Denis Denisov: “Erməni radikalları hesab edir ki, Ermənistanın məğlubiyyətində Rusiya günahkardır” - MÜSAHİBƏ

Sülhməramlı Təşəbbüslər və Konfliktologiya İnstitutunun direktoru, Rusiya Federasiyası Hökuməti yanında Maliyyə Universitetinin dosenti Denis Denisov “Caliber” analitik mərkəzinə müsahibəsində regionumuzda yaranmış geosiyasi vəziyyətlə bağlı maraqlı fikirlər səsləndirib. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderlərinin üçtərəfli bəyanatının imzalanmasından 1 il ötür. Bu müddət ərzində tərəflər hansısa konsensusa yaxınlaşıblarmı?

- Əlbəttə, tərəflər müəyyən konsensusa gəliblər və heç də əbəs yerə üçtərəfli bəyanatın qəbulunun ildönümündən bəhs etmirik, lakin eyni zamanda, müəyyən fikir ayrılıqlarının hələ də davam etməsi tamamilə təbiidir və təəccüblü deyil. Bu bir il ərzində mövqelər tam müəyyənləşməyib, amma hesab edirəm ki, belə qısa müddət ərzində bütün tərəflərin mövqeləri, şərtlər və tapşırıqlar nəzərə alınmaqla bu münaqişənin tam həllinin mümkün olacağını gözləmək sadəcə mümkün deyil. Reallıqda, son onilliklərin münaqişələrini təhlil etsək, görərik ki, çox təəssüf ki, bu cür böhranlar belə bir zaman çərçivəsində həll olunmur. Buna mane olan çoxlu sayda faktorlar var ki, ərazilərdə həqiqətən həqiqi, strateji sülhün bərqərar olması üçün daha çox vaxt lazımdır və təbii ki, tərəflərin siyasi iradəsi lazımdır. Üstəlik, bu, konkret qərarlarda ifadə olunmalıdır. Belə olan halda deyə bilərik ki, indiki mərhələdə münaqişənin təzələnməməsi üçün siyasi iradənin olduğu görünür.

- Rusiya ilə Türkiyə arasında Qarabağ istiqamətində münasibətləri necə qiymətləndirirsiniz? Təmas nöqtələrinin olması barədə deyə bilərsinizmi?

- Bu, birmənalı cavabı olmayan sualdır. Bir tərəfdən, Cənubi Qafqaz regionu ilə bağlı müxtəlif müstəvilərdə, həm birinin, həm də digər tərəfin maraqlı olduğu geostrateji, geoiqtisadi layihələrdə ümumi maraqlar var. Bu, şübhəsiz ki, münaqişənin həlli istiqamətində birgə səylərdə çox mühüm köməkdir.

Digər tərəfdən, hər iki dövlət regionda lider olduqlarını iddia edirlər, strateji məqsədlər çox vaxt bir qədər fərqli olur, lakin bu, tamamilə normaldır. Türkiyə və Rusiyanın geosiyasi müstəvidə bir yerdə işləməsi təəccüblü olardı.

- Moskva ilə münasibətləri kəsməyi və Qərblə yaxınlaşma kursu elan etməyi müdafiə edən erməni millətçilərinin çərşənbə axşamı keçirdiyi mitinqə Rusiya ictimaiyyəti necə münasibət göstərdi? Üstəlik, Moskvanın strateji müttəfiqi belə hücumlara niyə icazə verir?

- Bu cür hadisələrdən danışanda biz onları birmənalı olaraq Ermənistan xalqı ilə eyniləşdirmirik. Rəsmi səviyyədə olsaydı, təbii ki, reaksiya verməyə və bunu çox sərt etməyə dəyərdi. Amma biz çox yaxşı başa düşürük ki, Ermənistan cəmiyyətinin bir hissəsi indiki vəziyyəti çox ağrılı şəkildə yaşayır və həqiqətən də radikalların cəmiyyətdə müəyyən nisbəti var ki, bu da 10%-ə qədər qiymətləndirilə bilər. Onlar hesab edirlər ki, mövcud vəziyyətin günahkarı Rusiya Federasiyasıdır. Bu adamlar isə belə mitinqlərə çıxır, yersiz və dağıdıcı bəyanatlar verirlər ki, onlar şübhəsiz ki, münaqişənin həllinə və regional sabitliyə, ən əsası isə Ermənistanın normal inkişafına müsbət təsir göstərə bilməz. Hamımız mükəmməl başa düşürük və bunu qəbuledilməz hesab edirik.

- Koçaryanın Ermənistanda hakimiyyətə gələcəyi təqdirdə revanş perspektivi mümkündürmü? Onlar üçtərəfli bəyanatın nəticəsini yenidən nəzərdən keçirə bilirlərmi?

- Birincisi, Ermənistanda Koçaryanın və ya digər müxalifətçilərin hakimiyyətə gələ biləcəyinə inanmaq üçün heç bir obyektiv ilkin şərt yoxdur. Xatırladığımız kimi, yayda seçkilər keçirildi və seçkilərdə hazırkı baş nazir Paşinyanın partiyası kifayət qədər inamlı qələbə qazanmışdı. Və müharibə başa çatdıqdan dərhal sonra Ermənistanda siyasi rejimi dəyişmək cəhdləri oldu, lakin uğursuz oldu. Bu vəziyyətdə müxalifətin iqtidara gəlməsi və bundan sonra nə olacağı ilə bağlı mübahisə etmək çox düzgün görünmür.

İkincisi, siz sualınızda düzgün qeyd etdiniz ki, müəyyən reviziya ola bilər, amma heç bir münaqişə olmayacaq, çünki bu məsələdə əsas geosiyasi oyunçuların konsensusu var. Yeri gəlmişkən, Ermənistan tərəfdən danışanda Azərbaycan tərəfini də unutmaq olmaz. Azərbaycan cəmiyyətində də elə insanlar var ki, deyirlər ki, məsələni sona çatdırmaq lazımdır və artıq əldə olunanlarla kifayətlənmək olmaz. Bu baxımdan, tarazlığı qorumaq və isti başları çəkmək çox vacibdir. Ermənistanda siyasi konfiqurasiya necə dəyişsə də, Rusiyada vəziyyətin gərginləşməsinin qarşısını almağa və müharibəni bərpa etməyə yönəlmiş siyasi iradə var.

- Rusiya sülhməramlılarının Qarabağdakı fəaliyyətini necə qiymətləndirirsiniz? Onlar öz işlərini görürlərmi? Bu kontekstdə Ermənistanın müdafiə naziri Arşak Karapetyanın Qarabağa səfəri ilə bağlı erməni tərəfinin son təxribatını xatırlatmaq istərdim. O, Rusiya sülhməramlılarının icazəsi olmadan Azərbaycan ərazisinə daxil ola bilərdimi?

- Əgər Azərbaycanın Qarabağdakı Rusiya sülhməramlı kontingentinin fəaliyyətinə ciddi iddiaları varsa, o zaman onları hər zaman açıq şəkildə ifadə edə, lazım gələrsə, öz dəvətini geri götürə bilər. Biz başa düşürük ki, istənilən münaqişədə tərəflərdən biri konkret sülhməramlı missiyaya qarşı çıxırsa, o zaman o, normal fəaliyyət göstərə bilməyəcək. Hadisələr davam edəcək, insidentsiz sülhməramlı missiyalar yoxdur. Əks halda bu, istənilən münaqişənin həlli üçün universal mexanizmə çevrilərdi. Efiopiyada indi üsyançılarla hökumət qoşunları arasında hərbi əməliyyatlar gedir, ona görə də siz ora sülhməramlı göndərə bilərdiniz və hər şey bitərdi, lakin bu, belə işləmir.

Hər şey kompromislərlə işləyir, təbii ki, belə hadisələr Azərbaycan tərəfi üçün ağrılıdırsa, o zaman onlar öz narahatlıqlarını sülhməramlı kontingentin rəhbərliyinə və Rusiya Federasiyasının ali siyasi rəhbərliyinə çatdırmalıdırlar və bunun üçün bütün imkanlar var. Sual yaranarsa, o zaman səslənməlidir, sülhməramlılarla əlaqə saxlayın. Bu, sabitliyin qarantıdır. Burada əlavə edə bilərik ki, Azərbaycan ərazisində Rusiya-Türkiyə birgə monitorinq mərkəzinin yaradılması müsbət məqamdır. Burada biz iki əsas regional oyunçunun sülhyaratma təşəbbüsünün birgə həyata keçirilməsini görürük, onlar bu halda kompromis yolu ilə bu sabitliyin zəruriliyini başa düşürlər. Bu, Rusiya və Türkiyənin maraqlarının yüz faiz üst-üstə düşmədiyini təsəvvür etməyə çalışanların təkzibidir. Və belə layihələr bunu təkzib edir və hər iki tərəfin gələcək münaqişələrdə deyil, regionda sabitlikdə maraqlı olmasından danışır.

- Kommunikasiyaların blokdan çıxarılmasının ləngiməsi nə ilə bağlıdır?

- Bu problem var və onu ancaq iki tərəfin siyasi iradəsi ilə həll etmək olar. Biz bilirik ki, iştirak edən tərəflərə o qədər də rəğbət bəsləməyən bir sıra nüanslar var, onlar obyektiv olaraq ikitərəfli münasibətlərin bərpasına mane olur. Bütün bunlar siyasi müstəvidədir və siyasətçilər bu sahələrdə dialoqları intensivləşdirmək qərarına gəlməyincə, təəssüf ki, heç nə olmayacaq. Burada bütün amillər - iqtisadi, sosial-mədəni, humanitar- siyasi prosesin girovudur.

Tərcümə - Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Dini və milli tolerantlıq, millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi" istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb.