Paris Olimpiadası: Fransa üçün fiasko - RAKURS

Paris Olimpiadası Fransa üçün fiaskoya çevrildi. Vətəndaşların Oyunların təşkili ilə bağlı yüksək xərclərə görə qəzəblənməsi, qalmaqallı açılış mərasimi, evsizlərin köçürülməsi və Sena çayının acınacaqlı vəziyyəti ölkənin imicinə ciddi zərbə vurdu. Paris Qabaqcıl Araşdırmalar Mərkəzinin (PARC) direktoru Dr. Nevzet Çelik Fransanın ev sahibliyi etdiyi mübahisəli Paris 2024 Olimpiya Oyunlarını təhlil edib.

Olimpiya Oyunları təkcə idman yarışı deyil. Bu il 200 ölkə və on minə yaxın idmançının iştirakı ilə baş tutan bu beynəlxalq tədbir, ölkələrin müxtəlif idman növlərində yumşaq güclərini nümayiş etdirərək dünyada ad çıxarmaq istədikləri bir çağırışa çevrildi. Müəyyən ölkələrin qızıl medal qazanmış idmançıları ən yüksək kürsüdə dayandıqda, dövlət bayrağı dalğalananda, dövlət himni səslənəndə bu, həmin ölkələrin ictimai kütlə qarşısında nüfuzunu və nüfuzunu artırmalıdır. Medallar nə qədər çox olarsa, ölkənin iqtisadi, sosial və mədəni baxımdan irəlidə olması təəssüratı bir o qədər güclü olar. Bu nöqteyi-nəzərdən Paris Olimpiadası beynəlxalq səhnədə ABŞ və Çin arasında davam edən iqtisadi və geosiyasi rəqabətin vitrininə çevrilib. Hər biri 40 qızıl medalla bağlanan iki ölkə arasında şiddətli qarşıdurma Olimpiya Oyunları kimi beynəlxalq yarışda rəqabət aparan iki iqtisadi və hərbi gücdən dünyaya bir mesajdır: “Biz ən güclü və ən uğurluyuq”.

Sikkənin digər tərəfi

Qaydalarını müəyyən edən bu tədbirin təşkilatçısı mənzil-qərargahı İsveçrənin Lozanna şəhərində yerləşən qeyri-kommersiya və qeyri-hökumət təşkilatı olan Beynəlxalq Olimpiya Komitəsidir (BOK). Bir çox BOK üzvləri müxtəlif kral ailələrinə aiddir. Komitənin yayım və sponsorluqdan yüz milyonlarla dollar gəliri var. Siyasətdən üstün olduğunu iddia etsə də, əslində siyasi məqsədləri olan, eyni zamanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatında statusu olan bir təşkilatdır. Müəyyən ölkələrin və lobbilərin dominant olduğu BOK getdikcə daha çox güc, sərvət, ideoloji və siyasi nəzarət əldə edir. Məsələn, Rusiya və Belarus Ukrayna münaqişəsinə görə 2024-cü il Paris Oyunlarında öz bayrağı altında iştirakdan kənarlaşdırılıb, lakin Qəzza zolağında törədilən qırğınlara, işğala və beynəlxalq hüququn pozulmasına baxmayaraq, İsrailin Olimpiadada iştirakına icazə verilib.

Eyni zamanda, Qərb ölkələri üçün Olimpiada getdikcə öz cəlbediciliyini itirir və gəliri xərcləri ödəməyən tədbirə çevrilir. Məsələn, Hamburq 2024-cü il Yay Olimpiya Oyunlarına ev sahibliyi etmək üçün namizədlər arasında favorit sayılırdı, lakin alman xalqı referendumda onların keçirilməsinə qarşı çıxdı və bu şəhər namizədlər siyahısından çıxdı. Eynilə, İsveç və İsveçrə də yüksək xərclərə görə namizədliklərini geri götürüblər. Nəticədə, BOK-un 2017-ci ildə keçirilən sessiyasında olimpiya paytaxtı adı uğrunda mübarizə aparan yalnız iki şəhər qaldı: Paris və Los-Anceles. Paris 2024-cü ildə, Los-Anceles isə 2028-ci ildə Oyunlara ev sahibliyi etmək hüququnu qazanıb.

Olimpiadaya ev sahibliyi edən ölkə, bir qayda olaraq, Oyunlara hazırlıqla bağlı layihələrin icrasını sürətləndirir, beynəlxalq imicini yüksəltmək üçün böyük büdcə ayırır və nəhəng dövlət resursları xərcləyir. Bu, yerli əhalinin narazılığına, korrupsiya və lüzumsuz xərclərlə bağlı tənqidlərə səbəb olur. Məsələn, Fransanın 2024-cü ilə dövlət borcu ümumi daxili məhsulun 112,3%-nə çatıb. 2005-ci ildən bəri dövlət borcu durmadan artıb və dövlət istiqrazlarına maraq azalıb, bu da Fransanı Avropa İttifaqının ən çox borcu olan ölkələrindən birinə çevirib. Buna baxmayaraq, Olimpiadanın Fransaya təxminən on milyard avroya başa gələcəyi təxmin edilir. Eyni zamanda, artan dövlət borcunu ləngitmək və dövlət büdcəsini tarazlaşdırmaq üçün səhiyyə, mənzil tikintisi və təhsildə ixtisar ediblər.

Onsuz da reklama ehtiyacı olmayan, turist qıtlığı olmayan Paris kimi şəhəri bir daha təqdim etməyə ehtiyac yoxdur. Bununla belə, yüksək kirayə qiymətləri və münasib mənzilə getdikcə artan ehtiyacdan əziyyət çəkən bir şəhərdə yalnız Sena çayının təmizlənməsinə təqribən 1,5 milyard avro xərcləndi, gözlənilən nəticə alınmadı və bu, parisliləri qəzəbləndirdi.

Fransa Paris Olimpiadasını idman yarışından kənara çıxarmaq və Parisin şəhər memarlığının bənzərsiz gözəlliyini, eləcə də onun tarixi irsini nə qədər diqqətlə qoruduğunu dünyaya göstərmək imkanı tapdı. Fransızlar öz keçmişləri ilə fəxr etməklə və onu mədəni sərvət kimi nümayiş etdirməklə yanaşı, eyni zamanda öz şəxsiyyət və azadlıq anlayışlarını təqdim edə bilmişlər. Ona görə də ilk dəfə olaraq Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimi stadiondan kənarda, şəhərdən axan Sena çayında keçirildi. Ölkənin tarixi-mədəni irsinə istinad edilib, paytaxtın mühüm muzeyləri, sarayları, monumental tikililəri xatırlanıb.

Eyni zamanda, qəribə ekstralar və LGBT təbliğatı, İsa Məsih və onun həvarilərinin parodiyası və xristianlar üçün müqəddəs dəyərlərin təhqir edilməsi dünyanın müxtəlif bölgələrində məyusluq yaradıb. Xüsusilə ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp açılış mərasimini biabırçılıq adlandırıb, İtaliyanın baş naziri Giorgia Meloni və bir çox başqa siyasi liderlər vəziyyəti tənqid edib. Təşkilatçılar bənzətmənin Leonardo da Vinçinin “Axırıncı şam yeməyi” tablosu ilə deyil, qədim yunan tanrısı Dionislə aparıldığını desələr də, Olimpiya Komitəsi heç kimi incitmək istəməsə də, bu hadisə bütün dünyada kəskin reaksiyaya səbəb olub.

Olimpiadada hər şeyə, o cümlədən dini dəyərlərə lağ etmək fransızlar tərəfindən azadlıq kimi qəbul edilir. Bu arada onlar da dünyəvilik pərdəsi altında göstərdilər ki, hicablı fransız idmançıya eyni azadlıq keçmir. 2024-cü il Olimpiya Oyunlarına ev sahibliyi edən Fransa öz bayrağı altında yarışan müsəlman qadınların hicab və ya hər hansı dini baş örtüyü taxmasına icazə verməyib. Beynəlxalq Amnistiya Təşkilatı Oyunlardan əvvəl dərc etdiyi hesabatda fransız idmançıların Olimpiadada hicab taxmasına qoyulan qadağanın beynəlxalq insan haqları qanunlarına zidd olduğunu, Fransa hakimiyyətinin ayrı-seçkilikçi münasibətini və BOK-un uğursuzluğunu nümayiş etdirdiyini qeyd edib. “Heç bir siyasətçi qadının nə geyinə biləcəyini və ya nəyi geyinə bilməyəcəyini diktə etməməlidir və heç bir qadın öz sevimli idman növü ilə inancı, mədəni kimliyi və ya inancları arasında seçim etməyə məcbur edilməməlidir”, - Amnesty International-ın Avropadakı qadın hüquqları Anna Blus bildirib. Lakin bu, o qədər də təsirli olmayıb.

Oyunların təşkili ilə bağlı daha bir əsas tənqid miqrantlar və evsiz insanlarla bağlı olub. Olimpiya kəndinin yerləşdiyi İle-Sent-Deni ətrafı da daxil olmaqla, Parisin müxtəlif yerlərində minlərlə miqrant və evsizin küçələrdə körpülər altında son dərəcə əlverişsiz şəraitdə sağ qalmaq üçün mübarizə apardığını gizlətməyə çalışaraq, Fransa hakimiyyəti Fransanın imicinə xələl gətirməmək üçün onları başqa yerlərə evakuasiya edib. Orlean meri hökuməti Olimpiya Oyunları zamanı evsiz insanları və miqrantları gizlətməyə çalışmaqda ittiham edib.

2023-cü ildə bu kateqoriyadan olan imkansız insanları dəstəkləyən 80-dən çox qeyri-hökumət təşkilatı bir araya gələrək "Sikkənin digər üzü" (Le Revers de la medaille) adlı çətir təşkilatı yaradıb və Olimpiya Oyunlarından əvvəl Paris küçələrində təmizliyə etiraz olaraq yaratdıqları internet saytında və şəhərin müxtəlif yerlərində keçirilən etiraz aksiyaları zamanı bu qeyri-insani hərəkətləri ifşa etməyə, səsini çıxarmağa çalışıblar.

V.VƏLİYEV