"Dünyəvi təhsil dini dəyərlərə qarşı deyil, ümumi qaydalara hörmət prinsipidir" - SOSİOLOQ

"Dünyəvi təhsil dini dəyərlərə qarşı deyil, ümumi qaydalara hörmət prinsipidir. Azərbaycan dünyəvi dövlətdir və təhsil sistemimiz də bu prinsip əsasında formalaşıb. Mən hesab edirəm ki, məktəblərdə dini məsələlərlə bağlı qaydaları müzakirə edərkən mövzuya emosiyalarla deyil, hüquqi, maarifləndirici və sağlam düşüncə ilə yanaşmalıyıq. Çünki burada əsas məsələ hər hansı dinə qarşı münasibət deyil, məktəbin öz missiyasına uyğun fəaliyyət göstərməsi və hamı üçün müəyyən edilmiş qaydalara əməl olunmasıdır".

Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında "Yeni Həyat" Humanitar və Sosial Dayaq İctimai Birliyinin sədri Nailə İsmayılova deyib.

Onun sözlərinə görə, bir məqamı aydınlaşdırmağa ehtiyac var: dünyəviliyin dinsizliklə heç bir əlaqəsi yoxdur, yəni dünyəvilik dinsizlik demək deyil. Dünyəvi dövlət vətəndaşın dini inancına hörmətlə yanaşır. Eyni zamanda, dövlət təhsil müəssisələri hər hansı dini baxışın deyil, elmi biliklərin, dünyəvi təhsilin, milli və ümumbəşəri dəyərlərin tədris olunduğu məkanlardır. Mənim fikrimcə, bu iki anlayışı bir-birinə qarşı qoymaq düzgün deyil. İnsan həm dini dəyərlərinə, həm də dünyəvi təhsilin prinsiplərinə hörmətlə yanaşmalıdır. Bunlar bir-birini inkar edən deyil, düzgün sərhədlər daxilində yanaşı mövcud ola bilən anlayışlardır:

"Məktəb yalnız təhsil deyil, həm də nizam-intizam və bərabərlik mühitini özündə ehtiva edir. Eyni zamanda, məktəb uşaqların bilik qazandığı, dünyagörüşünün formalaşdığı, cəmiyyət daxilində davranış qaydalarını öyrəndiyi mühüm sosial institutdur.

Məktəblərdə vahid geyim formasının və ümumi daxili qaydaların müəyyənləşdirilməsi də bu yanaşmanın bir hissəsidir. Belə qaydaların məqsədi şagirdləri fərqləndirmək deyil, təhsil mühitində ümumi standartları qorumaqdır. Əgər müəyyən tələblər qanunvericiliklə müəyyən edilibsə, onların tətbiqini avtomatik olaraq dinə qarşı mübarizə kimi təqdim etmək doğru olmaz.

Burada vacib şərt odur ki, qaydalar aydın, əsaslandırılmış, hamıya bərabər tətbiq edilən və uşaqların ləyaqətinə hörmət edən şəkildə həyata keçirilsin. Təbii ki, heç bir şagird dini inancına görə alçaldılmamalı, təhqir olunmamalı və məktəb mühitindən kənarlaşdırılmamalıdır.

Söhbət hicaba qarşı olmaqdan getmir. Xüsusilə hicabla bağlı müzakirələrdə emosional yanaşmaların əvəzinə hüquqi və maarifləndirici mövqenin üstün tutulmasını vacib hesab edirəm. Mən dini inanca və insanların öz əqidələrinə hörmətlə yanaşılmasının tərəfdarıyam. Lakin məktəbdə müəyyən edilmiş geyim qaydalarına əməl olunması məsələsi də ayrıca və obyektiv şəkildə qiymətləndirilməlidir. Mən bir Azərbaycan vətəndaşı olaraq cəmiyyətin “dinə qarşı olanlar” və “dini müdafiə edənlər” şəklində iki düşərgəyə bölünməsinin qəti əleyhinəyəm. Məqsəd qarşıdurma yaratmaq deyil, mövcud qaydaların mahiyyətini düzgün izah etməyə çalışmaqdır.

Xüsusilə uşaqlarla bağlı məsələlərdə daha həssas davranmalıyıq. Uşaqlar böyüklərin ideoloji mübahisələrinin tərəfinə çevrilməməli, dini seçimlərə görə bir-birinə qarşı qoyulmamalıdırlar. Onlara həm öz ailələrinin dəyərlərinə hörmət etməyi, həm də fərqli düşünən insanlarla birgə yaşamağı öyrətməliyik.

Mən hesab edirəm ki, uşağın dini dünyagörüşünün formalaşmasında ailənin rolu mühümdür. Bununla yanaşı, məktəb uşağa sərbəst düşünməyi, elmi biliklərə yiyələnməyi, sual verməyi və müstəqil qərar qəbul etməyi öyrətməlidir. Bu proses təzyiq və qorxu üzərində deyil, maarifləndirmə və qarşılıqlı hörmət üzərində qurulmalıdır.

Cəmiyyətə sözügedən məsələlərlə bağlı qaydalar aidiyyəti qurumlar tərəfindən hüquqi əsaslarla, sadə və anlaşıqlı dildə izah edilməlidir. Valideynlərə, müəllimlərə və şagirdlərə məktəbin dünyəvi xarakterinin nə demək olduğu, vahid geyim tələblərinin hansı məqsədlə tətbiq edildiyi və bu qaydaların necə həyata keçirildiyi barədə dolğun məlumat verilməlidir.

Eyni zamanda, məktəb rəhbərliyi və müəllimlər bu məsələlərdə nümunəvi davranış göstərməlidirlər. Heç bir halda uşağın şəxsiyyətinə toxunmaq, onu ictimaiyyət qarşısında utandırmaq olmaz.

Digər vacib məsələ valideynlərlə dialoqun gücləndirilməsidir. Bəzən mübahisələr qaydaların özündən çox, onların mahiyyətinin düzgün anlaşılmamasından və yanlış məlumatların yayılmasından yaranır. Açıq söhbətlər, maarifləndirici görüşlər və hüquqi izahlar bu anlaşılmazlıqların aradan qaldırılmasına kömək edir.

Cəmiyyət anlamalıdır ki, məktəbdə vahid qaydaların mövcudluğu dini dəyərlərin ailədə yaşadılmasını və insanın öz inancına hörmət edilməsini inkar etmir. Burada əsas məsələ hər kəsin hüquqlarını qorumaqla yanaşı, təhsil müəssisəsinin müəyyən edilmiş prinsiplərə uyğun fəaliyyət göstərməsidir.

Mənim mövqeyim qətidir: Azərbaycanın dünyəvi təhsil prinsiplərinə hörmət etmək heç bir dinə qarşı çıxmaq demək deyil. Eyni zamanda, dini etiqad azadlığına hörmət göstərmək də məktəblərdə müəyyən edilmiş qanuni qaydaları nəzərə almamaq anlamına gəlməməlidir.

Bizim əsas məqsədimiz uşaqlarımıza həm milli-mənəvi dəyərlərimizi, həm də hüquqa, elmə, fərqli düşüncələrə və ümumi qaydalara hörmət etməyi öyrətmək olmalıdır.

Güclü cəmiyyət fərqli inanclara sahib insanların bir-birinə hörmət etdiyi, qanun qarşısında bərabər olduğu və uşaqların təhsil hüququnun hər şeydən üstün tutulduğu cəmiyyətdir. Dünyəvi təhsilin mahiyyəti də məhz belə bir mühitin formalaşmasına xidmət edir".