Rusiya-Çin təlimləri ABŞ-ı qorxudub – BAXIŞ BUCAĞI

Moskva və Pekin Alyaska, Tayvan və Yaponiya yaxınlığında təlimlər keçirib. Bu, ABŞ-da ciddi narahatlığa səbəb olub. Vaşinqtonun fikrincə, manevrlər Amerikanın Rusiya və Çinin birləşmiş qüvvələrinə qarşı Asiya uğrunda döyüşdə qalib gəlmək qabiliyyətinə şübhə doğurur. Çin və Rusiya Qərbə qarşı qeyri-rəsmi siyasi və iqtisadi ittifaq yaradıblar və indi getdikcə daha çox təxribat xarakterli birgə hərbi təlimlərlə öz hərbçiləri arasında əməkdaşlığı gücləndirirlər. Keçən ay Çin və Rusiyanın uzaqmənzilli bombardmançı təyyarələri ilk dəfə Alyaska sahillərində birgə patrul xidmətinə çıxıblar. Bir neçə gün əvvəl ölkələr qızğın mübahisəli Cənubi Çin dənizində səkkiz ildə ilk dəfə dəniz canlı atəş təlimləri keçirib. Və getdikcə daha çox Tayvan, Yaponiya və Cənubi Koreya üzərində (Amerikanın strateji maraqları var) birgə uçuşlar həyata keçirir, həmçinin sularına bitişik sulara səfərlər edirlər. Müəyyən mənada hərbi təlimlər Çin və Rusiya liderləri Si Cinpin və Vladimir Putin arasında əzəli geosiyasi rəqib ABŞ-a meydan oxumağa çalışarkən razılaşmanın ən bariz ifadəsidir.

Çin ABŞ-ın ticarət məhdudiyyətləri və Vaşinqtonun Asiya təhlükəsizlik ittifaqları yaratmasından məyusdur. Onun Avropa ölkələrini ticarətə cəlb etmək və investisiyalar vasitəsilə daha az varlı ölkələr arasında nüfuzunu gücləndirmək cəhdləri bununla izah olunur. Lakin bu cür səylər ABŞ-ın hökmranlığına qarşı mübarizədə kömək etməyəcək. “Pekin getdikcə daha çox başa düşür ki, diplomatik və iqtisadi fəaliyyət öz fikrini Vaşinqtona çatdırmaq üçün kifayət deyil və buna görə də siqnal vasitəsi kimi daha çox hərbi gücə arxalanır. Rusiya ilə tərəfdaşlıq Pekinin təsirini artırmağın bir yoludur”, - deyə Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin Çin Enerji Layihəsinin əməkdaşı Brayan Hart bildirib.

Vaşinqtonun fikrincə, təlimlər ABŞ-ın Çin və Rusiyanın birləşmiş qüvvələrinə qarşı Asiya uğrunda döyüşdə qalib gəlmək qabiliyyətinə şübhələr yaradır. Amerikalı müharibəni qızışdıranlar iki nüvə dövləti arasında birgə hərbi əməliyyatlar perspektivinə əhəmiyyət vermədən Çin və Rusiya ilə bağlı ssenariləri uzun müddət ayrı-ayrılıqda nəzərdən keçirdilər, çünki bu, uzun müddət mümkün görünmürdü. Təhlükə iki ölkənin bombardmançıları tərəfindən Alyaska yaxınlığındakı bölgədə birgə patrul xidməti həyata keçirən zaman yaranıb. Rusiya aviabazasından havaya qalxan nüvə silahı daşıya bilən Çin təyyarələri Alyaska sahillərindən təxminən 320 kilometr məsafədə uça bilib ki, bu da Çin ərazisindən havaya qalxarsa, bu qeyri-real olar.

Yalnız müharibə deyil

Çin və Rusiya arasında münasibətlərin möhkəmlənməsi Ukrayna münaqişəsində əsas amilə çevrilib. Birləşmiş Ştatlar deyir ki, Çin böyük miqdarda Rusiya nefti almadan və müttəfiqini döyüş meydanında istifadə oluna biləcək ikili istifadə texnologiyaları ilə təmin etmədən Putin müharibəni davam etdirə bilməyəcək.

Pekinə ABŞ-ı balanslaşdırmağa qadir olan yeganə böyük güc tərəfdaşı kimi Rusiya lazımdır. Sidneydəki Yeni Cənubi Uels Universitetinin Çin-Rusiya münasibətləri üzrə eksperti Alexander Korolev deyib ki, Çin çox çətin geosiyasi vəziyyətdədir: “Əslində onun müttəfiqi yoxdur və yalnız Rusiya nəyisə dəyişə bilər”.

Rusiyanın hər hansı bir münaqişədə Çinə qoşulacağı təqdirdə masaya gətirə biləcəyi əsas element onun nəhəng və dünyanın ən böyük nüvə arsenalıdır. Eyni zamanda, “Rusiya Çinə hərbi əməliyyatlardan başqa bir çox yollarla kömək edə bilər” Stenford Universitetinin siyasi elmlər üzrə dosenti və “Heç bir yerdən: Çin necə böyük gücə çevrildi” kitabının müəllifi Oriana Skylar Mastro bunu deyib.

ABŞ və müttəfiqləri bir gün ÇXR-in dəniz blokadasına nail olsalar, Rusiyanın Çinlə 4200 kilometrdən çox olan quru sərhədi silah, neft və digər malların tədarükü üçün çətinliklər ortaya çıxar. Rusiya həmçinin sərhədləri yaxınlığında, xüsusən də Amerika bazalarının yerləşdiyi Yaponiya yaxınlığında hava məkanına girişi bağlaya bilər. Uzun sürən müharibə vəziyyətində, bu cür dəstək Çini təslim olmağa məcbur etməyi xeyli çətinləşdirəcək.
Daha inandırıcı olmaq üçün hərbi təlimlər, bir qayda olaraq, yeni presedentlər yaratmalıdır. İyulun 24-də Çinin iki Sian H-6 strateji bombardmançı təyyarəsi və nüvə başlıqları daşıya bilən Rusiyanın iki Tu-95 bombardmançı təyyarəsi ABŞ-ın sərhədləri yaxınlığında ilk dəfə birgə patrul xidməti həyata keçirərkən bu belə idi. Tokio Universitetinin Qabaqcıl Elm və Texnologiya Tədqiqat Mərkəzi peyk görüntülərini araşdırıb və Çin təyyarəsinin Rusiyanın şərqindəki Çukotkadakı Anadır aerodromundan havaya qalxdığı görüb.

Dörd bombardmançı təyyarə, beynəlxalq hava məkanının bufer zonası olan Alyaska Hava Hücumundan Müdafiə Müəyyənetmə Zonasına daxil olub və bu zona Çindən çox uzaqdadır, əgər Çin təyyarəsi ölkənin sərhədindən uçarsa, maksimum altı min kilometr uçuş məsafəsini Xi'an H-6 qət edə bilməyəcək. Amerika və Kanadanın döyüş təyyarələri insidentə müdaxilə etməli olublar. Bütün bunlar Pentaqonun Arktika strategiyası ilə bağlı yeni hesabatını dərc etməsindən iki gün sonra baş verib ki, bu hesabatda Çin və Rusiya arasında regionda əməkdaşlığın artırılması və ABŞ üçün müvafiq təhlükə vurğulanır.

Çin döyüş təyyarələrinin Rusiya aviabazasından istifadə etməsi, iki ölkənin hərbçilərinin ünsiyyət qura, birgə işləyə və bir-birinin resurslarından istifadə edə bildiyinə bir siqnaldır. Bu da hərbi dildə desək, qarşılıqlı fəaliyyətdir. Bu fakt həm də iki ölkə arasında artan etimad səviyyəsini əks etdirir. Digər məsələlərlə yanaşı, onlar hər iki tərəfə nüvə təhlükələrinin erkən aşkarlanmasını təmin edəcək, çağırışlara daha tez cavab verməyə imkan verəcək ümumi raketdən müdafiə sisteminin yaradılmasına işarə edirlər.

ABŞ-ın narahatlığı

Hərbi ekspertlər deyirlər ki, Çin və Rusiya hərbçiləri Birləşmiş Ştatlar və onun NATO tərəfdaşları orduları qədər inteqrasiya etmirlər, lakin onlar arasında artan əməkdaşlıq Vaşinqtonda dərinləşmə adlanan son hesabatda narahatlıq doğurur və Çin və Rusiyanın yaxınlaşması son illərin ən əhəmiyyətli strateji hadisəsidir.

Milli Kəşfiyyatın direktoru Avril Haines bu il Senatda keçirilən dinləmələrdə deyib ki, ABŞ rəsmiləri Rusiyanın Tayvanı işğal etmək qərarına gəlsə, Çinə necə kömək edə biləcəyini düşünməlidirlər. Lakin potensial yardım mütləq regional münaqişədə birbaşa iştiraka səbəb olmayacaq. “Yeni Amerika Təhlükəsizliyi Mərkəzi” analitik mərkəzinin direktoru Becca Wasser bildirib ki, Çinlə münaqişəni imitasiya edən zaman tez-tez Rusiyanın başqa yerdə hansısa təxribatçı hərbi manevr etməsi ssenarisi yaranır. “Çin getdikcə onun tərəfdaşına çevrilən Rusiyaya müraciət edərək ABŞ və bəzi müttəfiqlərinin diqqətini yayındırmaq üçün ikinci müharibə teatrını aça bilər”, - Vasser bildirib. "Bu, Çinə yönəldilən resursların və diqqətin miqdarını azaltmağa kömək edəcək."
Çin və Rusiya 20 ildir ki, birgə hərbi təlimlər keçirir. Birincisi iddia edir ki, bu əməkdaşlıqda qeyri-adi heç nə yoxdur və heç bir halda üçüncü ölkələrə qarşı yönəlməyib. Eyni zamanda, Pekin ABŞ-ı uçuşlar və Çin yaxınlığındakı sulara girmə ilə bağlı təxribat xarakterli hərəkətlərdə ittiham edir.

Müstəqil hərbi analitik və keçmiş Çin hərbi zabiti Sonq Zhongpinq hesab edir ki, bu cür birgə manevrlər, xüsusən Alyaska yaxınlığında Amerikanın təzyiqlərinə qarşı çıxmaq üçün adi hala çevriləcək. "Hərbi təlimlərin üçüncü tərəflərə qarşı yönəlmədiyini söyləsək də, əslində onların hələ də bir məqsədi var və bu, ABŞ-ın hegemonluğu və onların Çini saxlamaq üçün yaratdıqları blokdur", - Sonq deyib.

V.VƏLİYEV