"KTMT problemin sülh yolu ilə həllni alqışlayır" - Stanislav Zas

Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) Ermənistan və Azərbaycanın sərhədlərin demarkasiyasına başlamaq qərarını qarşıdurmaların təkrarlanmaması üçün mühüm addım hesab edir. KTMT-nin baş katibi Stanislav Zas dekabrın 21-23-də Ermənistana nəzərdə tutulan işgüzar səfəri ərəfəsində mətbuata verdiyi müsahibəsində bunu vurğulayaraq, strukturun Ermənistan hökumətinin Azərbaycanla bağlı vəziyyətin siyasi və diplomatik yolla həlli istiqamətində atdığı addımları dəstəklədiyini vurğulayıb. .

- Cənab Zas, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının hazırkı inkişaf səviyyəsini necə qiymətləndirirsiniz? KTMT-nin məsuliyyət zonasında vəziyyət necədir, hansı təhlükəsizlik tədbirləri görülür, struktur öz vəzifələrini necə həll edir, gələcəyə baxışı necədir?

- Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı çoxfunksiyalı strukturdur və kollektiv əsasda üzv dövlətləri təkcə xarici təcavüzdən deyil, həm də dəyişən hərbi-siyasi reallıqları nəzərə alaraq, bütün növ müasir çağırış və təhdidlərdən, o cümlədən terrorizmdən və ekstremizm, qanunsuz narkotik və silah dövriyyəsi, qeyri-qanuni miqrasiya, o cümlədən informasiya təhlükəsizliyi sahəsində qoruyur.

Bu gün biz dünyada böhranlı hadisələrin artmasının şahidi oluruq. Təşkilatın üzvü olan dövlətlər üçün hərbi təhlükənin səviyyəsi təəssüf ki, azalmır. Bu, digər məsələlərlə yanaşı, KTMT-nin məsuliyyət zonasının qərb sərhədlərinin bilavasitə yaxınlığında NATO ölkələrinin hərbi qruplaşmalarının mövcudluğunun genişlənməsi, eləcə də hərbi infrastrukturun inkişafı və alyansın hərbi fəaliyyətinin intensivləşməsi kimi özünü göstərilir.

Biz Ermənistan-Azərbaycan sərhədində vaxtaşırı toqquşmaların baş verdiyi, nəticədə təəssüf ki, insanların həlak olduğu gərgin vəziyyətin davam etməsindən çox narahatıq.

Mərkəzi Asiya regionunda mürəkkəb, gərgin və gözlənilməz olaraq qaldığı Əfqanıstanda vəziyyətin inkişafı təhlükə yaradır. Bu ölkədə hakimiyyət dəyişikliyindən sonra daxili silahlı qarşıdurmanın güclənməsi, terror təşkilatlarının fəaliyyətinin aktivləşməsi, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsinin genişlənməsi, nəzarətsiz miqrasiyanın artması ehtimalı qalır. Ölkə humanitar fəlakətin astanasındadır.

Mümkün pisləşməyə vaxtında reaksiya vermək üçün bu böhran nöqtələrindəki vəziyyəti daim izləyirik. Birgə tədbirlər, ilk növbədə, KTMT-nin Kollektiv Qüvvələrinin təlimləri zamanı biz məsuliyyət daşıdığımız ərazilərdə təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün praktiki tədbirlər hazırlayırıq. Biz KTMT Sülhməramlı Qüvvələrinə onların sülhməramlı əməliyyatlarda mümkün iştirakı üçün təlimlər keçiririk. Ölkələrimizin təhlükəsizliyinə digər təhdidlərin aktuallığı azalmır: terrorizm, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi, qeyri-qanuni miqrasiya, kiber təhlükələr. Onlara qarşı mübarizə aparmaq üçün KTMT bir sıra tədbirlər həyata keçirir, məsələn, Mercenary əməliyyatı, beynəlxalq narkotiklərlə mübarizə əməliyyatı Channel, eləcə də qeyri-qanuni əməliyyat və PROXY.

Əgər perspektivlərdən danışsaq, o zaman gələn ildən biz yeni bir istiqamət açacağıq - bioloji təhlükəsizlik. Artıq Təhlükəsizlik Şuraları Katibləri Komitəsinin yanında KTMT-yə üzv dövlətlərin bioloji təhlükəsizlik üzrə səlahiyyətli orqanlarının Koordinasiya Şurasının yaradılması haqqında qərar qəbul edilib.

- Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri ilə neçə aydır ki, KTMT-yə üzv dövlətlərdən birinin - Ermənistanın silahlı qüvvələri arasında sərhəd qarşıdurmaları baş verir. Bu faktı necə qiymətləndirirsiniz, məsələnin həlli üçün nə etmək lazımdır?

- Biz Ermənistan-Azərbaycan sərhədində yaranmış gərgin vəziyyətdən narahatıq və onu diqqətlə izləyirik. Biz hesab edirik ki, sərhəd mübahisələri yalnız siyasi və diplomatik yollarla həll edilməlidir və bu il noyabrın 26-da Üçtərəfli Bəyanatda əksini tapmışları dəstəkləyirik. Azərbaycan-Ermənistan sərhədində sabitliyin və təhlükəsizliyin səviyyəsinin yüksəldilməsi üçün addımların atılması və Rusiya Federasiyasının köməyi ilə Azərbaycanla Ermənistan arasında dövlət sərhədinin delimitasiyası və sonradan demarkasiyası üzrə Komissiyanın yaradılması istiqamətində işlərin görülməsi haqqında sazişlər imzalanıb.

Aydındır ki, vəziyyətin gərginliyini azaltmaq üçün tədbirlərə həmişəkindən daha çox ehtiyac var və böyük əhəmiyyət kəsb edir. Biz Ermənistan hökumətinin vəziyyəti siyasi və diplomatik yolla həll etmək üçün atdığı addımları dəstəkləyirik. Biz bunu yeganə çıxış yolu hesab edirik. Bundan əlavə, görünür ki, ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrliyinin imkanlarından daha fəal istifadə etməyə dəyər. Belə bir yanaşma bu problemin həlli üçün zəruri ilkin şərtləri təmin edərdi.

- Noyabrın 16-da Azərbaycan-Ermənistan sərhədində baş verən hadisələr zamanı erməni deputatlar KTMT-nin müşahidə missiyasını çağırmağı və güc strukturundan daha qətiyyətli reaksiya verməyi gözlədilər. Belə hadisələrdə Ermənistan KTMT-dən nə gözləyə bilər?

- KTMT-nin nizamnamə sənədlərinə uyğun olaraq böhranlı vəziyyətə reaksiya mexanizmi böhran vəziyyətində olan üzv dövlətin rəsmi müraciəti əsasında və Təşkilatın bütün üzv dövlətlərinin razılığı ilə işə salına bilər. Bu halda lazımi yardımın göstərilməsi ilə bağlı Təşkilatın Üzv Dövlətləri tərəfindən məsləhətləşmələr təşkil ediləcək. Sizin istinad etdiyiniz halda İrəvan vəziyyətin həlli üçün başqa mexanizmləri vurğuladı. Eyni zamanda vurğulamaq istəyirəm ki, vəziyyətin gərginləşməsindən sonra məsələnin öyrənilməsi, əməliyyat şəraitinin aydınlaşdırılması üçün təşkilatımızın Birləşmiş Qərargah rəisinin birinci müavini general-leytenant Xasan Kaloyevin rəhbərlik etdiyi KTMT-nin Əməliyyat Qrupu Ermənistana göndərilib. Katibliyin və Oş KTMT nümayəndələrinin daxil olduğu təklifləri planlaşdırır və hazırlayır. Hesab edirik ki, bu, indiki vəziyyətdə son dərəcə vacib və kifayət idi.

- Noyabrın 26-da Soçidə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan, Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putin və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev arasında keçirilən üçtərəfli danışıqların yekunlarına əsasən, üç ölkənin liderləri bu istiqamətdə addımlar atmağa razılaşdıqlarını açıqladılar. Ermənistan-Azərbaycan sərhədində sabitliyin və təhlükəsizliyin səviyyəsini yüksəltmək və Ermənistan Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında dövlət sərhədinin delimitasiyası üzrə ikitərəfli Komissiyanın yaradılması və onun məşvərətçi yardımı ilə onun sonradan demarkasiyası ilə bağlı iş aparmaq; tərəflərin tələbi ilə Rusiya Federasiyası. KTMT bu işdə hansı mümkün rolu oynaya bilər?

- Artıq qeyd etdiyim kimi, biz tərəflərin sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyasına başlamaq qərarını alqışlayırıq, mövcud vəziyyətin təkrarlanmasının qarşısının alınması istiqamətində mühüm addım kimi qiymətləndiririk. Hesab edirik ki, Rusiyadan başqa, lazım gələrsə, KTMT-yə üzv olan digər dövlətlər də bu məsələdə məsləhət dəstəyi verə bilər. Xüsusilə, söhbət Rusiya və Qazaxıstan, eləcə də Qazaxıstan və digər Mərkəzi Asiya ölkələri arasında sərhədlərin delimitasiyası sahəsində müsbət təcrübədən istifadə etməkdən gedir.

Bundan əlavə, KTMT-nin də bu işə cəlb edilməsi ilə bağlı müraciət olarsa, o zaman təbii ki, Təşkilatın nizamnamə orqanları tərəfindən buna baxılacaq və müvafiq qərar veriləcək. Mən həmçinin hesab edirəm ki, nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin qarşısının alınması üzrə Üçtərəfli İşçi Qrupu çərçivəsində razılaşmaları praktiki müstəviyə çevirmək lazımdır. Bu, vəziyyətin normallaşmasına və bu regionda sabitliyin səviyyəsinin yüksəlməsinə nəzərəçarpacaq dərəcədə töhfə verəcək.

Tərcümə: V.VƏLİYEV