Aİ ABŞ-ın" kor vassalı" olmağı seçdi - RAKURS

NATO sammiti: Avropa Amerikanın hökmranlığı qarşısında diz çökdü

Le Figaro yazır ki, NATO sammiti Aİ-nin son illərdəki "vassal" siyasətində dəyişiklik gətirməyəcək. Yeni güc balansı axtarmaq əvəzinə, Aİ iki təhlükəli seçim etdi: Avropanın müdafiə suverenliyindən imtina etdi və ABŞ ilə birlikdə kompromis üzərində Rusiyanı sındırmağı seçdi. Aİ ölkələri Rusiyaya qarşı sanksiyalar tətbiq edərək, Ukraynaya silah göndərməklə hər şeydə ABŞ xətti ilə getməyi qəbul edib. Onlar üçün Co Bayden indi ustaddır, Avropanın onunla münasibətləri korlamaq riskini götürmək fikri belə yoxdur.

2023-cü il iyulun 11-də Vilnüsdə NATO-nun strateji sammiti keçirildi, amerikalılar və onların avropalı müttəfiqləri görüşdülər. NATO-nun illik sammitinə ev sahibliyi etmək üçün Litvanın seçilməsi təsadüfi deyil. Bu ölkənin iki qonşu kiçik Baltik respublikası kimi Rusiya ilə birbaşa sərhədi var. Bu arada NATO, Rusiyanın 2022-ci ilin fevralında xüsusi əməliyyata başladığı sərhədində yerləşən başqa bir ölkə olan Ukraynanı gündəlik olaraq silahlandırır, maliyyələşdirir və onu kəşfiyyat məlumatları ilə təmin edir. Diqqəti başqa istiqamətə yönəltmək üçün ritorik vasitədən istifadə edən Vladimir Putin isə öz auditoriyasının diqqətini NATO-nun hərəkətlərinə yönəldir. Öz xalqına başa salır ki, Rusiya hücum etmir, əksinə, Amerika və NATO-nun özünə və onun rus torpağına qarşı təcavüzkar planlarına qarşı özünü müdafiə edir. Bir sözlə, Vaşinqtonla Moskva arasında münasibətlər 1962-ci ildə Kuba “raket böhranı”ndan bəri indiki qədər gərgin olmamışdı, yalnız bu dəfə Karib hövzəsi deyil, Avropa ön plandadır.

Putinin Ukraynadakı hərəkətləri avropalıları çox qorxudur. Onlar indi seçim qarşısındadırlar: ya Fransanın qədimdə təklif etdiyi kimi Avropanın müstəqil müdafiəsini yaratmaq, ya da ABŞ-la vassal əlaqələrini gücləndirmək. İkinci variant seçildi. Avropalılar hər şeydə Amerikanın arxasınca getdilər: Rusiyaya qarşı sanksiyalar tətbiq etdilər, şirkətlərinin Moskvadakı filiallarını bağladılar, Rusiya qazından imtina edərək, onu bahalı Amerika şist qazı ilə əvəz etdilər. ABŞ-dan 100 milyard avrodan çox hərbi texnika aldılar. Amerikalılar Rusiya ilə əlaqəsi olmayan səbəblərdən Avropanın ABŞ-a ixracına mane olan və Avropa ilə ABŞ arasında yetmiş beş illik azad ticarətə son qoyan proteksionist “inflyasiya qanunu” qəbul etdikdə, Avropanın etirazı az oldu. Amerika avropalılar üçün bu gün ağadır və avropalılar usta ilə münasibətləri korlamaq riskinə getmirlər.
Bu NATO sammitindən əvvəl müttəfiqlər və onların himayədarı arasında başqa bir kiçik müzakirə mövzusu yarandı. Amerika Ukrayna ordusunu kaset bombaları ilə təmin etmək niyyətindədir. Bu sursat təhlükəlidir. Belə bir "kaset"də olan döyüş sursatının əhəmiyyətli bir hissəsi dərhal partlamır, yerdə və ya binaların içərisində qalır. Bu, uzunmüddətli perspektivdə yerli əhali üçün təhlükə yaradır. Fransanın Handikap İnternational qeyri-hökumət təşkilatı tərəfindən sənədləşdirilən 13306 kaset bombası qurbanlarının 98%-i mülki şəxslər, 27%-i isə uşaqlardır.

NATO 1999-cu ildə Kosovoda alban dilli əhaliyə dəstək olaraq Serbiyanı dağıdanda kaset bombalarından geniş istifadə etdi. Müharibənin bitməsindən uzun illər sonra bir çox mülki vətəndaş da həmin bombaların qurban oldu. Məhz buna görə də 2007-ci ildə Norveç bu silahları qadağan edən konvensiya imzalamaq təşəbbüsü ilə çıxış edib. O vaxtdan bəri Kanada, Fransa, Böyük Britaniya, Almaniya, Belçika, İtaliya və bütün NATO üzvü ölkələr də daxil olmaqla 123 ölkə konvensiyanı imzalayıb. ABŞ müttəfiqlərinin kaset bombaları ilə bağlı xəbərdarlıqlarına məhəl qoymayacaqmı? Təsəvvür edin ki, necə “maraqlı” görünəcək.

Amerika haqqında böyük qeyri-müəyyənlik

Təəssüf ki, avropalılar pis vassaldırlar. Onların qüdrətli ağalarının qətiyyəti az, bacarıqları yoxdur. Onlar Co Baydenin timsalında özlərinin qüdrətli qoruyucularını görürlər. Təəccüblü deyil ki, ABŞ prezidenti bu yaxınlarda NATO Nizamnaməsində və onun 5-ci maddəsində tamamilə aydın şəkildə qeyd olunanlara istinad edərək münasibətləri dərinləşdirməi təklif edib. Söhbətin hansı münasibətlərdən getdiyini Bayden administrasiyasından başqa heç kim bilmir. Halbuki ABŞ artıq avropalıların bütün haqqına girib. NATO ərazisinin bir kvadrat metri belə xarici güc tərəfindən hücuma məruz qalarsa, alyansın bütün üzvləri avtomatik olaraq bu cür qüvvələrə qarşı müharibə vəziyyətində qalacaqlar, deyimi də bütünlüklə ABŞ-ın iradəsindən asılı vəziyyətə düşüb.

Ancaq Baydendən fərqli olaraq, Tramp 2025-ci ilin yanvarında hakimiyyətə qayıdarsa, Ağ Evin Rusiyaya qarşı siyasəti necə olacaq, sualı indi hər kəsi düşündürür. Birdən ABŞ siyasətində dönüş olarsa, ABŞ-ın keçmiş prezidenti Vladimir Putinlə “sülh razılaşması tapmaq üçün ona cəmi iyirmi dörd saat vaxt lazımdır" fikri aktuallaşarsa dünyanın taleyi necə olar? İki lider bir-biri ilə "dil" taparsa bu günə qədər hazırlanan planlar necə olacaq?

Beləliklə, bütün əminliklərə baxmayaraq, “vassallar” Amerika ilə bağlı çoxlu qeyri-müəyyənliyə malikdirlər. Onlar ABŞ-ın Moskva üçün uzunmüddətli strategiyasının nə olduğunu başa düşmürlər. Amerika köhnə status-kvoya qayıtmaq istəyir, yoxsa daha çox istəyir? Doğrudanmı ABŞ Birləşmiş Qərargah Rəisləri Komitəsinin rəhbəri Mark Millinin dediyi kimi, qüvvələr balansına qayıtmağa çalışmaqdır?

V.VƏLİYEV

P.S. Məqalədə xarici mənbələrdən istifadə olunub