Tanınmış biznesmen, siyasətçi, Federasiya Şurasının Krasnodar bölgəsindən sabiq üzvü və AŞPA üzvü, ictimai xadim Fərhad Əhmədovun "Rusiya və Türkiyə- Əməkdaşlıqdan Birliyə. Niyə olmasın?" məqaləsi, Rusiyanın bir sıra aparıcı KİV-lərində yayımlanıb. Məqalə bir sıra aktual mövzuları gündəmə gətirir. SİA tanınmış publisist, Rusiya tarixinə dair kitabların müəllifi Maksim Artemiyevin bu məsələ ilə bağlı analizini oxucularına təqdim edir.
Rusiya və Türkiyə İttifaq Dövləti olmalıdır?
Bəzi qeyri-mütəxəssislər üçün olduqca gözlənilməz görünsə də, olduqca düzgün göstərilmişdir. Məsələn, Rusiya ilə Türkiyə arasında paralellik aparılır.
Həqiqətən, hər iki ölkənin 20-ci əsrdə yaşadıqları, əvvəlki "imperatorluq" tarixləri və mövcud vəziyyətləri çox oxşayır. Rusiya ilə Türkiyə arasındakı ikitərəfli münasibətlərin uzun tarixi yalnız müharibə və qarşıdurmalardan ibarət deyil, bolşeviklər dövrü də daxil olmaqla uğurlu əməkdaşlıq dövrlərini xatırlamaq olar. Və keçən əsrin 90-cı illərindən bəri, Rusiya ictimai şüurunda Türkiyəyə münasibət daha çox müsbətdir.
Birqütblü dünyanın böhranı barədə tezislə razılaşmamaq çətindir.
Aydındır. ABŞ-da prezident seçkiləri ilə baş verənlər bunun inandırıcı sübutudur. Bundan əlavə, ikinci Qarabağ müharibəsinin özü də vahid bir qüvvə adi konsepsiyasının çökməsi şəraitində mümkün oldu.
Bu da açıqdır və bu, məqalədə yazılmışdır- birqütblülüyün çöküşü ilə koronavirus pandemiyası arasındakı əlaqə (habelə, Qarabağda müharibənin başlanması). İsrail ilə Fars körfəzindəki ərəb ölkələri arasındakı tarixi barışığın gətirilən nümunəsi də maraqlıdır.
Vacib bir gerçəyi qeyd edək, Fərhad Əhmədov özü diplomatiya və xarici siyasət məsələsində Rusiya-Türkiyə istiqamətində deyil. Məsələn, 2015-2016-cı illərdə, şəxsən Prezident Rəcəb Ərdoğanla təmasda olan, düşən Rusiya təyyarəsindəki hadisədən sonra Ankara ilə Moskva arasında normal münasibətlərin bərpasında rol oynadı. Türkiyənin xarici işlər naziri Mevlet Çavuşoğlu bu barədə bir əvvəl yazdı, bu da məqalə müəllifinin təklif etdiyi bütün konsepsiya üçün xüsusi əhəmiyyət verir.
Məqalənin digər proqramatik tezisləri, fikrimcə, o qədər də açıq deyil. Rusiya ilə Türkiyə arasında yalnız yaxın bir siyasi və iqtisadi hərbi ittifaq deyil, həm də bu və ya digər şəkildə İttifaq Dövlətində birləşmə fikri çox cəsarətli görünür.
Müəllif özü bu fikri reallığa çevirmək yolunda mümkün çətinlikləri- ən yaxın və uzaq güc mərkəzlərinin müqavimətini, məsələn, Türkiyənin NATO-ya üzvlüyünü sadalayır. Ancaq daha çox problem ola bilər.
Məsələn, bu vəziyyətdə Azərbaycanın rolu tamamilə aydın deyil. Yazıda ümumiyyətlə onun adı çəkilmir. Bu vəziyyətdə Azərbaycan belə bir İttifaq Dövlətinin üzvünə çevrilməli və ya kənarda bir yerdə qalmalı? Axı bu gün Azərbaycan həm Moskva, həm də Ankara ilə münasibətlərdən çox asılıdır.
Həm də iki ölkənin qanunvericiliyinin uyğunlaşdırılması məsələsi istər-istəməz gündəmə gəlir və bu anda bunlar kəskin şəkildə fərqlənir. Rusiya-Belarusiya İttifaq Dövlətinin taleyini xatırlamamaq olmaz - iki ölkənin bütün yaxınlığına baxmayaraq, layihənin konkret həyata keçirilmə mərhələsində problemlər və fikir ayrılıqları açıq şəkildə ortaya çıxdı və bu prosesin 25 il ərzində həyata keçirilməsini çətinləşdirdi.
Bu vaxt Ərdoğan Qərbin Rusiyaya qarşı döyüşən bir qüvvə olmamaq üçün kifayət qədər təcrübəlidir. O, Moskvaya qalib gəlmək üçün heç bir şansının olmadığını və Qərbin ondan yalnız Rusiya ilə vuruşmaq üçün istifadə edə biləcəyini və bunun London və Vaşinqtondan başqa heç kimə lazım olmadığını başa düşür. Onlarla dostluq etmək onlarla mübarizə aparmaqdan daha pisdir, buna görə etibarlı bir tərəfdaş - Rusiya ilə koalisiyaya girmək yaxşı deyilmi.
Beləliklə, Rusiya və Türkiyənin İttifaq Dövləti fikri nəzəri bir konsepsiya kimi qəbul edilə bilər. Bu, həqiqətən çox cəsarətli bir fikirdir, düşünürəm ki, Moskva və Ankaraya təsirsiz ötüşməyəcəkdir.
Tərcümə - Elçin Bayramlı
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB