Onlayn alış-veriş trendləri: Azərbaycan hansı mövqedədir? - ARAŞDIRMA

Rəqəmsal texnologiyalar və internetin sürətlə yayılması dünya üzrə alış-veriş davranışlarını dramatik şəkildə dəyişdirib. Ənənəvi mağazalara gedib alış-veriş etməkdən daha çox, istehlakçılar mobil tətbiq və onlayn platformalar vasitəsilə evdən çıxmadan alış-veriş etməyi üstün tuturlar. Bu qlobal trendin əsas səbəblərindən biri rahatlıq, müqayisəli qiymətlər və məhsul çeşidinin geniş olmasıdır. COVID-19 pandemiyası dövründə bu tendensiya daha da artıb və uzunmüddətli davranış modelinə çevrilib.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Azərbaycan: onlayn alış-verişin artan rolu və əsas platformalar
Azərbaycanda da onlayn alış-veriş metodu getdikcə populyarlaşır. İnternetin geniş yayılması və mobil ödəniş sistemlərinin (məsələn, Birbank, digital bank xidmətləri ilə) inkişafı e-ticarətə çıxışı asanlaşdırır. Bu dəyişiklik elektron ödəniş sistemlərinin və rəqəmsal identifikasiya texnologiyalarının təsiri ilə daha sürətli həyata keçirilir.

Ölkədə onlayn alış-veriş edənlərin faizi də artmaqdadır. Keçmiş araşdırmalar göstərir ki, 2020-ci ildə əhalinin təxminən 24 %-i internet vasitəsilə alış-veriş edirdisə, 2023-cü ildə bu rəqəm təxminən 30 %-ə yaxınlaşıb. Pandemiya dövründə isə onlayn satışlar 40 %-dən çox artıb və bu yüksəliş trendi hal-hazırda da davam edir.

Tədqiqatlar həmçinin göstərir ki, Azərbaycanlı istehlakçıların böyük əksəriyyəti xarici platformalardan alış-veriş etməyi üstün tutur. Məsələn, Trendyol platforması Azərbaycanda ən çox istifadə olunan xarici e-ticarət platforması kimi öndədir - təxminən 70 %-dən çox onlayn trafik bu sayta yönəlir. Bundan sonra Aliexpress, Amazon və Hepsiburada kimi saytlar gəlir. Bu sıralama göstərir ki, yerli e-ticarət hələ də xarici platformalarla rəqabət apara bilmir və istehlakçılar daha çox beynəlxalq bazarın təkliflərini seçirlər. Əlavə olaraq, istifadəçilərin 67 %-ni qadınlardır və ən çox onlayn alış-veriş edən yaş qrupunu 25-34 yaşlılar təşkil edir. Bu da gənc və aktiv internet istifadəçilərinin e-ticarətə meyl etdiyini göstərir.

Azərbaycanda Trendol kimi platformalar xüsusilə geyim, ayaqqabı, elektronika və gündəlik məhsullar kateqoriyalarında populyardır. Trendyol platformasının Azərbaycanda çox sayda aktiv istifadəçisi var və kampaniyalar zamanı satış və trafik göstəricilərində kəskin artım müşahidə olunur.

Cənubi Qafqaz və qonşu ölkələr müqayisəsi
Azərbaycan ilə qonşu Cənubi Qafqaz ölkələrini bir-biri ilə müqayisə etmək üçün birbaşa statistikalar məhdud olsa da, internet penetrasiyası baxımından məlumdur ki, Azərbaycan bölgədə liderlərdən biridir. Məsələn, ölkədə internet istifadəçilərinin əhali nisbətində payı təxminən 79 % təşkil edirdi və bu göstərici Cənubi Qafqazda (məsələn, Gürcüstan və Ermənistanda) daha yüksək səviyyədədir.

Bu yüksək internet istifadə səviyyəsi nəticəsində onlayn alış-veriş davranışı da Azərbaycan üçün daha dinamik şəkildə inkişaf edir. Gürcüstan və Ermənistan kimi ölkələrdə e-ticarət bazarının həcmi də artmaqdadır, lakin yerli bazarın həcmi məhdud olduğu üçün istifadəçilərin çoxu regional və qlobal platformalara müraciət edirlər.

Avropada onlayn alış-veriş: miqyas və inkişaf
Avropa isə onlayn alış-verişdə artıq tam formalaşmış bazara malikdir. Statistik verilərə görə, 2024-cü ildə internet istifadəçilərinin təxminən 77 %-i onlayn şəkildə mallar və xidmətlər alıb və bu göstərici son on ildə ciddi artış göstərib.
Avropada onlayn alış-verişin ən çox yayılmış kateqoriyaları geyim, ayaqqabı və digər gündəlik məhsullardı. Əmək bazarında ən aktiv onlayn alış-veriş edən yaş qrupları 25-34 və 35-44 yaş aralığıdır.

Bəzi Avropa ölkələrində onlayn alış-veriş göstəriciləri daha da yüksəkdir: məsələn, İrlandiyada istifadəçilərin təxminən 94 %-i onlayn alış-veriş edir, digər ölkələrdə isə 80 % və daha yuxarı göstəricilər müşahidə olunur. Bu isə e-ticarətin demək olar ki, hər evə daxil olması deməkdir.

Avropa bazarı həm də daha geniş daxili e-ticarət infrastrukturu və çoxlu yerli və beynəlxalq platformalar ilə diqqət çəkir. Amazon, eBay, Zalando və Temu kimi beynəlxalq xidmətlər geniş istifadə olunur və yerli markalar üçün də böyük rəqabət sahəsi yaradır.

Bundan əlavə, tədqiqatlar göstərir ki, bir çox Avropa ölkəsi onlayn alış-veriş bazarında artıq ənənəvi mağazaları üstələyib və insanların gündəlik tələbatının böyük hissəsini internet satışları ilə təmin edir.

Müqayisəli təhlil və nəticələr
Azərbaycan hələ e-ticarət sahəsində Avropa ölkələri qədər səviyyəli inkişaf etməsə də, sürətlə böyüyən bazardır. Əhalinin çox hissəsi onlayn alış-verişdən istifadə edir, lakin xarici platformalara üstünlük daha çoxdur, çünki yerli bazar hələ geniş çeşid və etibarlı servis təklif etməyə başlamayıb.

Avropada isə onlayn alış-veriş artıq gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilib və əhali böyük hissəsi tərəfindən istifadə olunur. Bu bazar daha çox daxili xidmətlər və yüksək internet penetrasiyası ilə xarakterizə olunur, Avropada onlayn satışların ümumi satışdakı payı çox yüksəkdir və bu pay hər il artmaqdadır.

Azərbaycan bazarının dinamik artımı onun region üçün rəqabətli üstünlük əldə etməsinə imkan yaradır və gələcək illərdə yerli e-ticarət platformalarının inkişafı ilə daxili bazarın genişlənməsi proqnozlaşdırılır.

Yekun...
Qısaca desək, Azərbaycan və Cənubi Qafqaz bazarında onlayn alış-veriş sürətlə inkişaf edir və internet istifadəçilərinin artması bu trendləri dəstəkləyir. Əsas istifadəçilər Trendyol, Aliexpress, Amazon və Hepsiburada kimi beynəlxalq platformalardır. Avropada isə onlayn alış-veriş artıq çox geniş yayılıb və əhali böyük hissəsi tərəfindən gündəlik olaraq istifadə olunur. Avropa bazarı həm texnoloji, həm də infrastruktur baxımından daha yetkindir və onlayn alış-verişin payı ümumi pərakəndə ticarətdə çox yüksəkdir.