinci Qarabağ müharibəsindən və üçtərəfli sazişin imzalanmasından sonra formalaşmış reallıqları tanımağa məcbur edəcək. Məsələ hansı ssenari əsasında və nəyin bahasına olmasıdır. Amma gec-tez bu baş verəcək. Xərcləri və qiyməti çox yüksək olarsa, Ermənistan ödəyəcək. Və bütün iddialar Ermənistanın siyasi rəhbərliyinə verilməli olacaq. Tərcümə - Elçin Bayramlı